PGS.TS Phùng Thế Đông, chuyên gia kinh tế của Bộ Tài chính: Đồng Nai cần phát triển các sản phẩm kinh tế số mang bản sắc riêng

PGS.TS PHÙNG THẾ ĐÔNG, chuyên gia kinh tế của Bộ Tài chính đã có những trao đổi với phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Đồng Nai về tiềm năng, lợi thế và thách thức trong tiến trình phát triển kinh tế số tại Đồng Nai.

Phát huy các nền tảng, lợi thế của địa phương

* Thưa ông, Đồng Nai có vị trí chiến lược quan trọng trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, ông đánh giá như thế nào về những tiềm năng, nền tảng giúp Đồng Nai phát triển kinh tế số?

PGS.TS Phùng Thế Đông.

- Kinh tế số đang chuyển từ một khu vực bổ trợ thành một cấu phần quyết định năng suất, sức cạnh tranh và khả năng chống chịu của nền kinh tế. Đối với thành phố Đồng Nai, yêu cầu này càng cấp thiết. Đây là thời điểm thuận lợi để Đồng Nai chuyển từ việc triển khai các hoạt động số hóa riêng lẻ sang xây dựng một chương trình phát triển kinh tế số có mục tiêu, thị trường và kết quả đầu ra đo lường được.

Theo tôi, Đồng Nai có 5 nền tảng góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế số khá rõ. Thứ nhất, thành phố có quy mô công nghiệp lớn và hệ sinh thái sản xuất đa dạng. Đây là môi trường phù hợp để ứng dụng Internet vạn vật (IoT), robot, trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống quản trị sản xuất và truy xuất chuỗi cung ứng.

Thứ hai, khu vực Long Thành tạo ra lợi thế hiếm có để hình thành hệ sinh thái logistics số quy mô vùng. Khi sân bay, đường cao tốc, cảng biển, cảng cạn, kho vận và các khu công nghiệp được kết nối, giá trị không chỉ nằm ở cơ sở hạ tầng mà còn ở năng lực điều phối dữ liệu: dự báo luồng hàng, tối ưu tuyến, chia sẻ năng lực kho bãi, xử lý chứng từ điện tử, truy xuất hàng hóa và kết nối đa phương thức…

Thứ ba, hạ tầng kết nối đã đạt độ phủ khá cao. Tỷ lệ phủ sóng 5G trên địa bàn thành phố hiện đạt hơn 84%, đây là điều kiện quan trọng, song cần đánh giá sâu chất lượng vùng phủ, dung lượng và độ ổn định tại nơi sản xuất. Thành phố cũng có định hướng phát triển trung tâm lưu trữ, xử lý dữ liệu và Khu công nghệ số tập trung Long Thành, mở ra khả năng phát triển dịch vụ dữ liệu, điện toán đám mây và AI.

Thứ tư, quy mô dân số lớn tạo thị trường cho thương mại điện tử, tài chính số, dịch vụ số và đào tạo số. Dân số gần 5 triệu người vừa là lực lượng tiêu dùng vừa là nguồn cung lao động. Tuy nhiên, lợi thế này chỉ phát huy nếu kỹ năng số được nâng lên, thanh toán và định danh số phổ biến, logistics chặng cuối hiệu quả và người tiêu dùng được bảo vệ…

Thứ năm, việc trở thành thành phố thứ 7 của cả nước mở ra điều kiện mới về thể chế, quy hoạch và quản trị phát triển. Đồng Nai có cơ hội tổ chức lại hệ thống dữ liệu sau sắp xếp, nâng cao khả năng điều phối liên ngành, tích hợp hạ tầng số vào quy hoạch đô thị, giao thông, công nghiệp và năng lượng. Đồng thời những điều này sẽ giúp địa phương chủ động hơn trong huy động nguồn lực cho các dự án số có quy mô lớn.

* Từ những nền tảng, lợi thế đó, theo ông, Đồng Nai có những cơ hội phát triển kinh tế số nổi bật nào trong thời gian tới?

- Đầu tiên, cơ hội lớn nhất của Đồng Nai là đẩy mạnh chuyển đổi số công nghiệp. Một tỷ lệ nhỏ doanh nghiệp (DN) nâng được năng suất, chất lượng và khả năng giao hàng cũng có thể tạo tác động tới GRDP do công nghiệp chiếm tỷ trọng cao.

Doanh nghiệp địa phương livestream bán hàng, quảng bá sản phẩm tại một hội nghị kết nối giao thương diễn ra tại Đồng Nai vào tháng 8-2026.

Cơ hội thứ hai là phát triển logistics số gắn với đô thị Sân bay Long Thành. Dữ liệu chuyến bay, khai báo, vận tải, kho bãi, cảng, hàng hóa và giao thông nếu được chia sẻ theo quy định sẽ tạo điều kiện hình thành các dịch vụ điều phối, giao nhận nhanh, kho lạnh thông minh và thương mại xuyên biên giới. Đây có thể trở thành sản phẩm kinh tế số mang bản sắc riêng của Đồng Nai.

Cơ hội thứ ba là thu hút đầu tư vào công nghệ cao, trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và dịch vụ số. Nguồn cầu tại chỗ từ DN công nghiệp, vị trí gần Thành phố Hồ Chí Minh và hạ tầng giao thông là lợi thế. Tuy nhiên, trung tâm dữ liệu cần các tiêu chuẩn an toàn cao; do đó, phải gắn thu hút đầu tư với quy hoạch điện, năng lượng tái tạo, hiệu quả tài nguyên và yêu cầu kết nối hệ sinh thái địa phương.

Cơ hội thứ tư là số hóa nông nghiệp và thương mại nông sản. Không gian rộng, nhiều vùng sản xuất và sản phẩm đặc trưng cho phép ứng dụng mã số vùng trồng, nhật ký điện tử, cảm biến, dự báo sâu bệnh, truy xuất nguồn gốc và thương mại điện tử. Mục tiêu không phải số hóa hình thức mà là giảm chi phí, nâng chất lượng, đáp ứng tiêu chuẩn thị trường và tăng phần giá trị người sản xuất nhận được.

Chú trọng giải pháp phát triển bền vững

* Bên cạnh những cơ hội lớn để phát triển, theo ông, hoạt động kinh tế số tại Đồng Nai hiện nay đang gặp phải những điểm nghẽn, thách thức nào?

- Trong tiến trình phát triển kinh tế số, Đồng Nai sẽ phải đối mặt với nhiều điểm nghẽn, thách thức. Địa phương cần xây dựng hệ thống đo lường kinh tế số cấp thành phố đủ ổn định. Hiện nay, chỉ tiêu tỷ trọng kinh tế số trong GRDP dễ bị hiểu như một con số thống kê đơn lẻ, trong khi dữ liệu đầu vào liên quan nhiều ngành và DN. Việc thiếu đường cơ sở và dữ liệu theo chuỗi thời gian làm giảm độ tin cậy của công tác đánh giá, dự báo và xây dựng chính sách.

Ngoài ra, tiến trình chuyển đổi số DN ở địa phương còn phân hóa. DN lớn có thể đầu tư hệ thống tích hợp, nhưng DN nhỏ thường mua phần mềm riêng lẻ, thiếu tư vấn quy trình và khó đo hiệu quả. Dữ liệu còn phân tán, chuẩn dữ liệu và cơ chế chia sẻ chưa thống nhất. Trong đó, dữ liệu công nghiệp, logistics, đất đai, giao thông và DN cần hình thành các bộ dữ liệu đủ chất lượng để phát triển dịch vụ mới…

* Mục tiêu của Ðồng Nai là đưa tỷ trọng kinh tế số đạt trên 30% GRDP vào năm 2030. Theo ông, để đạt mục tiêu này, Đồng Nai chú trọng những giải pháp nào trong thời gian tới?

- Để đạt mục tiêu nêu trên, Đồng Nai cần phát triển kinh tế số có trọng tâm, dựa trên lợi thế công nghiệp, Sân bay Long Thành và khả năng liên kết vùng. Song song đó, thành phố cần thiết lập đầu mối điều phối và hệ thống chỉ tiêu đo lường kinh tế số, trong đó theo dõi không chỉ tỷ trọng trong GRDP mà còn cả năng suất lao động, chi phí logistics, thời gian xử lý đơn hàng, tỷ lệ DN sử dụng nền tảng số, doanh thu qua kênh số và giá trị gia tăng tạo ra từ hoạt động số.

Tiếp theo, hạ tầng số phải được phát triển theo nhu cầu thực tế của khu công nghiệp, logistics và khu vực nông thôn; đồng thời xây dựng các bộ dữ liệu dùng chung về công nghiệp, logistics, giao thông, đất đai và DN.

Đồng Nai cũng cần triển khai chương trình hỗ trợ DN nhỏ và vừa theo kết quả đầu ra, tránh hỗ trợ dàn trải; đào tạo nhân lực số theo đơn đặt hàng của DN; thúc đẩy chuyển giao công nghệ và tăng cường liên kết giữa DN có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) với nhà cung ứng trong nước. Trên cơ sở đó, thành phố nên hình thành 2 cực ứng dụng chủ lực là công nghiệp thông minh và logistics số Long Thành; đồng thời phát triển công nghiệp công nghệ số, đổi mới sáng tạo, thương mại điện tử và nông nghiệp số…