Phạm Bình Chương và hành trình lưu giữ ký ức Hà Nội

Tại buổi Art Talk, những tác phẩm của Phạm Bình Chương đưa người xem trở về với một Hà Nội quen thuộc qua những góc phố tĩnh lặng, cầu thang cũ, bức tường rêu phong, vạt nắng hay những vật dụng thân thuộc như xe đạp, xích lô, cột điện, ấm đun nước, vỏ bưởi...

Không ồn ào, Hà Nội trong tranh Phạm Bình Chương được tái hiện bằng những khoảnh khắc đời thường, giản dị nhưng giàu sức gợi. Đó cũng là lý do ông được công chúng yêu hội họa gọi là “người miệt mài kể chuyện phố”.

Họa sĩ Phạm Bình Chương giao lưu cùng công chúng Thủ đô. Ảnh: Bảo tàng Mỹ thuật

Họa sĩ Phạm Bình Chương cho biết, Hà Nội trở thành đề tài xuyên suốt trong sáng tác của ông từ triển lãm “Hà Nội Thủ đô” năm 1999. Góc phố Hàng Đường là một trong những tác phẩm đầu tiên ông thực hiện về Hà Nội. Bức tranh được hoàn thành trong khoảng hai tuần, với cường độ làm việc lên tới 12 giờ mỗi ngày.

Theo TS. Nguyễn Anh Minh - Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, tranh Hà Nội của Phạm Bình Chương mang đến nhiều cảm xúc đặc biệt. Ông kể, khi lần đầu nhìn thấy một tác phẩm của họa sĩ trong bộ sưu tập của Bảo tàng, ông từng nghĩ đó là một bức ảnh bởi độ chân thực của hình ảnh.

“Lúc đầu, mới nhìn thoáng qua, tôi nghĩ là ảnh, nhưng hóa ra lại là tranh”, TS. Nguyễn Anh Minh chia sẻ, đồng thời đánh giá cao cách Phạm Bình Chương xây dựng chân dung và không gian Hà Nội trong hội họa. Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam hiện cũng lưu giữ một số tác phẩm của họa sĩ.

TS. Nguyễn Anh Minh cho rằng, Phạm Bình Chương từng bắt đầu sáng tác với phong cách trừu tượng trước khi định hình ngôn ngữ hiện thực như hiện nay. Với Hà Nội, lựa chọn hiện thực giúp họa sĩ khai thác sâu những vẻ đẹp tưởng như rất bình thường nhưng giàu sức sống của thành phố.

Đặc biệt, kỹ thuật hiện thực vốn đòi hỏi người họa sĩ phải có tay nghề cao càng trở nên thử thách khi đối tượng là Hà Nội - một không gian chứa đựng nhiều lớp thời gian, ký ức và biến đổi. Trong tranh Phạm Bình Chương, những con phố cũ, mảng tường rêu phong hay ánh nắng đều được xử lý tỉ mỉ, tạo nên cảm giác vừa chân thực vừa giàu chất thơ.

Với Phạm Bình Chương, mảng tường cũng là một phần làm nên diện mạo Hà Nội. Độ ẩm, nắng mưa và chất vôi theo thời gian tạo nên những lớp màu, vết bong tróc đặc trưng. Qua con mắt của người họa sĩ, những dấu vết tưởng như cũ kỹ ấy trở thành một đối tượng thẩm mỹ.

Buổi giao lưu thu hút đông đảo công chúng tham dự. Ảnh: Bảo tàng Mỹ thuật

Ánh nắng cũng là một “nhân vật” đặc biệt trong tranh Phạm Bình Chương. Họa sĩ cho rằng Hà Nội có bốn mùa nắng khác nhau và mỗi mùa lại tạo nên một sắc thái riêng. Nắng tháng 5 trong và nhạt, nắng tháng 6, tháng 7 vàng gắt với độ tương phản mạnh, nắng mùa thu vàng dịu và rõ nét, trong khi nắng mùa đông mang sắc lạnh, hơi đục.

Sự am hiểu ấy đến từ quá trình quan sát lâu dài. Phạm Bình Chương cho rằng Hà Nội có thể rất sôi động, nhưng ông thường lựa chọn những khoảnh khắc tĩnh lặng để đưa vào tranh. Đó có thể là buổi sáng sớm hay giữa trưa, khi phố xá chậm lại và những chi tiết đời thường hiện lên rõ nét.

“Hóa ra là không có một công thức gì cả, quan trọng mình có thích vẽ hay không”, họa sĩ chia sẻ về cách tiếp cận nghệ thuật. Với ông, sáng tác đến từ những trải nghiệm hàng ngày, từ ký ức và trực giác, sau đó được chuyển hóa thành hình ảnh trên toan một cách tự nhiên.

Toàn cảnh buổi giao lưu. Ảnh: Bảo tàng Mỹ thuật

Qua 4 triển lãm “Xuống phố”, Phạm Bình Chương đã ghi dấu ấn với những sáng tác về Hà Nội và được trao hạng mục Tác phẩm tại Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội lần thứ 18, năm 2025.

Những sáng tác mới được giới thiệu tại Art Talk tiếp tục cho thấy một Phạm Bình Chương bền bỉ với đề tài Hà Nội. Không tìm kiếm những điều lớn lao, ông lựa chọn ghi lại những khoảnh khắc bình dị của phố phường bằng cái nhìn tinh tế và sự gắn bó sâu sắc.

Qua tranh Phạm Bình Chương, những góc phố, mảng tường, vạt nắng và vật dụng quen thuộc không chỉ tái hiện một Hà Nội đang hiện hữu mà còn lưu giữ ký ức về một thành phố đang từng ngày đổi thay. Đó cũng là cách người họa sĩ kể câu chuyện về Hà Nội bằng ngôn ngữ riêng, lặng lẽ nhưng giàu sức sống.