PGS.TS.NGƯT Đặng Quốc Thống: Người thầy của triết lý giáo dục nhân văn

PGS.TS.NGƯT Đặng Quốc Thống chụp ảnh cùng học sinh Trường THCS - THPT Đoàn Thị Điểm.

Hơn 50 năm gắn bó với nghề, từ giảng đường đại học đến môi trường giáo dục phổ thông, PGS.TS.NGƯT Đặng Quốc Thống - Chủ tịch Hội đồng trường Trường THCS - THPT Đoàn Thị Điểm (Hà Nội) vừa được đề nghị xét tặng danh hiệu Nhà giáo Nhân dân năm 2026.

Gian nan tuổi thơ tìm con chữ

Bộc bạch về cuộc đời mình, PGS.TS.NGƯT Đặng Quốc Thống luôn nói bằng giọng điềm đạm, giản dị. Ít ai biết rằng phía sau hình ảnh một nhà giáo mẫu mực, một nhà quản lý giáo dục uy tín là cả tuổi thơ nhiều mất mát. Sinh năm 1946 tại xã Khúc Thủy, huyện Thanh Oai (cũ), Hà Nội, thầy sớm mồ côi cha mẹ, anh em trong gia đình phải nương tựa vào nhau giữa khó khăn, thiếu thốn của thời hậu chiến.

Những năm học cấp II, cậu học trò Đặng Quốc Thống vừa học vừa làm đủ nghề để có tiền mua sách vở. Có thời gian, thầy đi đẩy xe bò thuê, vận chuyển hàng hóa. Mỗi ngày kiếm được vài hào nhưng đối với cậu học trò nghèo khi ấy là vô cùng quý giá.

Chính những tháng ngày nhọc nhằn ấy càng khiến thầy hiểu sâu sắc giá trị của tri thức và nuôi dưỡng khát vọng học tập. Nhìn bạn bè cùng trang lứa có điều kiện, được chăm sóc đầy đủ, thầy càng tự nhủ bản thân phải nỗ lực nhiều hơn để thay đổi cuộc đời bằng con đường học vấn.

Năm 1964, sau khi học xong lớp 10, theo tiếng gọi của Đảng, chàng thanh niên Đặng Quốc Thống cùng nhiều bạn trẻ lên miền núi tham gia xây dựng kinh tế mới, tạm gác lại giấc mơ đại học. Quãng thời gian lao động vất vả ấy giúp thầy càng thấm thía hơn ý nghĩa của việc học để vượt lên nghịch cảnh. Năm 1968, thầy thi đỗ vào ngành Hệ thống điện của Trường Đại học Bách khoa Hà Nội (nay là Đại học Bách khoa Hà Nội), một trong những môi trường đào tạo hàng đầu cả nước thời bấy giờ.

Tuy nhiên, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, thầy một lần nữa tạm gác lại giảng đường để nhập ngũ. Trong màu áo lính thuộc Lữ đoàn pháo binh 16, Bộ Tư lệnh Pháo binh, người sinh viên ấy đã trực tiếp chiến đấu tại chiến trường Thừa Thiên - Huế. Những năm tháng quân ngũ không chỉ rèn luyện ý chí mà còn bồi đắp trong thầy tinh thần kỷ luật, trách nhiệm và lòng tận hiến - những phẩm chất theo thầy suốt chặng đường làm nghề giáo sau này.

Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân trao tặng Huân chương Lao động hạng Nhì cho Chủ tịch Hội đồng trường Trường THCS - THPT Đoàn Thị Điểm.

Hơn nửa thế kỷ cống hiến nghề giáo

Sau ngày đất nước thống nhất, thầy trở lại Đại học Bách khoa Hà Nội để tiếp tục học tập và công tác. Từ một giảng viên trẻ của Khoa Điện, thầy từng bước khẳng định năng lực chuyên môn và tâm huyết nghề nghiệp, trở thành Phó Chủ nhiệm Bộ môn Hệ thống điện, Khoa Điện.

Nhiều thế hệ sinh viên Bách khoa vẫn nhớ hình ảnh một người thầy nghiêm túc, chuẩn mực nhưng gần gũi, luôn khuyến khích sinh viên tự học, tự nghiên cứu và không ngừng sáng tạo. Không chỉ giỏi chuyên môn, PGS.TS.NGƯT Đặng Quốc Thống còn được đồng nghiệp đánh giá cao bởi tinh thần trách nhiệm và tư duy đổi mới trong giáo dục.

Sau khi nghỉ hưu tại Đại học Bách khoa Hà Nội, thay vì chọn cuộc sống an nhàn, thầy tiếp tục gắn bó với giáo dục phổ thông khi đảm nhận vai trò Chủ tịch Hội đồng trường Trường THCS - THPT Đoàn Thị Điểm. Thời điểm ấy, nhà trường chỉ có hơn 100 học sinh cùng vài chục cán bộ, giáo viên.

Cơ sở vật chất còn hạn chế, mô hình trường ngoài công lập cũng đứng trước nhiều khó khăn, thách thức. Bằng tâm huyết và tầm nhìn dài hạn, thầy cùng tập thể nhà trường từng bước xây dựng môi trường giáo dục hiện đại, nhân văn và chất lượng.

Từ việc phát triển đội ngũ, hoàn thiện cơ sở vật chất đến xây dựng văn hóa trường học, mọi công việc đều được thực hiện bằng sự kiên trì và trách nhiệm. Sau nhiều năm xây dựng và phát triển, quy mô trường nay đã tăng lên khoảng 5.000 học sinh cùng hơn 500 cán bộ. Để có được bước chuyển mình ấy là cả hành trình bền bỉ trong xây dựng cơ sở vật chất, tổ chức quản lý và vận hành nhà trường.

PGS.TS.NGƯT Đặng Quốc Thống hơn 50 năm cống hiến tận tụy với nghề giáo.

Người thầy của giáo dục nhân văn

Hơn 50 năm theo nghề, điều khiến nhiều người kính trọng ở PGS.TS.NGƯT Đặng Quốc Thống không chỉ là thành tích hay học hàm, học vị mà chính là triết lý giáo dục giàu tính nhân văn.

“Đã là nhà giáo, lúc nào cũng phải trọn vẹn với công việc và vì học sinh. Tiêu chí của tôi ở trường bao giờ cũng là làm điều gì tốt nhất cho các con”, thầy chia sẻ.

Theo thầy Thống, người giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn là tấm gương để học sinh noi theo mỗi ngày.

“Tôi thường nói với giáo viên rằng, dù ở môi trường nào, khi bước vào trường học, người giáo viên cần ý thức rằng có hàng nghìn học sinh đang dõi theo mình. Vì vậy, mỗi người phải tự điều chỉnh, hoàn thiện bản thân để xứng đáng với vai trò của một nhà giáo”, thầy nói.

Triết lý ấy đã trở thành nền tảng trong quá trình xây dựng văn hóa giáo dục tại Trường Đoàn Thị Điểm - nơi học sinh không chỉ được học kiến thức mà còn được giáo dục nhân cách, kỹ năng sống và tinh thần trách nhiệm.

Với PGS.TS.NGƯT Đặng Quốc Thống, giáo dục không phải là “công xưởng” đào tạo những cỗ máy thi cử. Trường học phải là nơi nuôi dưỡng con người toàn diện. Ở đó, học sinh được tôn trọng như những cá thể riêng biệt, được khuyến khích phát triển năng lực cá nhân và được sống trong môi trường an toàn, hạnh phúc. Nhà trường chú trọng xây dựng sự cân bằng giữa kỷ luật và yêu thương, giữa thành tích học tập và phát triển cảm xúc.

Theo thầy, mục tiêu cuối cùng của giáo dục không phải tạo ra những học sinh giỏi nhất mà là những con người tử tế, biết yêu thương và có trách nhiệm với cộng đồng.

Giáo viên và học sinh Trường THCS - THPT Đoàn Thị Điểm.

Xây dựng trường học hạnh phúc

Một trong những dấu ấn nổi bật của PGS.TS.NGƯT Đặng Quốc Thống là tư duy xây dựng “trường học hạnh phúc” từ rất sớm. Theo thầy, học sinh chỉ có thể phát triển tốt khi các em cảm thấy được tôn trọng, được lắng nghe và được sống trong môi trường tích cực.

Tại Trường Đoàn Thị Điểm, bên cạnh chương trình học chính khóa, nhà trường đặc biệt chú trọng các hoạt động trải nghiệm, nghệ thuật, thể thao và kỹ năng sống. Các câu lạc bộ năng khiếu, hoạt động ngoại khóa, giao lưu quốc tế được tổ chức thường xuyên nhằm giúp học sinh phát triển hài hòa cả trí tuệ lẫn cảm xúc.

“Trải nghiệm để trưởng thành” trở thành tinh thần xuyên suốt trong nhiều hoạt động giáo dục của nhà trường. Không chỉ học để thi, học sinh còn được học cách hợp tác, chia sẻ, ứng xử văn minh và thích nghi với cuộc sống hiện đại.

Theo thầy Thống, một môi trường giáo dục bền vững còn cần sự gắn kết giữa giáo viên, phụ huynh và học sinh. Với PGS.TS.NGƯT Đặng Quốc Thống, giáo dục hiệu quả phải được xây dựng trên nền tảng của niềm tin và sự đồng hành.

Nhờ đó, Đoàn Thị Điểm không chỉ là trường học mà còn trở thành “mái nhà thứ hai” đối với nhiều học sinh. Nhiều thế hệ cựu học sinh sau khi trưởng thành vẫn trở về trường, giữ mối liên hệ gắn bó với thầy cô và bạn bè như một phần ký ức đẹp của tuổi học trò.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số mạnh mẽ, PGS.TS.NGƯT Đặng Quốc Thống luôn trăn trở làm sao để học sinh Việt Nam đủ năng lực cạnh tranh toàn cầu nhưng vẫn giữ được bản sắc dân tộc.

Từ suy nghĩ đó, nhà trường triển khai nhiều chương trình song ngữ, tăng cường hợp tác quốc tế, tổ chức các hoạt động giao lưu, trại hè tại Hoa Kỳ, Anh, Nhật Bản, Singapore, Australia…

Tuy nhiên, theo thầy, hội nhập không có nghĩa là hòa tan. Học sinh phải được trang bị tư duy hiện đại, khả năng phản biện, kỹ năng hội nhập nhưng đồng thời cần biết trân trọng văn hóa truyền thống, ứng xử nhân văn và giữ gìn bản sắc Việt Nam. Đó cũng là triết lý mà thầy luôn theo đuổi: “Bản sắc truyền thống - Tư duy toàn cầu”.

Không đứng ngoài làn sóng công nghệ, PGS.TS.NGƯT Đặng Quốc Thống cũng là người thúc đẩy ứng dụng AI, Office 365 và chuyển đổi số trong quản trị nhà trường. Theo thầy, công nghệ không nhằm thay thế người thầy mà giúp giáo viên giảm áp lực hành chính để có thêm thời gian quan tâm, kết nối với học sinh. Tư duy đổi mới ấy cho thấy sự nhạy bén của một nhà giáo luôn đau đáu với giáo dục trong thời đại mới.

Gần 20 năm gắn bó với Đoàn Thị Điểm, điều PGS.TS.NGƯT Đặng Quốc Thống để lại không chỉ là một thương hiệu giáo dục uy tín hay cơ sở vật chất khang trang mà còn là nhiều thế hệ học sinh trưởng thành với tâm thế tự tin, nhân ái và trách nhiệm.

Nhiều học sinh của trường đã đạt học bổng quốc tế, đỗ vào các trường chuyên và đại học danh tiếng trong và ngoài nước. Nhưng với người thầy ấy, thành công lớn nhất vẫn là khi học sinh biết sống tử tế, biết yêu thương và cống hiến cho xã hội.

Với những đóng góp cho giáo dục và đất nước, thầy được tặng Huân chương Kháng chiến (1985), Huân chương Lao động hạng Ba và danh hiệu Nhà giáo Ưu tú (2008), cùng danh hiệu “Nhà quản lý tiêu biểu đổi mới của Thủ đô” năm 2012.