Phân cấp ký kết thỏa thuận quốc tế phải gắn với nguồn lực và trách nhiệm

Bảo đảm nguồn lực, tăng cường hỗ trợ cấp xã

Cơ bản nhất trí với sự cần thiết sửa đổi Luật Thỏa thuận quốc tế, ĐBQH Ngô Nam Cường (Nghệ An) ghi nhận những thay đổi của dự thảo theo hướng tạo thuận lợi cho hợp tác, đẩy mạnh phân cấp và nâng cao trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức.

Theo đại biểu, trong bối cảnh tình hình quốc tế ngày càng phức tạp, hợp tác quốc tế mở rộng sang nhiều lĩnh vực, trong đó các vấn đề kinh tế, công nghệ và dữ liệu ngày càng gắn chặt với quốc phòng, an ninh. Hoạt động hợp tác quốc tế có thể mang lại những cơ hội phát triển, đồng thời đặt ra yêu cầu xem xét kỹ lưỡng các vấn đề liên quan đến chủ quyền, an ninh và lợi ích quốc gia, dân tộc.

ĐBQH Ngô Nam Cường (Nghệ An) phát biểu

Vì vậy, việc sửa đổi Luật cần tạo thuận lợi cho hợp tác, đồng thời bảo đảm nhận diện, phòng ngừa rủi ro ngay từ khâu chuẩn bị ký kết và xác định rõ trách nhiệm trong suốt quá trình thực hiện thỏa thuận.

Dẫn thực tiễn trên địa bàn Quân khu 4, ĐBQH Ngô Nam Cường cho biết, hoạt động hợp tác với các đơn vị, địa phương của Lào được triển khai thông qua trao đổi đoàn, đào tạo, tập huấn, phối hợp tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và giao lưu kết nghĩa biên giới. Những hoạt động này phục vụ nhiệm vụ đối ngoại, củng cố lòng tin, góp phần quan trọng giữ gìn biên giới hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển.

Tuy nhiên, để các nội dung hợp tác đạt kết quả thực chất, sau khi thống nhất, ký kết còn nhiều công việc phải triển khai, đòi hỏi phải xác định rõ đầu mối, đơn vị phụ trách, bố trí lực lượng, kinh phí và bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên, các cấp, các ngành.

Đơn cử, nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Lào đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hồ sơ, thông tin nhân chứng, phương tiện, hậu cần, bảo đảm an toàn và phối hợp với chính quyền, nhân dân địa phương nơi triển khai. Tại các địa bàn biên giới, hoạt động hợp tác còn gắn với những công việc gần dân như giao lưu, kết nghĩa, hỗ trợ đời sống và giữ gìn an ninh, trật tự.

Đề cập việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đại biểu cho rằng nhu cầu hợp tác tiếp tục phát sinh, trong khi đầu mối thực hiện và trách nhiệm của các cơ quan có sự thay đổi. Những công việc trước đây cấp huyện phối hợp, hướng dẫn nay cần xác định rõ cơ quan tiếp nhận, trách nhiệm hỗ trợ của cấp tỉnh và phạm vi nhiệm vụ cấp xã trực tiếp thực hiện.

Qua TXCT tại các xã biên giới, đại biểu ghi nhận các địa phương vẫn duy trì hoạt động hợp tác và ký kết thỏa thuận theo những hướng dẫn mới. Tuy nhiên, cơ chế bảo đảm thực hiện, nhất là về kinh phí, phiên dịch và hỗ trợ pháp lý, chưa thật sự rõ ràng. Trong khi đó, các báo cáo thẩm tra cũng ghi nhận cán bộ làm công tác đối ngoại cấp xã chủ yếu kiêm nhiệm, năng lực ngoại ngữ và nguồn lực thực hiện nhiệm vụ còn hạn chế.

Các ĐBQH tỉnh Nghệ An dự phiên thảo luận tổ

Đáng chú ý, dự thảo Luật giao Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định việc ký kết thỏa thuận quốc tế nhân danh cấp xã. Từ quy định này, ĐBQH Ngô Nam Cường đặt vấn đề cần xác định rõ căn cứ, điều kiện bảo đảm để các nội dung sau khi được quyết định ký kết có thể triển khai hiệu quả.

Theo đó, đại biểu đề nghị làm rõ điều kiện thực hiện và trách nhiệm hỗ trợ của cấp tỉnh; xác định cụ thể những nhiệm vụ cấp xã trực tiếp đảm nhận, những công việc cần sự hỗ trợ của cơ quan chuyên môn cấp tỉnh và nguồn lực dự kiến đi kèm.

Cùng với đó, cần có đầu mối hỗ trợ về pháp lý, ngoại ngữ và nghiệp vụ đối ngoại; đồng thời rà soát, bàn giao đầy đủ hồ sơ, nhiệm vụ và thông tin đầu mối liên hệ đối với các thỏa thuận cấp huyện đã ký kết trước đây.

Đặc biệt, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu hỗ trợ pháp lý chuyên sâu cho các địa phương vùng biên giới, giúp cơ sở kịp thời nhận diện những vấn đề nhạy cảm, phòng ngừa rủi ro trong quá trình triển khai và bảo đảm việc thực hiện thỏa thuận đúng quy định.

Kiểm soát rủi ro khi ký kết, rõ trách nhiệm sau ký kết

Một nội dung khác được ĐBQH Ngô Nam Cường quan tâm là yêu cầu xem xét đầy đủ các yếu tố quốc phòng, an ninh trong quá trình chuẩn bị và thực hiện thỏa thuận quốc tế, nhất là đối với hoạt động hợp tác tại khu vực biên giới.

Theo đại biểu, các hoạt động giao lưu, phát triển kinh tế, hỗ trợ đời sống ở khu vực biên giới có thể liên quan đến nhiều địa bàn, con người, thông tin và lực lượng khác nhau. Vì vậy, cần xem xét cụ thể những tác động có thể phát sinh, không chỉ căn cứ vào tên gọi của văn bản ký kết mà phải đánh giá đầy đủ bản chất, nội dung thỏa thuận.

Toàn cảnh phiên thảo luận tại Tổ 10

Liên quan đến Điều 22 của dự thảo Luật, đại biểu cho biết dự thảo đã quy định việc lấy ý kiến cơ quan quản lý nhà nước về quốc phòng, an ninh đối với các thỏa thuận có liên quan, đồng thời cho phép thành lập tổ liên ngành để giải quyết những nhiệm vụ quan trọng, phức tạp.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ cơ chế phối hợp khi có nhiều cơ quan, tổ chức cùng tham gia, nhất là phương án xử lý trong trường hợp các thành viên tổ liên ngành có ý kiến khác nhau về nhiệm vụ hoặc nội dung dự kiến ký kết.

Đối với những vấn đề liên quan đến địa bàn biên giới, ĐBQH Ngô Nam Cường đề nghị tiếp nhận đầy đủ ý kiến chuyên môn của các cơ quan quân sự, công an, lực lượng biên phòng và những cơ quan, đơn vị đứng chân trên địa bàn. Việc phối hợp cần bảo đảm sự chỉ đạo tập trung, thống nhất theo phân cấp, qua đó xem xét toàn diện các yếu tố liên quan và giảm thiểu rủi ro trong quá trình triển khai.

Đại biểu cũng bày tỏ đồng tình với việc đơn giản hóa thủ tục nhằm giải quyết kịp thời những công việc cấp bách. Tuy nhiên, ngay cả những điều chỉnh nhỏ về câu chữ trong thỏa thuận cũng có thể làm thay đổi phạm vi công việc, thông tin trao đổi hoặc kinh phí bảo đảm.

Các ĐBQH dự phiên thảo luận tại Tổ 10

Vì vậy, đối với Điều 34 của dự thảo Luật, đại biểu đề nghị rà soát, làm rõ điều kiện sửa đổi thỏa thuận mang tính kỹ thuật và những trường hợp phải báo cáo, lấy ý kiến trực tiếp để quyết định. Đồng thời, cơ quan được thỏa thuận chỉ định thực hiện việc sửa đổi, bổ sung chỉ được tiến hành trong phạm vi thẩm quyền và ủy quyền theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh yêu cầu kiểm soát rủi ro trong quá trình ký kết, ĐBQH Ngô Nam Cường nhấn mạnh sự cần thiết phải xác định rõ trách nhiệm theo dõi, điều phối và giải quyết các công việc phát sinh sau khi ký kết thỏa thuận quốc tế.

Theo đại biểu, dự thảo đã có quy định về đầu mối, kế hoạch rà soát và trách nhiệm của người đứng đầu. Tuy nhiên, đối với những thỏa thuận có sự tham gia của nhiều cơ quan, đơn vị, cần làm rõ đầu mối trực tiếp chủ trì, phối hợp và điều phối quá trình thực hiện.

Từ thực tiễn phối hợp giữa các đơn vị quân đội, cơ quan đối ngoại và chính quyền địa phương, đại biểu cho rằng nếu không phân công rõ trách nhiệm ngay từ đầu, quá trình triển khai sẽ gặp khó khăn khi phát sinh vướng mắc. Khi đó, cần xác định rõ đơn vị chủ trì và trách nhiệm tham mưu để giải quyết kịp thời những vấn đề đặt ra.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định xác định thống nhất đầu mối điều phối, nhiệm vụ của từng cơ quan và cách thức xử lý những vấn đề vượt thẩm quyền.

Đồng thời, khi cụ thể hóa Điều 38 của dự thảo Luật về báo cáo, cần thể hiện rõ những công việc đã thực hiện, nội dung còn chậm, nguyên nhân, kiến nghị và hướng giải quyết, bảo đảm việc theo dõi, đánh giá gắn với kết quả triển khai thực tế.

ĐBQH Ngô Nam Cường cũng lưu ý, kết quả thực hiện thỏa thuận quốc tế cần được đánh giá phù hợp với mục tiêu của từng thỏa thuận. Đối với hợp tác quốc phòng và giao lưu biên giới, kết quả quan trọng còn thể hiện ở việc củng cố lòng tin, tăng cường khả năng phối hợp và tình cảm gắn bó giữa nhân dân, các lực lượng và hai nước.

Vì vậy, việc xem xét trách nhiệm phải gắn với từng nhiệm vụ được giao, khả năng kiểm soát và nguyên nhân thực tế. Đồng thời, cần chủ động kiến nghị điều chỉnh, tạm đình chỉ hoặc chấm dứt thỏa thuận theo đúng thẩm quyền khi không còn phù hợp, tránh để vướng mắc kéo dài mà không được xử lý.

Đại biểu Ngô Nam Cường mong muốn việc hoàn thiện Luật sẽ giúp các cơ quan, đơn vị, địa phương chủ động hơn trong hợp tác, có đủ điều kiện thực hiện và chịu trách nhiệm rõ ràng về kết quả... "Đối với khu vực biên giới, thực hiện tốt các nội dung này sẽ góp phần củng cố lòng tin, chăm lo đời sống nhân dân và giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để hợp tác, phát triển", đại biểu nhấn mạnh.