Ông Trump tham vọng, từ chối gia hạn hiệp ước hạt nhân

Hệ thống tên lửa đạn đạo xuyên lục địa Yars của Nga diễu hành trên Quảng trường Đỏ trong lễ duyệt binh Ngày Chiến thắng, kỷ niệm 80 năm chiến thắng phát xít Đức trong Thế chiến II, tại trung tâm Moscow, ngày 9/5/2025. Ảnh: Reuters.

Theo Reuters, ngày 5/2, Tổng thống Mỹ Donald Trump bác bỏ đề xuất của Tổng thống Nga Vladimir Putin về việc hai bên tự nguyện gia hạn thêm một năm, đối với các điều khoản giới hạn triển khai vũ khí hạt nhân chiến lược trong Hiệp ước New START.

Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump viết: “Thay vì kéo dài hiệp ước New START, các chuyên gia hạt nhân hai bên nên xây dựng một hiệp ước mới, tốt hơn, được cải tiến và hiện đại hóa, để có thể tồn tại lâu dài trong tương lai”.

Ông Trump gọi New START là một “thỏa thuận đàm phán tồi” và cho rằng hiệp ước này “đang bị vi phạm nghiêm trọng”.

Ông Trump nhiều lần tuyên bố muốn có một thỏa thuận mới với sự tham gia của Trung Quốc. Tuy nhiên, Bắc Kinh đã từ chối đàm phán 3 bên, cho rằng kho đầu đạn của nước này chỉ bằng một phần nhỏ so với số đầu đạn hạt nhân của Mỹ và Nga.

Trung Quốc cho rằng việc New START hết hiệu lực là điều đáng tiếc và kêu gọi Washington nối lại đối thoại với Moscow để “ổn định chiến lược”.

Người phát ngôn Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết Mỹ vẫn sẽ tiếp tục các cuộc trao đổi với Nga.

Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov khẳng định Moscow sẵn sàng đối thoại nếu Washington có phản hồi mang tính xây dựng đối với đề xuất của ông Putin. Liên Hợp Quốc cũng kêu gọi hai bên nhanh chóng khôi phục đàm phán. New START đã hết hiệu lực vào cuối ngày 5/2.

Bộ Ngoại giao Nga tuyên bố đến thời điểm này, hai bên có toàn quyền lựa chọn các bước đi tiếp theo. Nga cũng cảnh báo sẵn sàng áp dụng các “biện pháp quân sự - kỹ thuật mang tính quyết định” để đối phó với những mối đe dọa an ninh mới, song vẫn để ngỏ cánh cửa ngoại giao.

Hiệp ước New START ký năm 2010, theo đó mỗi bên chỉ được triển khai tối đa 1.550 đầu đạn hạt nhân trên 700 phương tiện có khả năng mang vũ khí hạt nhân như tên lửa, máy bay và tàu ngầm.

New START là hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân cuối cùng còn lại giữa hai cường quốc sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới. Hiệp ước chỉ cho phép gia hạn một lần. Dưới thời Tổng thống Mỹ Joe Biden, trong năm 2021, hai bên đã kéo dài hiệu lực hiệp ước thêm 5 năm.

Các tổ chức vận động kiểm soát vũ khí cảnh báo việc hiệp ước hết hiệu lực có thể thúc đẩy một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân mới. Trong khi đó, một số ý kiến tại Mỹ lại cho rằng New START hạn chế khả năng triển khai vũ khí hạt nhân của Mỹ để nước này có đủ sức răn đe các mối đe dọa hạt nhân.

Ngoài việc đặt ra các giới hạn định lượng, New START còn bao gồm cơ chế thanh sát mà các chuyên gia đánh giá là góp phần xây dựng lòng tin giữa Mỹ và Nga, giảm nguy cơ hiểu lầm giữa hai đối thủ hạt nhân lớn nhất thế giới.

Nếu không có hiệp ước thay thế, giới phân tích an ninh lo ngại thế giới sẽ phải đối mặt với nguy hiểm lớn hơn, vì rủi ro hai bên tính toán sai lầm về tiềm lực hạt nhân của nhau.

“Tính minh bạch và khả năng dự đoán là những lợi ích khó đo đếm nhưng rất quan trọng của các hiệp ước kiểm soát vũ khí, góp phần duy trì ổn định chiến lược và năng lực răn đe giữa các đối thủ”, ông Karim Haggag, Giám đốc Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm, nhận định.

Theo các chuyên gia, nếu không bị ràng buộc bởi bất kỳ thỏa thuận nào, Mỹ và Nga có thể triển khai thêm hàng trăm đầu đạn hạt nhân chỉ trong vòng vài năm.

An Hòa