Phải ráo riết & nghiêm khắc hơn nữa

 Đô thị Huế ngày mỗi xanh thêm là môi trường để chim chóc tìm về cư ngụ.

Còn nhớ cách đây chừng hai chục năm, một lần gặp, Giám đốc Trung tâm Công viên Cây xanh Huế lúc ấy là ông Phan Đình Ngôn đã khoe với tôi bằng một giọng vừa hào hứng vừa rưng rưng đầy xúc cảm: Chim về thành phố, không phải chỉ có chim sẻ, chim sâu mà có cả họa mi, chào mào, vành khuyên, anh vũ (hay còn gọi là vẹt, mỏ két)… Ông Ngôn hào hứng và xúc động là phải, bởi việc các loài chim trời tìm về thành phố, ríu ran chuyện trò, cãi cọ trong những công viên, hay thong dong nhặt trái trên những tán cây gội tía là sự đáp đền tuyệt đẹp cho công sức của ông và anh chị em làm công tác công viên cây xanh. Sau nhiều tháng năm chăm tưới, tỉa cành, nhân giống và để mắt bảo vệ, các mảng xanh trong thành phố ngày mỗi dày, mỗi đẹp, mỗi bình yên thêm. Và thế là chim về. Đó là điểm cộng cho môi trường thành phố, là động lực tăng thêm cho những người làm cây xanh, là niềm tự hào xen lẫn ý thức trách nhiệm của mỗi người Huế đối với đô thị mà mình đang sống.

Rồi không chỉ có vành khuyên, chào mào…, cách đây mấy năm, dân Huế và du khách ngạc nhiên khi đột nhiên thấy những loài chim di cư như cò, vạc rủ nhau kéo về kiếm ăn và trú ngụ trên những tán cây ven bờ sông Hương, nhất là ở cồn Dã Viên. Những cánh cò chao nghiêng, kéo nhau bay rợp mặt nước sông Hương tạo nên một cảnh tượng kỳ thú và làm ngất ngây cho bất cứ ai bắt gặp. Cảnh tượng ấy hình như cũng đã tạo cảm hứng mạnh để chính quyền địa phương định hướng xây dựng Huế thành một đô thị với những lâm viên xanh, là nơi trú ngụ an toàn của các loài chim thú… Với mong muốn ấy, đầu năm 2020, người đứng đầu chính quyền tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là TP. Huế) là ông Phan Ngọc Thọ đã ký ban hành Chỉ thị 01/CT-UBND (9/1/2020) nghiêm cấm săn bắt, bẫy, mua bán và tiêu thụ các loài chim trời, động vật hoang dã; yêu cầu cán bộ, công chức, viên chức không sử dụng động vật rừng, chim trời; kiểm tra, xử lý nghiêm mọi hành vi vi phạm để hạn chế đến mức thấp nhất, tiến tới chấm dứt tình trạng săn bắt, vận chuyển, buôn bán trái phép các loài chim trời… Không chỉ có Chỉ thị 01, chính quyền thành phố còn ban hành nhiều văn bản chỉ đạo tăng cường hằng năm.

 Một đoạn đường Phan Chu Trinh mùa muồng hoa đào khoe sắc.

Tuy nhiên, vì ý thức hạn chế của một bộ phận dân chúng, vì lòng tham trước “nguồn lợi trời cho”, hành vi săn bắt, mua bán, tiêu thụ chim trời vẫn tồn tại trong thực tế. Việc hàng ngàn chiếc bẫy, que dính, hàng trăm hình nộm chim trời, hàng ngàn mét lưới, cùng với nhiều chiếc máy phát âm thanh dẫn dụ chim trời bị phát hiện, tháo dỡ, tiêu hủy trong mỗi lần ra quân của lực lượng chức năng đã chứng minh điều đó. Mặt khác, nó cũng cho thấy một điều là, chế tài xử phạt đối với những hành vi vi phạm còn chưa đủ sức răn đe, đồng thời đòi hỏi lực lượng chức năng cùng chính quyền các địa phương phải ráo riết, quyết liệt, thường xuyên và nghiêm khắc hơn nữa trong hoạt động ra quân truy quét, để mắt quản lý, kiểm tra, phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm thì mới có thể tạo được chuyển biến, đi dần đến triệt tiêu nạn truy sát, tận diệt chim trời như mong muốn.

Chợt nhớ “Thành phố và chim” của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường, bút ký này là những lời gan ruột của ông nói về thiên nhiên, cảnh vật xứ Huế. Bằng cảm nhận tinh tế và tình yêu sâu sắc với miền Hương Ngự, Hoàng Phủ Ngọc Tường phát hiện ra rằng: "Chưa cần đến âm nhạc, Huế từ trong tâm hồn nó đã mang sẵn một mêlôđy của riêng mình. Là thành phố vườn, Huế tràn đầy âm do thiên nhiên ban cho: dàn đồng ca của ve sầu mùa hè, tiếng hát trong và cao vút của ve kim như tiếng đàn viôlông mùa thu, lời nỉ non của côn trùng trong những khu vườn mùa đông, và cả bốn mùa, ôi Huế bốn mùa đầy tiếng chim". Bên cửa sổ căn gác của mình trên đường Nguyễn Trường Tộ rợp bóng cây long não, ông đặt một nhúm gạo để làm quen và kết thân với bầy chim sẻ. Những chú chim sẻ sau đó dạn dĩ dần và vào hẳn trong nhà, quanh quẩn bên chỗ làm việc của nhà văn… Rồi một ngày, nhà văn bỗng thảng thốt: "Bây giờ thì tất cả đã bay về phương trời nào không biết... Bây giờ thành phố vắng bóng chim, hầu như chim chóc đã bỏ Huế mà đi. Nguồn cơn ấy bởi vì đâu?". Trong những nguồn cơn ấy, ông đã thấy có nguyên nhân xuất phát từ những kẻ mà ông gọi là “tên du đãng”, “gã cần chất đạm” đã nhẫn tâm hướng súng về phía đàn chim. “Ước chi có một luật pháp nào của nền văn minh cho tôi quyền tước súng của hai kẻ dã man, và chính tôi sẽ đưa họ ra tòa vì tội tàn sát thiên nhiên. Nhưng mà tôi bất lực…”.

Thú chơi chim là một tác nhân khiến chim chóc bị săn bẫy hàng ngày.

Bây giờ ở thế giới bên kia, hẳn nhà văn đã vui lòng khi thấy Huế của ông ngày mỗi xanh, mỗi đẹp thêm lên, các loài chim cũng đang lần lượt tìm về, và xã hội đã có luật pháp để răn đe, chế tài đối với mọi hành vi “tàn sát thiên nhiên”. Chỉ xin nhắc lại niềm mong mỏi cần phải ráo riết, quyết liệt, thường xuyên và nghiêm khắc hơn nữa trong kiểm tra, xử lý các vi phạm. Bởi gọi được chim về là cả một kỳ công, nhưng chỉ một tiếng súng, một tay lưới vung lên thì đàn chim sẽ hoảng hốt vụt bay chưa biết đến/có bao giờ trở lại. Đừng để cho Hoàng Phủ Ngọc Tường thêm một lần nữa thổn thức trong vô vọng: “…trái gội vẫn chín đỏ trên cành, nhưng cũng giống như bầy sẻ nhà tôi, chim anh vũ không về nữa. Có lẽ đó là đàn anh vũ cuối cùng đã bỏ Huế mà đi”…