Phân cấp quản lý chợ dân sinh về cấp xã: Bài toán kinh phí và năng lực vận hành

Các chợ dân sinh được xã mới tiếp nhận nguyên trạng sau sáp nhập. Ảnh: PV

Phân cấp mạnh, chợ cũ vẫn thiếu nguồn lực đầu tư

Quyết định số 29/2026/QĐ-UBND tỉnh Nghệ An quy định mới về phát triển và quản lý chợ trên địa bàn, trong đó, phân cấp mạnh cho chính quyền xã, phường trực tiếp quản lý toàn bộ chợ dân sinh; quyết định giá dịch vụ sử dụng điểm bán hàng, tổ chức chuyển đổi mô hình khai thác chợ và xử lý các điểm kinh doanh tự phát. Theo quyết định, UBND các xã, phường được phân cấp mạnh hơn trong quản lý Nhà nước đối với hoạt động của các chợ trên địa bàn, bao gồm chợ hạng 1, hạng 2 và hạng 3. Chính quyền cấp xã có trách nhiệm rà soát, công bố phân hạng, phân loại chợ; quản lý và quyết định điều chuyển tài sản kết cấu hạ tầng chợ thuộc phạm vi quản lý. UBND cấp xã cũng được quyền quyết định giá cụ thể đối với dịch vụ sử dụng diện tích bán hàng tại chợ được đầu tư từ nguồn vốn Nhà nước phù hợp với tình hình thực tế địa phương; chủ động bố trí ngân sách hoặc đề xuất cấp trên hỗ trợ đầu tư, nâng cấp, bảo trì chợ.

Chợ Ga Vinh tồn tại trên 30 năm đã xuống cấp nhưng chưa có nguồn kinh phí sửa chữa. Ảnh: PV

Như chợ Ga Vinh, một trong những chợ trung tâm ở phường Vinh Hưng với hơn 600 hộ kinh doanh. Dù đóng vai trò đầu mối giao thương quan trọng, khu chợ này đã tồn tại hơn 30 năm và hiện đang xuống cấp nghiêm trọng, nhưng nguồn kinh phí để sửa chữa, nâng cấp vẫn chưa được bố trí. Ông Phan Thanh Huân - Tổ trưởng, Ban quản lý chợ Ga Vinh cho biết, bà con tiểu thương ở chợ Ga Vinh chủ yếu là bán sỉ, nhưng nay cũng đang rất khó khăn khi phải cạnh tranh với dịch vụ bán hàng online. Trong khi đó, ban quản lý thì lại phải đối mặt với vô vàn khó khăn khác đó là chợ xuống cấp, hư hỏng nặng sau bão lụt năm 2025 vẫn chưa có nguồn ngân sách sửa chữa. Cùng với đó là nỗi lo về mất an toàn phòng chống cháy nổ, thu không đủ chi nên cũng chỉ đảm bảo trả lương cơ bản cho nhân viên quản lý chợ…

Ban quản lý chợ Ga Vinh trao đổi với phóng viên về những khó khăn bất cập chưa được xử lý. Ảnh: PV

Thiếu nhân lực, áp lực quản lý dồn về cấp xã

Việc phân cấp được kỳ vọng sẽ rút ngắn khâu trung gian, giúp các vấn đề phát sinh tại chợ được xử lý nhanh hơn ngay từ cơ sở. Tuy nhiên, khi tiếp nhận nhiệm vụ mới, nhiều địa phương đang gặp không ít khó khăn về tổ chức bộ máy và nhân lực. Phần lớn các chợ hiện được bàn giao nguyên trạng sau sáp nhập, trong khi lực lượng quản lý chuyên trách còn thiếu.

Như ở xã Hưng Nguyên, trên địa bàn có 3 chợ là chợ Phủ, chợ Lò và chợ Già với gần 100 hộ kinh doanh buôn bán. Theo bà Phan Thị Thúy An - Phó phòng Kinh tế xã, khối lượng công việc lớn trong khi số lượng cán bộ hạn chế khiến việc quản lý các chợ gặp nhiều khó khăn. Địa phương đang nghiên cứu phương án chuyển giao cho Ban Quản lý dự án hoặc Trung tâm Dịch vụ công của xã, song vẫn vướng về nhân lực và nghiệp vụ chuyên môn.

Chợ Phủ được xã mới tiếp nhận nguyên trạng sau sáp nhập. Ảnh: PV

Nhiều hệ thống phòng cháy, chữa cháy tại các chợ dân sinh không còn đảm bảo. Ảnh: PV

Một trong những nhiệm vụ được xem là áp lực nhất đối với cấp xã trong việc quản lý chợ dân sinh hiện nay đó là là xử lý các điểm kinh doanh tự phát. Theo quy định mới, chính quyền địa phương phải xây dựng kế hoạch, lộ trình cụ thể; phối hợp với lực lượng Công an, Quản lý thị trường xử lý vi phạm, đồng thời, có phương án hỗ trợ, bố trí địa điểm phù hợp cho người dân vào kinh doanh tại các chợ chính thống. Tuy nhiên, đây là công việc không dễ thực hiện bởi liên quan trực tiếp đến sinh kế của người dân và đòi hỏi sự đồng thuận cao.

Bên cạnh đó, những mâu thuẫn phát sinh tại chợ như giá thuê quầy sạp, tranh chấp vị trí kinh doanh, vệ sinh môi trường hay các yêu cầu về phòng cháy chữa cháy cũng sẽ do chính quyền cơ sở trực tiếp giải quyết… Ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó phòng Kinh tế hạ tầng và Đô thị phường Vinh Phú cho hay, từ ngày 30/5, lực lượng bán chuyên trách không còn hoạt động, khiến công tác quản lý trật tự đô thị trên địa bàn gặp nhiều khó khăn. Hiện phường đang xây dựng phương án bố trí lực lượng thay thế để xử lý tình trạng chợ cóc, chợ tạm và các điểm họp chợ lấn chiếm lòng, lề đường.

Việc xử lý chợ cóc, chợ tạm, giải tỏa lấn chiếm lòng lề đường làm nơi kinh doanh buôn bán đang đặt ra nhiều áp lực cho chính quyền cơ sở sau phân cấp. Ảnh: PV

Thực tế cho thấy, phân cấp quản lý chợ là chủ trương phù hợp nhằm nâng cao tính chủ động của chính quyền cơ sở. Tuy nhiên, để chủ trương này đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả, việc giao quyền cần đi đôi với bảo đảm nguồn lực thực hiện. Bên cạnh cơ chế phân cấp rõ ràng, các địa phương cần được hỗ trợ về nhân lực chuyên môn, kinh phí đầu tư và hướng dẫn nghiệp vụ. Chỉ khi đó, cấp xã mới đủ điều kiện quản lý hiệu quả hoạt động của các chợ dân sinh, đáp ứng yêu cầu phát triển thương mại và quản lý đô thị trong giai đoạn mới.