Phân cấp thẩm quyền trong kiểm tra chuyên ngành

Từ ngày 1/6/2025, Bộ Nội vụ không còn cơ quan thanh tra để thực hiện chức năng, nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành. Thay vào đó, Luật Thanh tra năm 2025 và Nghị định số 217/2025/NĐ-CP đã quy định về trách nhiệm kiểm tra chuyên ngành của Bộ trưởng. Đồng thời, tại Nghị định số 276/2026/NĐ-CP cũng quy định Bộ Nội vụ thực hiện công tác kiểm tra, kiểm tra chuyên ngành.

Năm 2025 và 2026, Bộ trưởng Nội vụ đã ban hành quyết định phê duyệt kế hoạch kiểm tra chuyên ngành. Theo đó, cuộc kiểm tra do các cục thuộc Bộ và Ban Thi đua-Khen thưởng Trung ương chủ trì do thủ trưởng đơn vị ban hành quyết định kiểm tra. Để bảo đảm đúng thẩm quyền kiểm tra và thực hiện đúng chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, phát huy vai trò, trách nhiệm, tính chủ động của người đứng đầu các đơn vị trong công tác kiểm tra chuyên ngành, thì việc phân cấp thẩm quyền của Bộ trưởng cho thủ trưởng các đơn vị là cần thiết.

Tuy nhiên, Bộ Nội vụ vẫn chưa có quy định về phân cấp thẩm quyền kiểm tra chuyên ngành trong một số lĩnh vực. Điều này có thể làm hạn chế tính chủ động, quyền tự quyết cho người đứng đầu các đơn vị; khó xác định người chịu trách nhiệm chính khi xảy ra sai phạm, tiêu cực hoặc bỏ lọt vi phạm trong hoạt động kiểm tra. Bộ trưởng vẫn phải thực hiện các công việc mang tính sự vụ, điều hành tác nghiệp cụ thể hằng ngày, có thể làm giảm tập trung nguồn lực vào công tác hoạch định chiến lược, xây dựng thể chế, chính sách vĩ mô. Các công việc vì thế vẫn chưa được rút ngắn tối đa quy trình hành chính để linh hoạt và kịp thời hơn nữa trong phát hiện và xử lý các vi phạm chuyên ngành.

Thực tiễn nêu trên cho thấy, Bộ Nội vụ cần sớm cụ thể hóa các cơ sở pháp lý đã có để xác định thẩm quyền, trách nhiệm, giúp các đơn vị trực thuộc chủ động trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ, nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính.

Trong bối cảnh chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, đơn giản hóa thủ tục hành chính và cắt giảm ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện; cần lưu ý việc phân cấp thẩm quyền kiểm tra chuyên ngành phải bảo đảm nguyên tắc kiểm soát quyền lực trong thực thi công vụ.

Bộ trưởng Nội vụ thống nhất quản lý hoạt động kiểm tra chuyên ngành trong phạm vi quản lý nhà nước; đơn vị được phân cấp chịu trách nhiệm trước Bộ trưởng và trước pháp luật về toàn bộ hoạt động kiểm tra chuyên ngành thuộc phạm vi được phân cấp; đồng thời chịu sự kiểm tra, giám sát, thanh tra, kiểm tra lại và chế độ báo cáo theo quy định.

Các quy định về phân cấp bảo đảm không làm cắt khúc sự quản lý thống nhất của Bộ hoặc tạo sự chồng chéo về thẩm quyền giữa các đơn vị; do đó cần quy định cụ thể thẩm quyền, trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị làm sao cho thật rõ ràng, công khai, minh bạch và thuận lợi trong thực hiện.