OpenAI sửa luật, Sam Altman khó bị phế truất hơn

Trong quá trình chuyển đổi sang mô hình vì lợi nhuận năm 2025, OpenAI đã thay đổi cấu trúc quản trị để khiến việc sa thải CEO (giám đốc điều hành) trở nên khó hơn, theo các tài liệu mới.

Theo điều lệ được OpenAI thông qua vào tháng 10/2025, CEO có thể tiếp tục tại vị miễn là nhận được sự ủng hộ của ít nhất 1/3 thành viên hội đồng quản trị của thực thể vì lợi nhuận, theo phân tích do chuyên gia làm chứng cho Elon Musk thực hiện vào tháng 11/2025.

Cụ thể hơn, muốn sa thải CEO OpenAI thì phải có ít nhất 2/3 số thành viên hội đồng quản trị độc lập của đơn vị vì lợi nhuận bỏ phiếu đồng ý, theo Giáo sư luật David M. Schizer từ Đại học Columbia - người ra làm chứng tuần trước trong phiên tòa của vụ Elon Musk kiện Sam Altman.

Trong mô hình cũ của OpenAI, hội đồng quản trị phi lợi nhuận chỉ cần quá bán, tức hơn 50% thành viên đồng ý, là có thể sa thải CEO, David M. Schizer cho biết.

OpenAI chưa phản hồi về vấn đề trên.

Infographic: SV

CEO Microsoft và đồng sáng lập OpenAI nói về việc Sam Altman bị sa thải năm 2023

Thông tin này xuất hiện trong bối cảnh Sam Altman chuẩn bị ra làm chứng để phản bác cáo buộc của Elon Musk rằng ông cùng các đồng sáng lập khác đã chuyển OpenAI sang mô hình vì lợi nhuận theo cách không phù hợp với cam kết ban đầu.

Phiên tòa hé lộ lời khai từ nhiều cựu lãnh đạo và thành viên hội đồng quản trị OpenAI liên quan đến vụ sa thải bất ngờ Sam Altman vào tháng 11/2023. Đây là giai đoạn mà nhân viên OpenAI gọi là sự cố thoáng qua vì Sam Altman nhanh chóng được phục chức chỉ sau vài ngày.

Các cựu thành viên hội đồng quản trị nói với bồi thẩm đoàn tuần trước rằng họ sa thải Sam Altman một phần vì lo ngại ông tung ra sản phẩm mà không thông báo cho họ và bỏ qua các quy trình an toàn AI của tổ chức phi lợi nhuận. Elon Musk nói rằng ông đã quyên góp 38 triệu USD cho tổ chức phi lợi nhuận ban đầu của OpenAI vì những lời hứa sai lệch rằng công ty sẽ tiếp tục là tổ chức phát triển AI vì lợi ích nhân loại chứ không phải để làm giàu cá nhân.

Hôm 11/5, ông Satya Nadella (CEO Microsoft) nói với bồi thẩm đoàn rằng chưa bao giờ nhận được “câu trả lời cụ thể” về lý do hội đồng quản trị OpenAI sa thải Sam Altman, viện dẫn những lo ngại về sự thiếu trung thực, trước khi phục chức cho ông chỉ vài ngày sau đó.

Vụ việc này đã phủ bóng đen lên danh tiếng của Sam Altman, điều mà Elon Musk tận dụng để công kích đối thủ bằng biệt danh “Sam lừa đảo”, khi theo đuổi vụ kiện với lập luận rằng OpenAI đã phản bội sứ mệnh từ thiện ban đầu.

Hội đồng quản trị OpenAI khi đó thông báo Sam Altman bị sa thải vì “không luôn nói thẳng và minh bạch trong mọi trường hợp”, điều mà Satya Nadella đồng ý là đủ cơ sở để cách chức một giám đốc điều hành. Tuy nhiên, khi luật sư của Elon Musk hỏi vì sao ông vẫn ủng hộ Sam Altman, Satya Nadella đáp: “Mỗi khi tôi hỏi cụ thể vì sao Sam bị sa thải, hội đồng quản trị OpenAI chưa bao giờ cho tôi một câu trả lời rõ ràng. Đó là sự nghiệp dư, theo quan điểm của tôi”.

Satya Nadella làm chứng trong vụ kiện do Elon Musk khởi xướng, trong đó Microsoft bị cáo buộc “tiếp tay và hỗ trợ” OpenAI cùng Sam Altman từ bỏ sứ mệnh phi lợi nhuận để trở thành doanh nghiệp vì lợi nhuận. Microsoft là nhà đầu tư lớn vào OpenAI (hơn 13 tỉ USD).

Ilya Sutskever, đồng sáng lập và cựu nhà khoa học trưởng OpenAI, khai trước tòa rằng: “Quy trình của hội đồng quản trị có vẻ quá vội vàng. Nhóm thành viên hội đồng quản trị này không có nhiều kinh nghiệm trong các vấn đề như vậy… Họ cũng nhận được lời khuyên pháp lý không thực sự tốt”.

Ilya Sutskever cũng là thành viên hội đồng quản trị OpenAI vào năm 2023 và bỏ phiếu sa thải Sam Altman, song sau đó hối hận vì hành động này. Cuối cùng, ông góp phần đưa Sam Altman trở lại vị trí CEO. Ilya Sutskever rời OpenAI vào tháng 5/2024, sau đó thành lập công ty khởi nghiệp AI Safe Superintelligence.

Sam Altman khó bị phế truất hơn

Tháng 11/2023, 4 trong 6 thành viên hội đồng quản trị OpenAI đã đồng ý thay đổi lãnh đạo, viện dẫn việc Sam Altman thiếu minh bạch trong trao đổi với họ về các vấn đề, gồm cả việc phát hành ChatGPT.

Theo cấu trúc mới, Sam Altman chỉ cần thêm 2 thành viên hội đồng quản trị OpenAI ủng hộ ngoài chính mình để tiếp tục giữ ghế CEO.

Hiện OpenAI có 8 thành viên hội đồng quản trị, nhưng chỉ 7 người có quyền bỏ phiếu. Theo quy định mới, ngay cả khi 4/7 thành viên này muốn cách chức Sam Altman thì vẫn chưa đủ số phiếu cần thiết để sa thải ông.

Hội đồng quản trị OpenAI hiện gồm Sam Altman, Bret Taylor (cựu CEO Salesforce), Adam D'Angelo (CEO Quora), Sue Desmond-Hellmann (cựu CEO Quỹ Gates), Nicole Seligman (cựu lãnh đạo Sony), Paul M. Nakasone (cựu giám đốc Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ), Zico Kolter (giáo sư khoa học máy tính tại Đại học Carnegie Mellon), Adebayo Ogunlesi (lãnh đạo Global Infrastructure Partners).

Theo cấu trúc quản trị mới, hội đồng quản trị này thuộc tổ chức phi lợi nhuận OpenAI Foundation. Họ có quyền bổ nhiệm hoặc thay thế hội đồng quản trị của đơn vị vì lợi nhuận OpenAI Group PBC.

Nhiều tổ chức chuyên về quản trị doanh nghiệp cho rằng quy định “quá bán” (hơn 50% phiếu) là tiêu chuẩn phổ biến để đảm bảo hội đồng quản trị có thể giám sát lãnh đạo hiệu quả. Trong khi đó, yêu cầu “siêu đa số” như OpenAI đang áp dụng thường bị chỉ trích vì giúp củng cố quyền lực của lãnh đạo và khiến họ khó bị thay thế hơn.

Năm 2024, hãng tư vấn bỏ phiếu ủy quyền ISS cho biết ngày càng nhiều cổ đông tại các tập đoàn lớn ở Mỹ yêu cầu loại bỏ quy định “siêu đa số”. Tỷ lệ công ty thuộc S&P 500 áp dụng mô hình này cũng đã giảm xuống còn hơn 1/3. Nếu chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), OpenAI sẽ nằm trong nhóm thiểu số vẫn duy trì cơ chế bỏ phiếu kiểu đó.

Tuần trước, Chủ tịch Greg Brockman xác nhận OpenAI đang xem xét khả năng IPO.