'Nút thắt' trong xuất khẩu sầu riêng

Sầu riêng được tập kết về kho tại phường Long Khánh để đóng gói xuất khẩu.

Vướng mắc do thiếu phòng kiểm nghiệm khiến hoạt động này bị quá tải vào mùa cao điểm xuất khẩu sầu riêng đang là “nút thắt” của hoạt động này, cũng là nguyên nhân chính khiến giá sầu riêng giảm sâu thời gian qua.

Vào vụ mới nhiều biến động

Theo mùa vụ thu hoạch sầu riêng ở từng khu vực, miền Tây vào chính vụ thường từ tháng 3 đến tháng 5 nên nhiều tỉnh, thành miền Tây đang vào cao điểm thu hoạch, xuất khẩu sầu riêng. Khu vực Đông Nam Bộ, trong đó có thành phố Đồng Nai thường vào vụ thu hoạch sầu riêng từ tháng 5 đến tháng 7. Tuy nhiên, vụ thu hoạch năm nay do ảnh hưởng của thời tiết bất thường nên sầu riêng vào vụ trễ. Nhiều khu vực trồng sầu riêng trên địa bàn thành phố Đồng Nai hiện chỉ mới có trái đầu mùa. Dự kiến khoảng 1-2 tháng tới, các vùng trồng sầu riêng trên địa bàn thành phố Đồng Nai mới vào chính vụ thu hoạch với sản lượng lớn.

Khởi động vụ thu hoạch sầu riêng năm 2025, nhiều tỉnh, thành miền Tây ghi nhận tình trạng giá sầu riêng giảm sâu, có thời điểm giảm dưới giá thành sản xuất gây thiệt hại cho nông dân. Cụ thể, tại một số tỉnh, thành miền Tây, giá sầu riêng Ri6 bán tại vườn chỉ còn từ 20-25 ngàn đồng/kg, giảm khoảng 50% so với vụ thu hoạch năm trước. Trong đó có nguyên nhân do các phòng xét nghiệm hoạt động quá tải, ảnh hưởng bất lợi cho hoạt động xuất khẩu mặt hàng này.

Đại diện Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Thịnh Bách (Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết: Vụ sầu riêng năm nay, doanh nghiệp (DN) hạn chế xuất khẩu vì nhiều khó khăn, rủi ro. Trong đó, quy định về mã vùng trồng và cơ sở đóng gói xuất khẩu bị siết chặt. Ngoài ra, khâu kiểm định, nhất là xét nghiệm về chất cadimi và vàng O bị quá tải khiến thời gian kiểm nghiệm kéo dài gây nhiều hệ lụy như: sầu riêng bị tồn ảnh hưởng đến chất lượng, hao hụt trong khi chi phí lưu kho, vận chuyển tăng hơn. Đây đang là những “nút thắt” lớn ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu sầu riêng và cũng là nguyên nhân khiến thị trường sầu riêng trầm lắng, giá sầu riêng giảm sâu khi rộ vụ thu hoạch.

Cần gỡ “nút thắt” ở khâu kiểm nghiệm

Theo số liệu từ Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cả nước có 30 phòng kiểm nghiệm chất cadimi và vàng O, chủ yếu tập trung tại Thành phố Hồ Chí Minh. Trong đó, tính đến tháng 5-2026, có 5 phòng kiểm nghiệm đang tạm dừng hoạt động nên chỉ còn 25 phòng đang hoạt động.

Theo ông Dương Đức Trọng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh, trên địa bàn thành phố có 15 phòng kiểm nghiệm chất cadimi và vàng O trên sầu riêng, nhưng hiện chỉ còn 13 phòng đang hoạt động, còn lại tạm dừng hoạt động. Khó khăn ở khâu kiểm định, nhất là xét nghiệm về chất cadimi và vàng O là do thiếu phòng kiểm nghiệm. Nhưng việc thu hút đầu tư thêm các phòng kiểm nghiệm tại địa phương không dễ vì các phòng này muốn hoạt động phải được Tổng cục Hải quan Trung Quốc công nhận.

Thực tế trong vài năm trở lại đây, xuất khẩu sầu riêng qua Trung Quốc buộc phải kiểm tra 100% về dư lượng chất cadimi và vàng O. Việc các phòng kiểm nghiệm xác định lô hàng không có dư lượng các chất nêu trên nhưng khi sang Trung Quốc lại phát hiện vi phạm thì phòng kiểm nghiệm có thể bị đình chỉ hoạt động. Nhu cầu xuất khẩu sầu riêng tăng nhanh qua mỗi năm, trong khi đó, các phòng kiểm nghiệm rất chậm được đầu tư mới, thậm chí giảm đi vì những vi phạm bị đình chỉ hoạt động. Đây chính là nguyên nhân khiến tình trạng quá tải trong khâu kiểm nghiệm sầu riêng xuất khẩu vẫn chưa được tháo gỡ nhiều năm qua.

Đại diện Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Thịnh Bách cho biết thêm: Các phòng kiểm nghiệm sầu riêng xuất khẩu chủ yếu tập trung ở Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, thành phố Cần Thơ… Tại các địa phương có vùng trồng sầu riêng hầu như chưa có phòng kiểm nghiệm. Theo đó, DN hiện có nhu cầu và đủ năng lực đầu tư các phòng kiểm nghiệm tại thành phố Đồng Nai, tỉnh Đắk Lắk là những vùng trồng sầu riêng có diện tích lớn hiện nay. DN rất mong chính quyền địa phương cũng như Bộ Nông nghiệp và Môi trường tạo điều kiện thuận lợi về cơ chế, chính sách, hỗ trợ DN đầu tư phòng kiểm nghiệm ngay tại vùng trồng.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đồng Nai Nguyễn Văn Thắng cho hay: Ngành nông nghiệp thành phố Đồng Nai quan tâm và luôn tạo mọi điều kiện thuận lợi để thu hút DN đầu tư phòng kiểm nghiệm ngay tại vùng trồng. Vì có phòng kiểm nghiệm ngay tại vùng trồng, DN xuất khẩu sầu riêng có nhiều thuận lợi như giảm chi phí vận chuyển đi kiểm nghiệm. Bên cạnh đó, việc kiểm nghiệm được sản phẩm trước khi đóng hàng xuất khẩu giúp hạn chế rủi ro thiệt hại cả công hàng do vận chuyển đi xa mới được kiểm nghiệm. Việc đầu tư các phòng kiểm nghiệm tại vùng trồng, kịp thời công bố, cảnh báo những vấn đề về chất lượng nông sản đến nông dân để bà con kịp thời điều chỉnh quy trình sản xuất đạt chuẩn an toàn cũng rất cần thiết. Tuy nhiên, trong đầu tư phòng kiểm nghiệm, Đồng Nai cũng sẽ chọn lọc nhà đầu tư không chỉ đáp ứng về năng lực chuyên môn mà còn phải đảm bảo các điều kiện về bến bãi, hạ tầng phục vụ công tác kiểm nghiệm.