Ông Andy Burnham và hành trình trở thành Thủ tướng mới của Anh

Từ Greater Manchester đến Phố Downing

Trên thực tế, ông Burnham đã được xem là người kế vị lãnh đạo Công đảng kể từ khi giành chiến thắng trong cuộc bầu cử bổ sung quan trọng hồi tháng 6, cho phép ông trở lại quốc hội và thách thức ông Starmer.

Kết quả bầu cử địa phương thảm hại của Công đảng được xem là dấu hiệu cho thấy điều gì có thể xảy ra nếu ông Starmer - người không được lòng dân dù đã giành chiến thắng vang dội trong cuộc bầu cử 2 năm trước - dẫn dắt đảng tham gia cuộc bầu cử toàn quốc tiếp theo. Ông Burnham nổi lên như một lựa chọn thay thế khả thi nhất trong cuộc chạy đua tìm kiếm lãnh đạo mới của đảng.

Một cuộc bầu cử bổ sung đã được dàn xếp, khi đồng minh của ông là Josh Simons từ chức khỏi ghế đại biểu tại Makerfield - khu vực vốn là thành trì lâu đời của Công đảng ở miền Bắc nước Anh, nơi đảng dân túy cánh hữu cực đoan Reform UK đang trỗi dậy - và ông Burnham đã giành chiến thắng. Ông Starmer đã thông báo ý định từ chức vài ngày sau đó.

Bằng chiến thắng tại Makerfield, ông Burnham đã chứng minh cho các nghị sĩ Công đảng lo ngại mất ghế trong cuộc tổng tuyển cử tiếp theo thấy rằng ông có thể cạnh tranh sòng phẳng với đảng Reform UK, đảng đã dẫn đầu các cuộc thăm dò dư luận quốc gia trong nhiều tháng. Cuộc bầu cử lãnh đạo đảng nhanh chóng ngã ngũ khi đa số áp đảo trong số 403 nghị sĩ của đảng ủng hộ ông Burnham.

Giai đoạn từ năm 2001 đến 2017, ông từng phục vụ trong nội các của cả 2 ông Tony Blair và Gordon Brown, cuối cùng trở thành Bộ trưởng Y tế và 2 lần tranh cử chức lãnh đạo Công đảng nhưng không thành công.

Không lâu sau lần tranh cử thứ hai, ông trở về quê hương của mình, tranh cử chức Thị trưởng Manchester và tạo dựng được vị thế đối trọng với chính quyền Westminster, thể hiện rõ sự phân hóa sâu sắc giữa miền Bắc và miền Nam nước Anh và được mệnh danh là “Vua miền Bắc”. Nền kinh tế và mạng lưới giao thông công cộng của Manchester phát triển mạnh mẽ dưới thời ông nắm quyền.

Ông Andy Burnham tại Quốc hội Anh sau khi giành chiến thắng trong cuộc bầu cử bổ sung tại Makerfield. Ảnh: Hạ viện Anh/Reuters

Những khó khăn, thách thức

Trong ngày đầu tiên nhậm chức, ông Burnham đã đưa ra những cam kết táo bạo, không bị ràng buộc bởi thời hạn, thể hiện phong cách lãnh đạo thân thiện hơn và mang đến một bầu không khí lạc quan hơn cho Phố Downing. Cùng với những lời hứa hẹn thay đổi, cải cách phúc lợi và phân quyền, ông Burnham đã công bố biện pháp can thiệp chính sách đầu tiên của mình - giải quyết vấn nạn vô gia cư.

“Tôi sẽ sớm bước qua cánh cửa phía sau mình và ban hành chỉ thị đầu tiên để chấm dứt tình trạng ngủ lang thang trên đường phố ở đất nước chúng ta”, ông nói ở bài phát biểu đầu tiên trên cương vị Thủ tướng Anh. Ngay sau đó, nhóm của ông thông báo sẽ phân bổ thêm 340 triệu bảng Anh cho nỗ lực này.

Khác với ông Starmer, ông Burnham có một chiến lược rõ ràng xuyên suốt các chính sách của ông. Nhưng, những cạm bẫy từng khiến ông Starmer thất bại vẫn rình rập trong hầu hết các vấn đề mà ông Burnham phải giải quyết. Những cam kết ông đưa ra trong bài phát biểu hồi tháng 6 - như đẩy mạnh xây dựng nhà ở xã hội, tái công nghiệp hóa và đưa các tiện ích thiết yếu vào sự kiểm soát chặt chẽ hơn của nhà nước - bằng cách nào đó phải được tài trợ trong bối cảnh những hạn chế về chi tiêu tương tự đã cản trở ông Starmer.

Một báo cáo quan trọng về việc chi phí an sinh xã hội tăng vọt dự kiến sẽ được công bố vào mùa thu, có khả năng buộc phải đưa ra những quyết định khó khăn, đặc biệt là đối với một thủ tướng trung tả mới nhậm chức, người đang lo ngại về những tổn thất chính trị mà người tiền nhiệm của ông phải gánh chịu khi cố gắng cắt giảm chi tiêu phúc lợi. Và, do sự trùng hợp ngẫu nhiên về thời điểm, ông Burnham nhậm chức đúng lúc các cải cách nhập cư quan trọng đang được thông qua tại quốc hội, buộc ông phải ngay lập tức đưa ra lập trường về vấn đề hết sức nhạy cảm này.

Những khó khăn kinh tế - bao gồm hậu quả của Brexit, đại dịch COVID và khủng hoảng năng lượng do cuộc chiến Ukraine và Nga gây ra - vẫn nằm ngoài tầm kiểm soát của ông Burnham cũng như thời ông Starmer, khiến tăng trưởng kinh tế và thu nhập hộ gia đình gần như trì trệ kể từ đó.

Và, môi trường quốc tế lại khó lường đến mức những nỗ lực phục hồi kinh tế có thể nhanh chóng gặp trở ngại. Mặc dù Anh được dự báo sẽ là nền kinh tế tăng trưởng nhanh thứ 3 trong nhóm G7 năm nay, nhưng giá năng lượng cao do chiến tranh Iran gây ra có thể dễ dàng ảnh hưởng đến điều này.

Trên nhiều phương diện, Anh vẫn đang dần thích nghi với vị thế cường quốc tầm trung, không thể gây ảnh hưởng nhiều đến các vấn đề toàn cầu. Những tranh cãi gần đây về ngân sách liên quan đến việc tăng chi tiêu quốc phòng, vốn không thể cam kết Anh tuân thủ các mục tiêu chi tiêu của NATO trong bối cảnh chiến tranh ở Ukraine và Trung Đông vẫn tiếp diễn, càng minh họa rõ điều này.

Ngay cả 2 mối quan hệ ngoại giao quan trọng nhất của đất nước với Mỹ và châu Âu cũng trở nên khó quản lý đối với các thủ tướng do ảnh hưởng kép của Brexit và chính quyền ông Trump. Không chỉ trong lĩnh vực địa chính trị, ông Burnham sẽ phải xử lý mối quan hệ tiềm ẩn nhiều rắc rối với chính quyền ông Trump.

Giống như người tiền nhiệm, ông Burnham nhậm chức vào thời điểm nước Anh đang khao khát thay đổi. Việc thực hiện những thay đổi đó có thể phụ thuộc nhiều vào các yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát của chính phủ cũng như người lãnh đạo.