Chế độ, chính sách và các điều kiện bảo đảm hoạt động của đại biểu HĐND trong giai đoạn mới Bài cuối: Để HĐND có đủ điều kiện quyết sách đúng, giám sát trúng

Từ hoạt động phí đến một hệ thống điều kiện bảo đảm mới

Thực tiễn cho thấy, khi xây dựng nghị quyết thay thế Nghị quyết 1206 cần đi theo hướng rộng hơn, ví dụ như bổ sung quy định về điều kiện bảo đảm hoạt động trên môi trường số. Thực tế tại một số địa phương (như Hà Nội), xu hướng này đã bắt đầu đi vào vận hành. Tại kỳ họp HĐND thành phố tháng 7.2026, đã triển khai thí điểm Bảng điều hành kỳ họp số, tích hợp trên nền tảng số.

Đại diện chủ đầu tư báo cáo tiến độ triển khai dự án Tuyến đường kết nối đường Vành đai phía tây đến cao tốc La Sơn - Túy Loan (phía sau khu công nghệ cao) với Đoàn khảo sát Ban Đô thị HĐND thành phố Đà Nẵng. Ảnh: Anh Tiến

Từ đó có thể thấy, “điều kiện bảo đảm hoạt động” của đại biểu trong giai đoạn mới không thể chỉ được hiểu là phòng họp, tài liệu giấy, phương tiện đi lại hay một khoản hoạt động phí. Đại biểu cần có khả năng tiếp cận dữ liệu, nghiên cứu hồ sơ điện tử, theo dõi tiến độ thực hiện nghị quyết, giám sát bằng thông tin cập nhật và kết nối với cử tri bằng nhiều phương thức.

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến mới đây cũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức giám sát trong bối cảnh phân cấp, phân quyền mạnh hơn; chuyển từ giám sát bằng văn bản sang giám sát bằng dữ liệu, giám sát song song với quá trình thực thi để có thể kiến nghị sớm và cảnh báo từ xa.

Để đại biểu hoàn thành trách nhiệm trước cử tri

Một mặt, chế độ, chính sách và điều kiện hoạt động của đại biểu HĐND cần có mặt bằng chung trên phạm vi cả nước. Đại biểu HĐND dù ở địa phương nào cũng thực hiện chức năng, nhiệm vụ cơ bản giống nhau. Nếu tất cả đều giao cho địa phương tự quyết, rất dễ xuất hiện sự khác biệt lớn về điều kiện hoạt động giữa các địa phương. Khi đó, khả năng thực hiện nhiệm vụ của đại biểu có thể chịu ảnh hưởng quá lớn bởi khả năng ngân sách của từng nơi. Mặt khác, nếu Trung ương quy định cứng tất cả các mức chi, mọi chế độ và mọi điều kiện thì lại không phù hợp với sự khác biệt rất lớn về quy mô dân số, diện tích, điều kiện địa lý, mức độ phát triển và khả năng cân đối ngân sách giữa các tỉnh, thành phố.

Chính vì vậy, bài toán hợp lý là phân định rõ phần nào cần thống nhất, phần nào cần linh hoạt. Tinh thần này phù hợp với định hướng hoạt động của HĐND trong nhiệm kỳ mới. Tại Hội nghị HĐND toàn quốc tháng 5.2026, phương châm được nhấn mạnh là “Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Đây là lý do việc xây dựng Nghị quyết thay thế 1206 cần nhìn xa hơn, là xây dựng được một cơ chế để đại biểu có điều kiện làm việc, HĐND có nguồn lực thực hiện chức năng và địa phương có quyền chủ động nhưng phải đi đôi với trách nhiệm. Bởi vậy, khi thiết kế Nghị quyết mới, cần quán triệt một nguyên tắc: không cào bằng điều kiện giữa các địa phương, nhưng cũng không để điều kiện hoạt động của cơ quan dân cử phụ thuộc đơn thuần vào “độ lớn” của ngân sách từng địa phương. Một mặt bằng tối thiểu phải được bảo đảm ở Trung ương; phần linh hoạt phải được giao cho địa phương; còn trách nhiệm giải trình phải được đặt ở nơi ra quyết định.

Nghị quyết mới vì thế không chỉ cần trả lời đại biểu được hưởng chế độ gì, mà quan trọng hơn phải trả lời được đại biểu được bảo đảm những gì để hoàn thành trách nhiệm trước cử tri. Khi câu hỏi ấy được đặt ở vị trí trung tâm, việc phân định thẩm quyền giữa Trung ương và địa phương cũng sẽ rõ ràng hơn: Trung ương bảo đảm “mặt bằng”, địa phương quyết định “mức độ phù hợp”, và HĐND chịu trách nhiệm về hiệu quả của chính những quyết định đó.