Ông Putin cảnh báo NATO không được đụng vào Kaliningrad, không loại trừ sử dụng vũ khí hạt nhân

Hôm 1/10, phát biểu tại CLB Valdai, Tổng thống Putin cảnh báo phương Tây không được đe dọa Kaliningrad, Nga có thể sử dụng toàn bộ kho vũ khí, kể cả vũ khí hạt nhân nếu lãnh thổ Nga bị tấn công. Ảnh: LTN.

Phát biểu ngày 1/10 tại Câu lạc bộ Thảo luận quốc tế Valdai (Valdai International Discussion Club) ở Moscow, nơi quy tụ nhiều chuyên gia về Nga và các vấn đề quốc tế, ông Putin nhận định thế giới hiện đang ở trong một “thời điểm nguy hiểm” và cảnh báo phương Tây không nên làm gia tăng đối đầu với Nga liên quan đến cuộc chiến Ukraine bằng cách đe dọa Kaliningrad - vùng lãnh thổ tách rời của Nga nằm giữa Ba Lan và Litva, không có đường biên giới trên bộ trực tiếp với phần lãnh thổ chính của Nga.

Reuters dẫn lời ông Putin cho biết nếu Liên bang Nga bị tấn công trực tiếp, trong đó có trường hợp Kaliningrad hoặc những vùng lãnh thổ khác bị tấn công, việc Moscow sử dụng “tất cả các loại vũ khí mà mình sở hữu” sẽ ngay lập tức được đặt ra. Ông nhấn mạnh: “Điều này là không thể tránh khỏi”.

Tổng thống Putin đồng thời khẳng định Nga không có kế hoạch tấn công bất kỳ quốc gia châu Âu nào và cho biết Moscow muốn chung sống hòa bình với các nước châu Âu.

Ông Putin nói Nga đối mặt với đối thủ lớn gấp đôi

Trong phát biểu tại Valdai, ông Putin thừa nhận Nga đang phải đối mặt với một đối thủ có quy mô lớn hơn đáng kể. Theo ông, NATO có quy mô “gấp đôi chúng tôi”, và Nga sẽ phải sử dụng những lợi thế cạnh tranh của mình để đối phó. Ông Putin cũng nhắc tới Anh và Pháp – hai thành viên NATO sở hữu vũ khí hạt nhân – và cho rằng Moscow hoàn toàn hiểu rõ thực tế này.

Tuy nhiên, Tổng thống Nga nhấn mạnh rằng Nga sở hữu những loại vũ khí mà theo ông “không quốc gia nào khác hiện có”, và đây chính là lợi thế cạnh tranh của Moscow.

Tuyên bố của Putin được đưa ra trong bối cảnh Nga thời gian gần đây liên tục cảnh báo NATO không được tìm cách cô lập Kaliningrad hoặc cắt đứt tuyến liên lạc giữa vùng lãnh thổ này với phần còn lại của Nga.

Sứ quán Nga tại Bỉ trước đó tuyên bố trong một văn bản “non-paper”: nếu một thành viên NATO tìm cách cắt đứt liên kết giữa Kaliningrad và phần lãnh thổ Nga, Nga sẽ sử dụng mọi biện pháp cần thiết để bảo vệ vùng lãnh thổ này, bao gồm cả vũ khí hạt nhân.

NATO đã chỉ trích những tuyên bố như vậy của Nga, gọi đây là những “phát biểu hạt nhân vô trách nhiệm”.

Kaliningrad có vị trí đặc biệt quan trọng về quân sự và địa chiến lược. Vùng lãnh thổ này nằm trên bờ biển Baltic, kẹp giữa Ba Lan và Litva – hai thành viên NATO – đồng thời nằm cách phần lãnh thổ chính của Nga hàng trăm km.

Khu vực này có khoảng 1 triệu dân, diện tích nhỉnh hơn bang Connecticut của Mỹ và được quân sự hóa rất mạnh. Đây cũng là nơi Nga triển khai Hạm đội Baltic và các hệ thống tên lửa Iskander-M có khả năng mang đầu đạn hạt nhân.

Vị trí địa lý khiến Kaliningrad trở thành một trong những điểm dễ phát sinh khủng hoảng nhất giữa Nga và NATO: Hành lang Suwałki, nằm giữa Ba Lan và Litva, là tuyến đường bộ ngắn nhất nối Belarus với Kaliningrad. Nếu xảy ra xung đột Nga-NATO, đây có thể trở thành khu vực đặc biệt quan trọng đối với việc duy trì liên lạc trên bộ giữa Nga/Belarus và Kaliningrad.

Vì vậy, trong bất kỳ kịch bản xung đột Nga-NATO nào, Kaliningrad đều có thể trở thành một trong những điểm nóng chiến lược quan trọng nhất.

Tổng thống Nga Putin và tỉnh trưởng Kaliningrad Alexei Besprozvannykh tại Điện Kremlin. Ảnh: Reuters.

Giới quan sát nói gì?

Trước hết, tuyên bố của ông Putin là phần tiếp theo của một cảnh báo ngoại giao chính thức. Theo Reuters, ngày 30/9, Nga đã gửi một văn bản tới NATO, trong đó cảnh báo rằng nếu NATO tìm cách cô lập hoặc cắt đứt Kaliningrad khỏi phần lãnh thổ còn lại của Nga, Moscow sẵn sàng sử dụng “toàn bộ kho vũ khí”, bao gồm cả vũ khí hạt nhân.

Văn bản còn cảnh báo khả năng Nga tiến hành đòn đánh vào các trung tâm ra quyết định của các nước NATO ngay từ đầu xung đột.

Vì vậy, phát biểu của ông Putin tại Valdai ngày 1/10 không phải một tuyên bố mới hoàn toàn, mà là sự tái khẳng định ở cấp tổng thống đối với thông điệp đã được Moscow gửi tới NATO một ngày trước đó.

Điểm mới đáng chú ý: Tổng thống Putin đã mở rộng phạm vi từ Kaliningrad sang “các vùng lãnh thổ khác”. Ông nói: “Nếu xảy ra một cuộc tấn công trực tiếp vào Liên bang Nga – trong trường hợp này chúng tôi nói đến Kaliningrad, và có thể cả những vùng lãnh thổ khác – thì vấn đề sử dụng tất cả các loại vũ khí mà Nga sở hữu chắc chắn và ngay lập tức sẽ được đặt ra”.

Sau đó ông nhấn mạnh: “Điều này là không thể tránh khỏi”.

Điểm này quan trọng về mặt thông điệp răn đe. Ông Putin không chỉ nói phong tỏa Kaliningrad, mà đặt vấn đề trong phạm vi rộng hơn là “tấn công trực tiếp vào Liên bang Nga”.

Nói cách khác, Nga đang gửi tín hiệu rằng họ coi Kaliningrad là một phần lãnh thổ Nga cần được bảo vệ bằng toàn bộ năng lực quân sự nếu bị tấn công.

Nga nói họ có thông tin về khả năng NATO chuẩn bị phong tỏa trên không và trên biển, nhưng NATO bác bỏ rằng các cuộc tập trận hay hoạt động của liên minh nhằm đe dọa lãnh thổ Nga.

Tổng thư ký NATO Mark Rutte phản ứng khá thẳng. Ông nhấn mạnh NATO là “một liên minh phòng thủ”, đồng thời yêu cầu Nga “chấm dứt những lời đe dọa hạt nhân”, cho rằng những phát biểu như vậy không hữu ích. NATO cũng khẳng định các cuộc tập trận và hoạt động của liên minh không đe dọa lãnh thổ Nga.

Đáng chú ý hơn, khi được hỏi liệu nguy cơ Nga sử dụng vũ khí hạt nhân chống các nước Baltic có thực sự hiện hữu hay không, ông Rutte nói “không”, đồng thời cho rằng Putin hiểu Nga không thể thắng trong một cuộc đối đầu trực tiếp với NATO.

Đáng chú ý, Điện Kremlin nói đây không phải lời đe dọa. Ngày 1/10, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov giải thích rằng cảnh báo hạt nhân của Nga không nhằm kích động đối đầu, mà nhằm bảo đảm an ninh cho Kaliningrad. Nga coi đó là lời cảnh báo gửi tới những “cái đầu nóng” ở châu Âu.

Điều này cho thấy Nga đang duy trì một cách diễn giải kép: Với NATO, nếu Kaliningrad bị tấn công/cô lập, Nga có thể leo thang tới mức sử dụng vũ khí hạt nhân. Với công chúng quốc tế, Nga nói đây là răn đe nhằm ngăn xung đột, chứ không phải tuyên bố Nga muốn tấn công NATO.

Điều đáng lo ngại nhất nằm ở “vòng xoáy leo thang”

Putin cũng đưa ra một cảnh báo rộng hơn tại Valdai: ông nói sự kiêu ngạo và quá tự tin có thể đẩy các bên tới “bờ vực thẳm”, trong khi các cường quốc đang sở hữu vũ khí đủ sức hủy diệt sự sống trên Trái Đất. Ông đặt câu hỏi liệu có thể chắc chắn những vũ khí đó sẽ không bao giờ được sử dụng hay không và tự trả lời rằng không thể chắc chắn.

Ông Putin đang dùng Kaliningrad như một “lằn ranh đỏ” để phát tín hiệu răn đe hạt nhân tới NATO, trong khi NATO khẳng định không có ý định tấn công hay phong tỏa vùng lãnh thổ này.

Do đó, ở thời điểm hiện tại, chưa có dấu hiệu cho thấy Nga và NATO đang tiến tới một cuộc đối đầu quân sự trực tiếp tại Kaliningrad. Nhưng việc Moscow chuyển từ cảnh báo miệng sang văn bản ngoại giao chính thức, rồi được Putin trực tiếp tái khẳng định cho thấy vấn đề đã được nâng lên một nấc đáng kể.