Patriot cạn kiệt, Ukraine gấp rút tìm phương án thay thế

Ukraine gần đây cáo buộc Nga gia tăng các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo trên khắp Ukraine, bao gồm cuộc không kích nhằm vào quần thể tu viện Kyiv Pechersk Lavra.

Cuộc tấn công một lần nữa cho thấy bài toán nan giải của Ukraine trong lĩnh vực phòng không. Hiện nay, Patriot vẫn là hệ thống do phương Tây cung cấp duy nhất đã chứng minh được khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo Nga.

Tuy nhiên, số tên lửa đánh chặn dành cho Patriot lại rất khan hiếm, giá thành cao và nhu cầu trên thế giới ngày càng tăng.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại hiện trường tu viện bị hư hại vì trúng tên lửa ngày 14/6. Ảnh: Reuters.

Tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng

Trước khi cuộc chiến Mỹ - Israel và Iran khiến nguồn tên lửa Patriot bị chuyển hướng sang các đồng minh ở vùng Vịnh, Kyiv đã chật vật trong việc tìm kiếm nguồn cung.

Hiện nay, hãng Lockheed Martin (Mỹ) chỉ sản xuất khoảng 650 tên lửa đánh chặn PAC-3 mỗi năm và công ty dự kiến nâng con số này lên 2.000 quả vào năm 2033. Tuy nhiên, ngay cả khi toàn bộ dây chuyền sản xuất chỉ tập trung chế tạo tên lửa đánh chặn cho Ukraine, số lượng đó vẫn không đủ.

Theo đánh giá của tình báo Ukraine, Nga có thể sản xuất “khoảng 120 tên lửa đạn đạo mỗi tháng”. Điều đó tương đương khoảng 1.440 tên lửa mỗi năm.

Patriot hiện là hệ thống phòng không do phương Tây cung cấp duy nhất đã chứng minh được khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo của Nga. Tuy nhiên, các tên lửa đánh chặn dành cho Patriot vừa khan hiếm vừa đắt đỏ trong khi nhu cầu sử dụng trên toàn cầu ngày càng tăng.

"Trong các đợt tập kích quy mô lớn, tên lửa đánh chặn trở thành ưu tiên hàng đầu, khi phía Nga gia tăng sử dụng tên lửa đạn đạo nhằm khai thác điểm yếu trong hệ thống phòng thủ của chúng tôi" - Đại tá Yurii Ihnat, Trưởng phòng Truyền thông của Không quân Ukraine, nói với tờ Kyiv Independent.

Các hệ thống phòng không khác do phương Tây cung cấp hầu như không thể giải quyết được mối đe dọa cụ thể này. Trả lời hãng truyền thông Ukraine Radio NV, ông Ihnat cho biết phiên bản hệ thống SAMP/T do Pháp và Italy phát triển mà Ukraine đang sở hữu, dù có khả năng đối phó hiệu quả với nhiều mục tiêu trên không khác, vẫn chưa thể bắn hạ tên lửa đạn đạo.

Ông Ihnat cho biết: "Hệ thống SAMP/T đã hiện diện tại Ukraine từ lâu và từng bắn hạ máy bay Nga. Tuy nhiên, chúng tôi đang kỳ vọng vào phiên bản nâng cấp có khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo hiện nay".

"MIM-104 Patriot đã chứng minh được hiệu quả trong thực tế, trong khi phiên bản SAMP/T hiện có của chúng tôi vẫn chưa từng được sử dụng để đối phó với tên lửa đạn đạo", ông nói thêm.

Nỗ lực tìm giải pháp

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Ukraine Heorhii Tykhyi cho biết trong cuộc họp báo ngày 10/6 rằng Ukraine đã xác định được một số tên lửa đánh chặn PAC-2 và PAC-3 sắp hết niên hạn sử dụng từ các nước đối tác, đồng thời đã bắt đầu đàm phán để tiếp nhận chúng.

Ukraine cũng đang tìm cách tận dụng kinh nghiệm trong việc đối phó các máy bay không người lái (UAV) Shahed do Iran thiết kế mà Nga sử dụng. Những UAV này đã gây thiệt hại đáng kể cho các mục tiêu quân sự của Mỹ tại Vịnh Ba Tư trong cuộc chiến đang diễn ra giữa Israel, Mỹ và Iran.

Tổng thống Ukraine - ông Volodymyr Zelensky cho rằng Mỹ và một số nước khác đang có dự trữ tên lửa đánh chặn Patriot. Tuy nhiên, sử dụng những tên lửa đắt tiền này để bắn hạ các UAV giá rẻ do Iran thiết kế là không hiệu quả về mặt chi phí. Vì vậy, ông đề xuất đổi các UAV đánh chặn do Ukraine phát triển lấy tên lửa đánh chặn Patriot.

“Nếu họ cung cấp (tên lửa PAC-3) cho chúng tôi, chúng tôi sẽ cung cấp các UAV đánh chặn cho họ. Đây là một sự trao đổi ngang giá” - ông Zelensky nói hồi tháng 3.

Hệ thống phòng thủ tên lửa Patriot tại Slovakia ngày 6/5/2022. Ảnh: Reuters.

Tự phát triển hệ thống của riêng mình

Trong bối cảnh không có đủ tên lửa đánh chặn Patriot và các hệ thống châu Âu hiện có chưa thể đối phó tên lửa đạn đạo, Ukraine cũng đang nỗ lực phát triển hệ thống phòng không chống tên lửa đạn đạo mang tên Freya.

Tập đoàn công nghiệp quốc phòng Ukraine Fire Point, đơn vị đứng sau các UAV tầm xa FP-1, FP-2 và tên lửa hành trình FP-5 Flamingo, vừa tiến hành thử nghiệm thành phần tên lửa của hệ thống Freya. Đó là tên lửa đánh chặn chống tên lửa đạn đạo FP-7x.

Ông Denys Shtilierman, đồng sở hữu kiêm trưởng nhóm thiết kế của Fire Point, cho biết cuộc thử nghiệm diễn ra “khá thành công”.

Trao đổi với tờ Financial Times, ông cho rằng việc sản xuất hàng loạt có thể bắt đầu từ tháng 8, tùy thuộc vào mức độ hỗ trợ từ các đối tác châu Âu.

Theo Kyiv Independent, Fire Point không bắt đầu từ con số 0. FP-7x được phát triển theo phương pháp thiết kế ngược dựa trên tên lửa của hệ thống S-400, một tổ hợp phòng không của Liên Xô được phát triển từ thập niên 1980.

“Chúng tôi đã tạo ra một phiên bản sao của tên lửa S-400 và đặt tên là FP-7. Tên lửa được chế tạo bằng sợi carbon nên nhẹ hơn. Vì vậy, nó có thể bay xa hơn và cơ động hơn cả S-400” - ông Shtilierman cho biết.

Fire Point dự định mua các thành phần khác của hệ thống Freya, như radar và trung tâm chỉ huy, từ các nhà cung cấp châu Âu.

Tuy nhiên, dù cuộc thử nghiệm ban đầu có vẻ thành công, nhiều chuyên gia vẫn tỏ ra hoài nghi.

Ông Fabian Hoffman, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng Na Uy, nói với Kyiv Independent rằng ông “rất nghi ngờ” khả năng Fire Point có thể chế tạo được một hệ thống phòng thủ chống tên lửa đạn đạo đủ hiệu quả để cạnh tranh với Patriot, đặc biệt trong khung thời gian đầy tham vọng như vậy.

Ông Fabian Hoffman tỏ ý hoài nghi về khả năng một đơn vị thiếu kinh nghiệm phòng không lại có thể phát triển thành công hệ thống đánh chặn tên lửa đạn đạo trong thời gian ngắn với hiệu suất ngang tầm Patriot.

Một sĩ quan cấp cao của Không quân Ukraine, phát biểu với điều kiện giấu tên, cũng chia sẻ sự hoài nghi tương tự.

“Việc chế tạo một tên lửa có khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo là cực kỳ khó khăn” - sĩ quan này nói. Ông cho biết bản thân “rất khó tin” rằng Ukraine có thể phát triển được một hệ thống như vậy trong thời gian hợp lý.