Peter Magyar - Thủ tướng tiếp theo của Hungary và hành trình từ đồng minh đến đối thủ của ông Orban

Ông Peter Magyar dự kiến sẽ trở thành Thủ tướng mới của Hungary sau khi đảng Tisza của ông giành chiến thắng áp đảo với đa số 2/3 trong cuộc bầu cử quốc hội ngày 12-4, đánh bại đảng Fidesz của Thủ tướng lâu năm Viktor Orban.

Ông Magyar cam kết đoàn kết toàn thể người dân Hungary và cho biết kết quả cuộc bầu cử - với tỉ lệ cử tri đi bầu gần 80% - là một sự ủy nhiệm mang tính lịch sử. “Tối nay, sự thật đã chiến thắng dối trá” - ông Magyar nói với những người ủng hộ.

Thừa nhận thất bại, ông Orbán - người đã lãnh đạo Hungary suốt 16 năm - nói: “Kết quả bầu cử này là đau đớn đối với chúng tôi, nhưng rất rõ ràng”.

Từ người trung thành đến đối thủ của ông Orban

Lãnh đạo đảng Tisza - ông Peter Magyar (phải, đứng sau) và Thủ tướng Hungary Viktor Orban (đứng trước). Ảnh: NGHỊ VIỆN CHÂU ÂU

Ông Magyar (45 tuổi), người có họ mang nghĩa “người Hungary”, xuất thân từ một gia đình khá giả tại thủ đô Budapest. Trong gia đình ông có nhiều luật sư, thẩm phán và cả cựu Tổng thống Ferenc Mádl - người giữ chức Tổng thống Hungary từ năm 2000 đến 2005, trong nhiệm kỳ thủ tướng đầu tiên của ông Orban, theo đài CNN.

Hành trình của ông Magyar từ một người trung thành trở thành đối thủ lớn nhất của ông Orban diễn ra rất nhanh. Chỉ hai năm trước, ông Magyar vẫn là thành viên của đảng cầm quyền Fidesz. Vợ của ông Magyar bà Judit Varga, một gương mặt từng được xem là ngôi sao đang lên của đảng.

Hai người đã sống khoảng một thập niên tại thủ đô Brussels (Bỉ) nơi ông Magyar làm nhà ngoại giao còn bà Varga làm việc cho một nghị sĩ Nghị viện châu Âu thuộc đảng Fidesz. Họ trở về Budapest cùng ba con trai vào năm 2018. Năm sau đó, bà Varga được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Tư pháp trong chính phủ của ông Orban - vị trí bà rời bỏ vào năm 2023 để dẫn dắt đảng Fidesz tham gia cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu năm 2024.

Kế hoạch này bị đảo lộn do một bê bối làm rung chuyển đảng Fidesz vào đầu năm 2024. Tổng thống Hungary khi đó, ông Katalin Novák, đã ân xá cho một cựu quan chức bị kết án vì giúp che đậy hành vi lạm dụng các bé trai vị thành niên tại một cơ sở nuôi dưỡng trẻ em. Việc ân xá bị phanh phui đã làm sụp đổ hình ảnh mà nhiều người từng tin tưởng về chính phủ của ông Orban như một lực lượng bảo vệ các giá trị Kitô giáo và gia đình.

Chính vào thời điểm này, ông Magyar đã bước lên vũ đài chính trị.

Tháng 2-2024, ông Magyar thực hiện một cuộc phỏng vấn gây chấn động, trong đó ông cáo buộc ông Orban và các đồng minh có hành vi sai trái trong bê bối ân xá. Ông cũng tận dụng cuộc phỏng vấn để tiết lộ những thông tin có được từ sự gần gũi của mình với bộ máy chính quyền. “Một vài gia đình đang sở hữu một nửa đất nước” - ông Magyar nói khi đó.

Cuối năm đó, ông Magyar gia nhập đảng Tisza và nhanh chóng thăng tiến để trở thành lãnh đạo. Dưới sự dẫn dắt của ông, Tisza bất ngờ giành gần 30% số phiếu của Hungary trong cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu tháng 6-2024, qua đó đưa chính trị gia này trở thành một nghị sĩ Nghị viện châu Âu.

Đột nhiên, người dân Hungary, vốn muốn tìm kiếm một lực lượng đối lập với đảng của ông Orban, đã có trong tay một lựa chọn chính trị khả thi. Kể từ đó, số lượng thành viên của đảng Tisza tăng vọt. “Tisza” là chữ viết tắt của các từ tiếng Hungary mang nghĩa “tôn trọng và tự do”, đồng thời cũng là tên một con sông lớn của đất nước. Đảng này thường được ví như con sông “dâng tràn” khắp Hungary.

Chiến dịch tranh cử

Lãnh đạo đảng Tisza - ông Peter Magyar, người sẽ trở thành thủ tướng mới của Hungary. Ảnh: BLOOMBERG

Trong khi chiến dịch năm nay của ông Orban chủ yếu xoay quanh chính sách đối ngoại và quan hệ với các nhà lãnh đạo thế giới, chiến dịch của ông Magyar lại tập trung chặt chẽ vào các vấn đề trong nước như kinh tế và tham nhũng.

Trong hai năm qua, ông Magyar cũng nỗ lực xây dựng mối quan hệ trực tiếp với cử tri, đi thăm hàng loạt thị trấn và thành phố, thường nán lại nhiều giờ sau các bài phát biểu để gặp gỡ người dân địa phương.

Ngay từ đầu, tham nhũng đã là chủ đề trọng tâm trong chiến dịch tranh cử của ông Magyar. Ông Magyar cáo buộc rằng hình ảnh tự xây dựng của ông Orban như một người bảo vệ chủ quyền quốc gia chỉ là “lớp đường phủ… nhằm che giấu cách vận hành của bộ máy quyền lực và để tích lũy những khối tài sản khổng lồ”.

Ông Magyar cũng khiến đảng Fidesz khó có thể gán cho ông là người theo đường lối tự do. Ông tránh nhắc trực tiếp đến phong trào LGBTQ, chỉ nói rằng Hungary cần một thủ tướng “bảo vệ và đại diện cho tất cả người dân”.

Ông Magyar cũng thận trọng tương tự đối với vấn đề Ukraine, một chủ đề mà ông Orban thường xuyên công kích. Trên thực tế, ông Magyar gần như tránh thảo luận về chính sách đối ngoại trong suốt chiến dịch tranh cử, nhằm không bị mô tả như kiểu chính trị gia tự do châu Âu mà đảng Fidesz lâu nay vẫn công kích.

Sự im lặng gần như hoàn toàn của ông Magyar về Ukraine khiến một số người suy đoán rằng Hungary dưới thời ông, giống như dưới thời ông Orban, có thể cản trở các nỗ lực của Liên minh châu Âu nhằm hỗ trợ Kiev.

Ông Magyar kỳ vọng sẽ cải thiện quan hệ với Brussels, trong bối cảnh Ủy ban châu Âu hiện đang giữ lại khoảng 18 tỉ euro (21 tỉ USD) tiền quỹ dành cho Hungary do lo ngại về cách quản trị dưới thời ông Orban. Việc đóng băng khoản tiền này - tương đương khoảng 10% sản lượng quốc gia - đã làm trầm trọng thêm tình trạng trì trệ kinh tế của Hungary.

Trước khi chiến thắng của đảng Tisza được công bố, nhà khoa học chính trị Péter Krekó, người điều hành tổ chức nghiên cứu Political Capital tại Hungary, nói rằng nhiều người Hungary, kể cả những người phản đối ông Orban, vẫn phần nào dè dặt với ông Magyar.

“Ông ấy đã tập hợp được một liên minh rất rộng, từ phe bảo thủ khá cứng rắn cho đến những người tự do và cánh tả. Lá phiếu dành cho ông Peter Magyar chủ yếu là lá phiếu chống lại ông Orban” - theo ông Krekó.

Theo giới quan sát, liệu ông Magyar có thể duy trì được liên minh này hay không vẫn còn phải chờ thời gian kiểm chứng. Trong chiến dịch tranh cử, ông nhiều lần nhấn mạnh rằng nhiệm vụ “tái thiết” Hungary sẽ cần lộ trình dài hơi. Ông cam kết cải tổ hệ thống chính trị hiện tại một cách từng bước, thận trọng. Đây rõ ràng không phải là việc có thể hoàn thành trong thời gian ngắn.