'Ông Trump không còn lựa chọn tốt ngoài việc chấp nhận ngừng bắn'

Tối 7/4 (giờ miền Đông nước Mỹ), chỉ khoảng 90 phút trước hạn chót mà Washington đặt ra với Tehran, Tổng thống Mỹ Donald Trump chấp thuận đề xuất do Pakistan làm trung gian. Thỏa thuận bao gồm lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần cùng cam kết mở lại eo biển Hormuz, trong khi Mỹ tranh thủ khoảng thời gian này để thúc đẩy hoàn tất một thỏa thuận toàn diện với Iran.

Trong tuyên bố chính thức, ông Trump cho biết sẽ tạm dừng các cuộc không kích trong hai tuần nhằm tạo điều kiện cho đàm phán, với điều kiện tiên quyết là Iran phải “mở cửa hoàn toàn, ngay lập tức và bảo đảm an toàn” cho hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.

Động thái này lập tức khiến thị trường và dư luận quốc tế “thở phào”, dù với nhiều nhà quan sát, đây không phải là diễn biến quá bất ngờ.

Ông Trump “không còn lựa chọn tốt hơn”

Theo giới phân tích, việc ông Trump chấp nhận ngừng bắn phản ánh thực tế rằng ông “không còn phương án khả dĩ hơn”. Nhận định với Al Jazeera, ông Trita Parsi - chuyên gia về chính sách Iran thuộc Viện Quincy - cho rằng một cuộc xung đột quy mô lớn hơn giữa Mỹ, Israel và Iran có nguy cơ “phá hủy toàn bộ nhiệm kỳ tổng thống” của ông Trump.

“Ông ấy đã đưa ra những tuyên bố cứng rắn về các bước leo thang, nhưng ai trong khu vực cũng hiểu rằng nếu tấn công vào các nguồn năng lượng và nhà máy điện của Iran, Tehran sẽ đáp trả nhằm vào các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ ở Vùng Vịnh, và khi đó chúng ta sẽ đối mặt với một cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng hơn nhiều so với hiện nay”, ông Parsi nói.

Theo ông, những phát ngôn cứng rắn của ông Trump trước đó chủ yếu nhằm tạo lợi thế đàm phán, khiến thỏa thuận đạt được vào phút chót mang dáng dấp như một chiến thắng theo điều kiện của Washington.

Tuy nhiên, xét về thực chất, tiến trình đàm phán sắp tới lại dựa trên kế hoạch 10 điểm do Iran đề xuất - một khuôn khổ được đánh giá là “hợp lý hơn”.

Ông Trump lại “TACO”

Theo Sky News, quyết định của ông Trump đi đúng quỹ đạo mà nhiều người đã dự báo. Thuật ngữ mang tính châm biếm “TACO” (Trump Always Chickens Out – Trump luôn quay xe vào phút chót) một lần nữa được nhắc lại.

“Như nhiều người dự đoán, ông ấy đúng như một số người đa nói ‘TACO’”, phóng viên Mark Stone của Sky News bình luận sau thông báo của ông Trump tối 7/4.

Phóng viên Mark Stone nhận định đây là kịch bản quen thuộc: thời hạn gây áp lực được đưa ra, rồi sau đó được dỡ bỏ ngay trước khi chạm ngưỡng. Hạn chót buộc Iran mở lại eo Hormuz - vốn được ấn định vào sáng 8/4 giờ Hà Nội - hiện đã tạm đình chỉ.

Tuy vậy, theo ông Stone, việc nối lại lưu thông hàng hải sẽ không diễn ra ngay lập tức. Các chủ tàu và công ty bảo hiểm vẫn phải đối mặt với rủi ro lớn, đặc biệt là nguy cơ bị tấn công. Điều họ cần là những đảm bảo rõ ràng từ phía Iran về an ninh hàng hải.

“Họ cần được đảm bảo rằng phía Iran sẽ không tấn công”, ông giải thích.

Nói cách khác, dù căng thẳng đã hạ nhiệt, vẫn còn nhiều rào cản cần vượt qua trước khi hoạt động vận tải qua Hormuz thực sự trở lại bình thường. Dẫu vậy, ít nhất trong ngắn hạn, nguy cơ leo thang từ phía Mỹ đã được tạm thời gác lại.

Hiện Iran đồng ý để tàu thuyền an toàn đi qua eo biển Hormuz trong thời gian ngừng bắn. Dù vẫn còn những trở ngại cần vượt qua trong quá trình đàm phán, nhưng trước mắt, mối đe dọa leo thang xung đột từ phía Tổng thống Mỹ tạm được hoãn lại.

Ngay sau bài đăng của ông Trump, giá dầu lao dốc, điều này về lâu dài có thể giúp giảm chi phí năng lượng trên toàn cầu.

Ông Trump tuyên bố ngừng tấn công Iran trong hai tuần để tạo không gian cho đàm phán. Ảnh: Reuters.

Theo Al Jazeera, ông Trump đã quyết định lùi khỏi bờ vực mà chính ông và thế giới đã bị đẩy tới. Những yếu tố còn lại chỉ là vấn đề ngôn từ và có thể được xử lý sau.

Những gì phía Pakistan đã nỗ lực làm được trong giờ chót là đưa ông Trump và Iran rời khỏi bờ vực thảm kịch, khỏi kịch bản chiến tranh leo thang và kinh tế toàn cầu chao đảo.

Khu vực Vùng Vịnh “thay đổi vĩnh viễn” sau cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng những gì đã xảy ra đang để lại dấu ấn lâu dài đối với khu vực. Trung Đông, đặc biệt là Vùng Vịnh, khó có thể trở lại trạng thái trước xung đột.

Không chỉ Mỹ chịu tổn thất về uy tín và chiến lược, Iran cũng trải qua những biến động chưa từng có. Các đòn tấn công dữ dội đã khiến Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei thiệt mạng, làm gián đoạn chuỗi chỉ huy và đặt ra nhiều nghi vấn về năng lực lãnh đạo của người kế nhiệm.

Trong bối cảnh đó, Tehran buộc phải điều chỉnh chiến lược, nhất là khi từng đứng trước nguy cơ kéo theo các cường quốc khu vực vào vòng xoáy xung đột. Đáng chú ý, các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) đã giữ được sự kiềm chế và không bị cuốn vào cuộc chiến.

Giờ đây, toàn bộ khu vực đứng trước yêu cầu phải đánh giá lại các ưu tiên an ninh và kinh tế, đặc biệt là khi thiệt hại đã đủ lớn để khiến các bên không còn mong muốn quay lại quỹ đạo cũ.

Ông Trump dọa xóa sổ Iran nếu không đạt thỏa thuận Trước hạn chót áp đặt, ông Trump tuyên bố có thể phá hủy cầu, nhà máy điện Iran chỉ trong một đêm, nếu Tehran không từ bỏ tham vọng hạt nhân và mở eo biển Hormuz.