Ông Trump nói Iran đồng ý cho thanh sát hạt nhân vô thời hạn; Ông Netanyahu muốn tự chủ về vũ khí

Tình hình Trung Đông tiếp tục xuất hiện nhiều diễn biến đáng chú ý.

Ông Trump: Iran đồng ý cho thanh sát hạt nhân vô thời hạn

Ngày 23-6, Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định rằng Iran đã đồng ý cho “các cuộc thanh sát hạt nhân ở mức cao nhất” kéo dài vĩnh viễn, theo đài CNN.

“Iran đã hoàn toàn và trọn vẹn đồng ý với các cuộc thanh sát hạt nhân ở mức cao nhất trong một tương lai rất dài (vĩnh viễn!!!). Điều này sẽ bảo đảm ‘sự minh bạch hạt nhân’. Nếu họ không đồng ý điều đó, sẽ không có bất kỳ cuộc đàm phán nào nữa!” - ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: WHITE HOUSE

Đây là diễn biến mới nhất trong các tuyên bố trái ngược giữa Mỹ và Iran về tình hình đàm phán. Hôm 22-6, Phó Tổng thống JD Vance nói rằng một “cột mốc quan trọng” đã đạt được khi Tehran đồng ý cho phép các thanh sát viên của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) vào Iran.

Chỉ vài giờ sau, Iran bác bỏ tuyên bố của ông Vance, nói rằng việc hợp tác với IAEA sẽ tiếp tục “theo các quy trình hiện hành”.

“Iran sẽ tiếp tục tương tác với Cơ quan này theo các nghĩa vụ của mình trong khuôn khổ Thỏa thuận Thanh sát, tuân theo các quy trình hiện hành cũng như các đạo luật do Quốc hội Hồi giáo Iran ban hành và các quyết định của Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao (SNSC)” - hãng thông tấn IRNA dẫn lời người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei.

Cũng trong bài đăng ngày 23-6, ông Trump tái khẳng định lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng của Iran sẽ vẫn được dỡ bỏ, một điều khoản trong biên bản ghi nhớ được ký với Iran vào tuần trước.

Ông cũng tuyên bố bất kỳ khoản hỗ trợ tài chính nào dành cho Iran sẽ đi kèm điều kiện, cụ thể là số tiền được giải phóng phải được dùng cho “việc mua lương thực và thuốc men, và chỉ mua từ Mỹ, bao gồm ngô, lúa mì và đậu tương từ các nông dân Mỹ”.

“Đây là những thứ Iran đang rất cần. Đây là một cuộc khủng hoảng nhân đạo, và tôi thấy cần thiết phải giúp đỡ, ngay lúc này, trước khi quá muộn. Các cuộc đàm phán đang tiến triển tốt!” - nhà lãnh đạo Mỹ viết.

Iran và Oman thành lập ủy ban chung về eo biển Hormuz

Ngày 23-6, Chủ tịch quốc hội kiêm trưởng đoàn đàm phán Iran - ông Mohammad Bagher Ghalibaf cho biết Iran và Oman đã thành lập một “ủy ban chung” để thảo luận về vấn đề eo biển Hormuz.

“Iran và Oman đã thành lập một ủy ban chung để thảo luận về eo biển Hormuz, các chi tiết cụ thể sẽ được công bố trong một tuyên bố chung” - ông Ghalibaf viết trên Telegram sau chuyến thăm Oman.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf (giữa) và Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đến Oman ngày 22-6. Ảnh: IRAN INTERNATIONAL

Ngoại trưởng Oman - ông Sayyid Badr Albusaidi trước đó cho biết ông và ông Ghalibaf đã có “các cuộc thảo luận mang tính xây dựng về thỏa thuận gần đây giữa Iran và Mỹ, đặc biệt là điều khoản liên quan eo biển Hormuz”.

“Chúng tôi khẳng định cam kết tuân thủ luật pháp quốc tế và bảo đảm quyền qua lại an toàn, không thu phí” - ông Albusaidi nói.

Các hãng vận tải vẫn tỏ ra thận trọng khi đi qua eo biển Hormuz.

Tuy vậy, lưu lượng tàu đã tăng dần nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với mức trước chiến sự. Sự gia tăng này diễn ra sau khi Iran và Mỹ đồng ý thiết lập một đường dây nóng cho eo biển nhằm “ngăn ngừa và giải quyết mọi hiểu lầm” giữa các quốc gia khi tàu thuyền đi qua, theo trưởng đoàn đàm phán Iran.

Ông Netanyahu muốn tự chủ về vũ khí

Ngày 23-6, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu nói rằng nước này cần đạt được “tự chủ về vũ khí” trong bối cảnh hàng tỉ USD viện trợ quân sự từ Mỹ dự kiến sẽ hết hiệu lực vào năm 2028.

“Tôi muốn tự chủ về vũ khí. Tôi rất biết ơn sự hỗ trợ mà chúng ta đã nhận được - và cả những gì tôi đã giúp bảo đảm trong nhiều năm qua - từ những người bạn Mỹ. Hôm nay tôi nói: chúng ta phải có một hệ thống vũ khí độc lập. Chúng ta phải tự sản xuất vũ khí của mình’” - thủ tướng Israel nhấn mạnh.

Vào tháng 9-2025, ông Netanyahu từng thừa nhận Israel đang đối mặt một “kiểu cô lập” có thể kéo dài nhiều năm, đồng thời nói rằng Israel sẽ phát triển ngành công nghiệp vũ khí riêng.

Theo một bản ghi nhớ kéo dài 10 năm, được ký năm 2018, Israel nhận 3,8 tỉ USD viện trợ quân sự mỗi năm từ Mỹ, trong đó phần lớn phải được dùng để mua vũ khí do các nhà sản xuất Mỹ cung cấp.

Thỏa thuận này cần được đàm phán lại trước khi hết hạn vào năm 2028, trong bối cảnh vấn đề Israel ngày càng mang tính chính trị tại Mỹ. Đảng Dân chủ chỉ trích mạnh mẽ ông Netanyahu và cách Israel tiến hành chiến tranh ở Gaza và Lebanon, trong khi một bộ phận đảng Cộng hòa trẻ cũng ngày càng hoài nghi.

Đầu tháng 6, Bộ Quốc phòng Israel thông báo đã bắt đầu các cuộc đàm phán chính thức với chính quyền ông Trump về một khuôn khổ hợp tác an ninh mới thay thế bản ghi nhớ 10 năm hiện tại.

Ngoại trưởng Mỹ công du vùng Vịnh

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio sẽ tới khu vực Vịnh vào tối 23-6 để vận động các đồng minh trong khu vực ủng hộ thỏa thuận với Iran, CNN đưa tin.

Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Bahrain và Kuwait là những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề từ Iran trong thời gian chiến sự, trong khi các cuộc tấn công vào Saudi Arabia, Qatar và Oman giảm dần vào giai đoạn cuối xung đột.

Dù các quốc gia vùng Vịnh nhìn chung hoan nghênh việc kết thúc chiến sự, ông Rubio có thể sẽ gặp khó khăn khi thuyết phục họ ủng hộ thỏa thuận Mỹ-Iran trong các cuộc trao đổi kín.

Thỏa thuận này trao cho Iran một vai trò chính thức trong việc giám sát luồng tàu thương mại qua eo biển Hormuz cùng với Oman. Điều đó đồng nghĩa phần lớn hoạt động thương mại đường biển của các nước vùng Vịnh có thể sẽ chịu sự giám sát của Iran.

Thỏa thuận cũng chưa đề cập chương trình tên lửa của Iran - vấn đề mà nhiều quốc gia vùng Vịnh coi là cấp bách hơn cả vấn đề hạt nhân. Bản thân vấn đề hạt nhân vẫn chưa được giải quyết trong khuôn khổ tạm thời này.

Đáng chú ý, thỏa thuận còn yêu cầu các quốc gia vùng Vịnh tham gia vào một quỹ tái thiết trị giá 300 tỉ USD cho Iran.

Tổng thống Donald Trump đã cam kết huy động nguồn vốn từ khu vực này, nhưng hiện chưa có dấu hiệu rõ ràng rằng các nước vùng Vịnh đã đồng thuận. Ả Rập Xê Út cho biết họ “không có thông tin chi tiết”, trong khi Qatar bày tỏ quan tâm nhưng chưa cam kết chính thức.