Ông Trịnh Văn Quyết: Lãnh đạo phải có bản lĩnh, trí tuệ, sự tỉnh táo văn hóa

Hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp và kết nối trực tuyến từ điểm cầu chính tại phòng họp Diên Hồng (Nhà Quốc hội) đến điểm cầu các tỉnh ủy, thành ủy, đảng ủy trực thuộc Trung ương; các ban, bộ, ngành, cơ quan Trung ương, các cơ quan, đơn vị.

KHÔNG PHẢI LẤY VĂN HÓA LÀM ĐẸP, TRANG TRÍ

Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết truyền đạt những nội dung trọng tâm, cốt lõi của Nghị quyết số 80.

Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cho biết, nghị quyết đã xác định: “Yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đòi hỏi phải có những chủ trương, quyết sách đột phá mang tính chiến lược, đồng bộ nhằm khắc phục hạn chế, bất cập, chủ động nắm bắt thời cơ, vượt lên thách thức, thúc đẩy phát triển văn hóa… Khẳng định vị thế, tầm vóc nền văn hóa Việt Nam xứng tầm một quốc gia phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, có truyền thống văn hóa, văn hiến lâu đời, đóng góp xứng đáng vào dòng chảy văn minh nhân loại”.

Tổng Bí thư Tô Lâm dự hội nghị

Ông Trịnh Văn Quyết chia sẻ, những nội dung rất cô đúc trên không phải là mong ước, lời kêu gọi mà chính là yêu cầu rất mới, rất cao, bao trùm, là đòi hỏi khách quan của lịch sử dân tộc đối với văn hóa trong kỷ nguyên mới. Chính từ khát vọng và tầm nhìn chiến lược trên mà Nghị quyết 80 đã xác định quan điểm chỉ đạo, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp phát triển văn hóa từ nay đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045.

Để có thể phát triển bền vững đất nước, văn hóa không chỉ là “nền tảng tinh thần” mà phải trở thành nền tảng vững chắc của sự phát triển. Nghị quyết 80 có tới 3 lần khẳng định: “Văn hóa, con người là nền tảng”, “Phát triển văn hóa phải thực sự trở thành nền tảng vững chắc”.

Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nêu rõ, Nghị quyết 80 thể hiện sự kế thừa và phát triển nhận thức về văn hóa.

Các giá trị văn hóa tạo ra là “nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn” cho sự phát triển và các giá trị đó phải “thấm sâu” vào toàn bộ các lĩnh vực của đời sống, góp phần trực tiếp tạo nên chất lượng cao đối với các lĩnh vực trong đời sống của con người. Theo ông, không phải lấy văn hóa làm đẹp, làm trang trí, mẫu mã bề ngoài.

Tham dự hội nghị có lãnh đạo Đảng và Nhà nước; lãnh đạo các ban, bộ, ngành, cơ quan Trung ương, các cơ quan, đơn vị

Từ tầm nhìn mới, bao trùm về văn hóa, Nghị quyết 80 lần đầu tiên đã đưa hai phạm trù mới về văn hóa, là “trụ cột” và là “hệ điều tiết” cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Cùng với chính trị, kinh tế, xã hội thì văn hóa trở thành một trong bốn trụ cột của sự phát triển.

Văn kiện Đại hội 13 xác định 10 mối quan hệ lớn trong toàn bộ các lĩnh vực trọng yếu của đất nước và yêu cầu “nắm vững và xử lý tốt, tuyệt đối không được cực đoan, phiến diện”. Để làm tốt điều đó, người lãnh đạo, quản lý phải có bản lĩnh, trình độ, trí tuệ, lương tâm và sự tỉnh táo văn hóa.

Sức mạnh điều tiết của văn hóa thể hiện sâu sắc trên các lĩnh vực cả vĩ mô và vi mô, đúng như nhận định của UNESCO “phát triển cần thừa nhận văn hóa, giữ vị trí trung tâm và vai trò điều tiết xã hội”. Bởi lẽ, nếu chỉ có lập trường và quan điểm chính trị thì vẫn chưa thể tạo ra được sức mạnh và niềm tin xã hội.

Đặc điểm nổi bật của quan điểm, đường lối phát triển văn hóa trong Nghị quyết 80 chính là “phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tạo dựng không gian mới, xung lực mới cho phát triển văn hóa”.

Để thực hiện nhiệm vụ này, nghị quyết yêu cầu “xây dựng cơ chế, chính sách đột phá “phát triển” các nội dung trên trong lĩnh vực văn hóa, ban hành bộ quy tắc ứng xử trên không gian số, làm trong sạch môi trường văn hóa số; xây dựng hệ sinh thái văn hóa số”.

Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết trình bày chuyên đề

Ông Trịnh Văn Quyết cũng cho biết, một nhận thức mới trong Nghị quyết 80 thể hiện rõ trong hai nội dung gắn kết với nhau là phát triển văn hóa phải “ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội”, gắn với xây dựng thế trận an ninh văn hóa, an ninh con người, chủ quyền văn hóa số.

Khi đặt văn hóa Việt Nam trong tình hình thế giới đang trong tiến trình xác lập trật tự mới, nghị quyết chỉ ra “nổi bật là cạnh tranh giữa các nền văn hóa, trong đó có cạnh tranh giá trị” và xác định một yêu cầu rất mới “xây dựng thế trận an ninh văn hóa, an ninh con người”.

BIỂU HIỆN LỆCH CHUẨN SẼ ĐƯỢC ĐIỀU TIẾT BẰNG VĂN HÓA, PHÁP LUẬT

Nghị quyết 80 đã chỉ ra nhiệm vụ “xây dựng thế trận an ninh văn hóa”. Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cho biết có thể nhận rõ nội hàm của thế trận này ở các yếu tố cơ bản.

Thứ nhất là phát huy tối đa giá trị và sức mạnh văn hóa, con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Thứ hai là cần xử lý hài hòa, hiệu quả các quan hệ nội tại của văn hóa.

Thứ ba là quan hệ giữa xây và chống, truyền thống và hiện đại, dân tộc và quốc tế.

Thứ tư là khuyến khích và tôn trọng sự phát triển ngày càng đa dạng của văn hóa Việt Nam hiện đại, đồng thời tập trung nguồn lực, vật lực, tài lực cho dòng chủ lưu, chủ lực của văn hóa là yêu nước...

Cuối cùng là xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường, cộng đồng đến toàn xã hội và không gian số.

Theo ông, 5 yếu tố đó là lá chắn vững chắc của thế trận an ninh văn hóa, đồng thời chủ động, tích cực hội nhập quốc tế về văn hóa, xây dựng Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn; gắn thế trận an ninh văn hóa với quốc phòng, an ninh, kiên quyết xử lý thông tin xấu độc, phản văn hóa, tin giả trên mạng xã hội và phương tiện thông tin khác. Đây còn là xây dựng bản lĩnh “sức đề kháng” trước tác động phức tạp và lệch chuẩn của văn hóa ngoại lai, phản cảm, phi văn hóa, “nhất là trên nền tảng trực tuyến xuyên biên giới”.

Các đại biểu dự tại điểm cầu chính ở tòa nhà Quốc hội

Mục tiêu chung của ngành công nghiệp văn hóa là “đẩy mạnh phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp công nghiệp văn hóa, nghệ thuật sáng tạo”, gắn với mục tiêu đó là chỉ tiêu “ngành này đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và phấn đấu 9% vào năm 2045, hình thành 5-10 thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa”.

Quan điểm chỉ đạo khẳng định “đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển đất nước, cho tương lai dân tộc” thì trong chỉ tiêu xác định rõ bảo đảm nguồn lực tương xứng cho phát triển văn hóa, bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa và tăng dần theo yêu cầu thực tiễn.

Những năm qua, Nhà nước quyết định mức 1,8%, nhưng trên thực tế hầu như chưa đạt tới, năm được chi mức cao nhất mới đạt trên 1,7%. Nghị quyết 80 khẳng định “tối thiểu 2%” và còn định hướng tăng dần theo yêu cầu thực tiễn là một đột phá lớn, chưa từng có đối với đầu tư cho văn hóa.

Xây dựng con người luôn là vấn đề trung tâm, cốt lõi, mục tiêu cao nhất trong các nghị quyết của Đảng ta về văn hóa. Nghị quyết 80 đã kế thừa triệt để tư tưởng đó, gợi mở và xác định cụ thể, toàn diện những nội dung mới; đồng thời nhấn mạnh phép biện chứng “phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới và xây dựng con người để phát triển văn hóa”.

Các đại biểu dự hội nghị tại điểm cầu Bộ Dân tộc và Tôn giáo. Ảnh: Lê Anh Dũng

Ông Trịnh Văn Quyết phân tích, luận điểm rất quen thuộc, song lúc này trở nên cực kỳ quan trọng vì những năm qua, trong thực tiễn đã xuất hiện tình trạng tách rời 2 yêu cầu đó, hoặc biến văn hóa thành trò giải trí đơn thuần, thậm chí số ít phủ định chức năng xây dựng con người, coi văn hóa, văn học, nghệ thuật là “sân chơi” cá nhân, nơi chỉ để bộc lộ cái tôi, cá nhân ích kỷ...

Những năm qua, văn hóa chưa đủ để tác động có hiệu quả nuôi dưỡng nhân cách và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh dẫn tới có tình trạng suy thoái, biến chất, cái ác, cái giả, cái xấu… có chiều hướng gia tăng, gây lo lắng, bất an và bức xúc trong xã hội.

Để xây dựng và vươn lên hoàn thiện nhân cách con người Việt Nam thời kỳ mới, nghị quyết yêu cầu triển khai đồng bộ hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình, chuẩn mực con người Việt Nam.

Nghị quyết 80 đã khẳng định rõ các thành tố cụ thể của các hệ giá trị đó. Đây là bước tiến quan trọng cả về lý luận và thực tiễn, vì các thành tố đó sẽ định hướng làm chuẩn mực cho toàn xã hội, cho các tập thể và cộng đồng, cho từng cá nhân rèn luyện, tu dưỡng, phấn đấu vươn lên, tự hoàn thiện nhân cách.

Ông khẳng định, những biểu hiện lúng túng, lệch chuẩn, loạn chuẩn… sẽ được điều tiết bằng văn hóa và điều chỉnh bằng pháp luật.

Trần Thường

Phạm Hải