Phân định rõ phạm vi quản lý, tạo không gian cho các mô hình kinh doanh mới

Dự phiên thảo luận, có: Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh; Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên.

Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa Lê Đức Thái điều hành thảo luận tổ 13. Ảnh: Minh Anh

Phân định rõ phạm vi điều chỉnh, tránh chồng chéo pháp luật

Các đại biểu cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Bưu chính năm 2010 nhằm đáp ứng những thay đổi mạnh mẽ của thị trường trong bối cảnh thương mại điện tử và chuyển đổi số phát triển. Tuy nhiên, vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là xác định rõ phạm vi điều chỉnh, phân biệt hoạt động bưu chính với các loại hình vận tải, giao nhận hàng hóa và dịch vụ logistics.

ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) phát biểu thảo luận tại tổ. Ảnh: Minh Anh

ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) cho rằng, sau 16 năm thi hành, hoạt động bưu chính đã chuyển từ lĩnh vực chuyển phát thư tín truyền thống trở thành hạ tầng quan trọng của thương mại điện tử và kinh tế số. Trong khi đó, dự thảo Luật mở rộng khái niệm dịch vụ bưu chính, bao gồm cả các hoạt động lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói, vận chuyển và hoàn trả hàng hóa. Nhiều hoạt động trong số này cũng thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật về thương mại, thương mại điện tử và đường bộ.

Theo đại biểu, nếu coi mọi hoạt động vận chuyển gói, kiện hàng hóa đều là dịch vụ bưu chính, áp dụng các điều kiện và giấy phép tương ứng sẽ dẫn đến chồng chéo pháp lý, tạo thêm rào cản đối với các mô hình kinh doanh mới, gia tăng chi phí tuân thủ của doanh nghiệp.

Toàn cảnh thảo luận tổ. Ảnh: Minh Anh

Từ đó, đại biểu Phan Thị Thùy Linh đề nghị xác định phạm vi điều chỉnh dựa trên tiêu chí “mạng bưu chính” thay vì “hành vi vận chuyển”. Theo đó, chỉ những dịch vụ có quy trình thu gom, chia chọn qua trung tâm khai thác và phát theo địa chỉ mới thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Bưu chính. Các tiêu chí phân định cần được thể hiện rõ ngay tại Điều 1 và phần giải thích từ ngữ.

Cùng quan điểm, ĐBQH Lê Thanh Hoàn (Thanh Hóa) đặc biệt lưu ý đến hoạt động giao nhận hàng hóa tức thời thông qua các nền tảng số, như giao đồ ăn, thực phẩm và mua hộ hàng hóa.

Dẫn chứng việc một tài xế công nghệ nhận giao suất cơm, ly trà sữa hoặc mua hộ túi rau tại siêu thị rồi chuyển đến người tiêu dùng trong khoảng 20 phút, đại biểu cho rằng: đây là hoạt động giao nhận tức thời, khác về bản chất với quy trình tiếp nhận, khai thác, vận chuyển và phát bưu gửi của dịch vụ bưu chính. Tuy vậy, theo quy định của dự thảo thì hoạt động này vẫn có đặc trưng của dịch vụ bưu chính. Nếu không có quy định loại trừ phù hợp, các hoạt động này có thể bị coi là dịch vụ bưu chính và phải thực hiện những nghĩa vụ quản lý tương tự doanh nghiệp chuyển phát, trong đó có yêu cầu định danh, truy vết bưu gửi.

Vì vậy, đại biểu Lê Thanh Hoàn đề nghị xác định rõ hoạt động giao đồ ăn, thực phẩm và mua hộ hàng hóa qua ứng dụng công nghệ không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Bưu chính, mà được điều chỉnh bởi pháp luật tương ứng về thương mại, an toàn thực phẩm, vận tải và quản lý lao động trên nền tảng số.

Đồng thời, đại biểu đề nghị cân nhắc việc phân chia doanh nghiệp bưu chính thành hai nhóm: doanh nghiệp vận hành mạng bưu chính và doanh nghiệp không vận hành mạng bưu chính. Theo đại biểu, doanh nghiệp có thể tổ chức cung ứng dịch vụ thông qua đầu tư trực tiếp, thuê, hợp tác hoặc sử dụng hạ tầng của đơn vị khác. Do đó, không nên lấy việc trực tiếp vận hành mạng làm căn cứ tạo ra sự khác biệt quá lớn về quyền và nghĩa vụ giữa các doanh nghiệp. Về bản chất nếu coi mạng bưu chính là điều kiện cần để được hoạt động bưu chính của một doanh nghiệp thì doanh nghiệp bưu chính phải đáp ứng các điều kiện về quản lý vận hành mạng bưu chính.

ĐBQH Lê Thanh Hoàn (Thanh Hóa) phát biểu thảo luận. Ảnh: Minh Anh

ĐBQH Đinh Ngọc Quý (Gia Lai) phát biểu thảo luận. Ảnh: Minh Anh

Quan tâm đến tính thống nhất của hệ thống pháp luật, ĐBQH Đinh Ngọc Quý (Gia Lai) đề nghị làm rõ khái niệm bưu phẩm, bưu kiện và tiêu chí phân biệt dịch vụ bưu chính với dịch vụ vận tải hàng hóa.

Theo đại biểu, dưới góc độ người sử dụng, rất khó phân biệt đâu là dịch vụ bưu chính, đâu là vận tải hàng hóa. Người dân chủ yếu quan tâm hàng hóa có được giao đúng địa chỉ, đúng thời gian và bảo đảm an toàn hay không.

Đại biểu lưu ý, nếu không xác định rành mạch, hoạt động bưu chính có thể chồng lấn với dịch vụ logistics theo Luật Thương mại. Đặc biệt, cần làm rõ trường hợp doanh nghiệp chỉ tham gia một công đoạn vận chuyển hàng hóa có được coi là cung cấp dịch vụ bưu chính và phải đáp ứng các điều kiện kinh doanh tương ứng hay không.

Đại biểu Đinh Ngọc Quý cũng đề nghị rà soát các quy định về thành phần cốt lõi của mạng bưu chính, điều kiện kinh doanh, trách nhiệm kết nối giữa các mạng và tiêu chí duy trì năng lực mạng bưu chính. Những quy định này phải rõ ràng, thống nhất, tránh tạo ra cách hiểu khác nhau trong quá trình thực hiện.

Bảo vệ quyền lợi người sử dụng, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng

Bên cạnh phạm vi điều chỉnh, các đại biểu dành nhiều sự quan tâm đến cơ chế bảo vệ tài sản, dữ liệu cá nhân, an toàn bưu gửi và nâng cao hiệu quả cung ứng dịch vụ bưu chính công ích.

ĐBQH Bùi Quang Huy (Gia Lai) phát biểu thảo luận. Ảnh: Minh Anh

ĐBQH Bùi Quang Huy (Gia Lai) đánh giá cao tinh thần đổi mới tư duy lập pháp của dự thảo Luật, thể hiện ở việc chuyển từ quản lý sang kiến tạo, phát triển; lấy sự thuận tiện, an toàn của người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, lấy công nghệ làm đòn bẩy.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần thiết lập cơ chế chặt chẽ hơn để bảo vệ dòng tiền thu hộ khi giao hàng (COD). Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh, số tiền doanh nghiệp chuyển phát thu hộ người bán hàng mỗi ngày là rất lớn. Về bản chất, đây là tài sản của người bán hàng được doanh nghiệp bưu chính quản lý và có trách nhiệm hoàn trả.

Mặc dù dự thảo đã quy định nghĩa vụ quản lý, đối soát và hoàn trả tiền thu hộ, đại biểu nhận thấy vẫn thiếu cơ chế phòng ngừa nguy cơ doanh nghiệp chiếm dụng dòng tiền này để đầu tư, kinh doanh.

Các ĐBQH tham gia thảo luận tại tổ 13. Ảnh: Minh Anh

Đại biểu Bùi Quang Huy đề nghị bổ sung nguyên tắc bắt buộc doanh nghiệp cung ứng dịch vụ thu hộ phải mở tài khoản chuyên biệt tại tổ chức tín dụng, quản lý tách biệt dòng tiền COD với vốn lưu động và tài sản doanh nghiệp; nghiêm cấm sử dụng tiền thu hộ vào mục đích khác. Đồng thời, cần quy định thời hạn tối đa phải đối soát, hoàn trả tiền cho khách hàng.

Một vấn đề khác được đại biểu quan tâm là tình trạng bưu kiện lừa đảo. Các đối tượng xấu có thể lợi dụng thông tin cá nhân bị lộ lọt để gửi hàng đến địa chỉ người dân và yêu cầu thanh toán khi nhận, trong khi nhiều người không hề đặt mua.

Để khắc phục, đại biểu đề nghị luật hóa quyền của người nhận được yêu cầu đồng kiểm về số lượng, tình trạng bên ngoài hàng hóa trước khi thanh toán COD, trừ trường hợp có thỏa thuận điện tử khác. Doanh nghiệp bưu chính cũng cần có cơ chế cảnh báo, từ chối hoặc tạm dừng phát đối với các tài khoản gửi hàng loạt có dấu hiệu bất thường.

Đặc biệt, đại biểu kiến nghị áp dụng giải pháp công nghệ để che mờ, ẩn bớt hoặc mã hóa họ tên, số điện thoại, địa chỉ chi tiết trên nhãn bưu gửi; chỉ cho phép truy xuất đầy đủ thông tin thông qua mã định danh nghiệp vụ, hạn chế nguy cơ lộ lọt dữ liệu cá nhân.

Quan tâm đến quyền lợi người sử dụng, các ĐBQH tổ 13 cũng đề nghị bổ sung quyền được mở, kiểm tra hàng khi nhận; quy định mức bồi thường tối thiểu đối với hàng hóa bị mất, đánh tráo hoặc giao chậm. Đồng thời, phải xác định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp bưu chính khi thuê đơn vị khác thực hiện việc giao hàng.

ĐBQH Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) phát biểu thảo luận. Ảnh: Minh Anh

Ở góc độ quản lý, ĐBQH Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm khả năng truy vết bưu gửi thông suốt giữa các doanh nghiệp, đồng thời kiểm soát chặt chẽ việc thu thập, sử dụng và lưu trữ dữ liệu.

Theo đại biểu, khi một bưu gửi được chuyển qua nhiều doanh nghiệp, cần có cơ chế liên kết mã định danh, cập nhật dữ liệu bàn giao và xác định trách nhiệm ở từng công đoạn. Nếu hàng hóa thất lạc, người dân phải xác định được đơn vị chịu trách nhiệm giải quyết, thay vì phải liên hệ nhiều nơi.

Đại biểu cũng đề nghị cụ thể hóa cơ chế hậu kiểm theo mức độ rủi ro, xác định rõ tiêu chí, tần suất kiểm tra, tránh kiểm tra trùng lặp hoặc phát sinh chi phí không cần thiết cho doanh nghiệp.

Đối với dịch vụ bưu chính công ích, các đại biểu thống nhất với định hướng mở rộng từ thư tín sang gói, kiện hàng hóa, qua đó nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo.

ĐBQH Bùi Văn Dũng đề nghị làm rõ cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp cung ứng dịch vụ công ích, nhất là tiêu chí xác định quy mô mạng lưới tối thiểu, định mức chi phí và phương pháp tính mức hỗ trợ.

Đại biểu dẫn thực tế tại các xã miền núi Thanh Hóa, địa hình chia cắt, khoảng cách vận chuyển xa có thể làm gia tăng chi phí. Do đó, chính sách hỗ trợ cần tính toán đầy đủ các chi phí thiết yếu, đồng thời gắn kinh phí ngân sách với tần suất cung ứng, phạm vi phục vụ và chất lượng dịch vụ thực tế.

Các ĐBQH tham dự thảo luận tổ. Ảnh: Minh Anh

ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) đề nghị hạch toán riêng hoạt động công ích và hoạt động kinh doanh thương mại, không sử dụng nguồn lực hỗ trợ công ích để bù đắp cho hoạt động kinh doanh. Đồng thời, tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân được sử dụng chung hạ tầng bưu chính công cộng tại vùng sâu, vùng xa, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng.

Trong khi đó, ĐBQH Lê Thanh Hoàn đề xuất đổi mới phương thức tổ chức cung ứng dịch vụ công ích theo hướng linh hoạt, tiết kiệm và hiệu quả. Thay vì duy trì bưu cục độc lập tại tất cả địa bàn, có thể phát triển mô hình đại lý bưu chính kết hợp cửa hàng tiện lợi, siêu thị, cửa hàng tạp hóa hoặc các cơ sở kinh doanh sẵn có; tổ chức thu gom, vận chuyển và phát theo lịch trình phù hợp.

Các ĐBQH tổ 13 cũng đề nghị rà soát chặt chẽ thẩm quyền, điều kiện kiểm tra bưu gửi, bảo đảm yêu cầu phòng, chống hàng cấm, hàng lậu nhưng không xâm phạm quyền bí mật thư tín, quyền riêng tư của công dân.

ĐBQH Vũ Tiến Dũng (Thanh Hóa) phát biểu thảo luận tổ. Ảnh: Minh Anh