Hoàn thiện Luật Bưu chính (sửa đổi): Lấy người tiêu dùng làm trung tâm và tạo động lực cho kinh tế số

Quang cảnh thảo luận tại Tổ 5. Ảnh: HỒNG CHÂU

Thảo luận tại Tổ số 5 (gồm Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng, thành phố Quảng Ninh và tỉnh Cao Bằng), các đại biểu cơ bản thống nhất sự cần thiết phải sửa đổi Luật Bưu chính năm 2010 nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Dự thảo luật hướng tới việc mở rộng phạm vi dịch vụ bưu chính gắn với thương mại điện tử (lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói, hoàn trả), cắt giảm mạnh thủ tục hành chính từ cấp phép sang xác nhận đăng ký, đồng thời phát triển các dịch vụ mới như bưu chính số và bưu chính công ích. Tuy nhiên, các đại biểu cũng chỉ ra nhiều vấn đề cần tiếp tục rà soát kỹ lưỡng để đảm bảo tính khả thi và chặt chẽ về mặt pháp lý.

Góp ý cụ thể vào dự thảo luật, đại biểu Nguyễn Phi Hùng (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng) nhấn mạnh yêu cầu đặt người tiêu dùng làm trung tâm, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân trước sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử và dịch vụ thu hộ tiền (COD).

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Phi Hùng thảo luận tại Tổ 5. Ảnh: HỒNG CHÂU

Về giải quyết khiếu nại và tranh chấp (Điều 46), đại biểu chỉ ra rằng quy định hiện tại chỉ cho phép người dân khiếu nại trong 4 trường hợp (chất lượng; giá cước; mất, hư hỏng; chậm trễ) là chưa bao quát thực tiễn, mâu thuẫn với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023. Nhiều hành vi vi phạm có thể phát sinh như chậm hoàn trả tiền COD, lộ thông tin cá nhân.

Do đó, cần mở rộng phạm vi khiếu nại đối với mọi hành vi vi phạm và bổ sung hình thức giải quyết tranh chấp qua trọng tài thương mại, đồng thời tòa án cần ưu tiên áp dụng thủ tục rút gọn khi giải quyết tranh chấp giữa doanh nghiệp bưu chính và người tiêu dùng.

Về bồi thường thiệt hại (Điều 47), đại biểu đề nghị loại trừ quyền miễn trừ bồi thường thiệt hại gián tiếp khi xảy ra "Lỗi cố ý" từ phía doanh nghiệp hoặc nhân viên (như tráo đổi hàng hóa, chiếm dụng tiền COD) thay vì cào bằng mức bồi thường vài chục nghìn đồng. Đối với bưu gửi có khai giá, doanh nghiệp phải bồi thường 100% giá trị khi xảy ra mất mát, hư hỏng toàn bộ.

Đặc biệt, cần quy định rõ doanh nghiệp trực tiếp giao kết hợp đồng phải chịu trách nhiệm bồi thường cuối cùng cho khách hàng, chấm dứt tình trạng đùn đẩy trách nhiệm giữa các bên trong chuỗi logistics đa tầng.

Đại biểu Quốc hội Trần Mạnh Huy thảo luận tại Tổ 5. Ảnh: HỒNG CHÂU

Đóng góp vào định hướng quản lý nhà nước và hạ tầng công nghệ, đại biểu Trần Mạnh Huy (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng) nêu các kiến nghị trọng tâm, bao gồm: cần xác định phạm vi điều chỉnh dựa trên bản chất dịch vụ và trách nhiệm chuyển phát bưu gửi thay vì dựa vào công nghệ, tránh tình trạng một hoạt động kinh doanh phải chịu nhiều tầng quản lý chồng chéo; việc chuyển từ cấp phép sang đăng ký (Điều 14) phải đi đôi với làm rõ trách nhiệm tự chịu điều kiện của doanh nghiệp, cơ chế giám sát và tránh việc bỏ giấy phép về hình thức nhưng vẫn duy trì cơ chế xin - cho trên thực tế.

Ngoài ra, việc thu thập, quản lý dữ liệu bưu chính và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đánh giá rủi ro phải có hành lang pháp lý chặt chẽ về mục đích, thời hạn lưu giữ; công nghệ không thể thay thế trách nhiệm pháp lý của con người; việc mở rộng dịch vụ phổ cập sang gói, kiện hàng hóa hỗ trợ vùng sâu, vùng xa cần đi kèm với nguồn kinh phí và tiêu chí đánh giá minh bạch, đảm bảo hạch toán riêng biệt để duy trì cạnh tranh bình đẳng.

Các ý kiến thảo luận tại tổ sẽ tiếp tục được cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra tổng hợp, nghiên cứu để hoàn thiện dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), đảm bảo mục tiêu vừa kiến tạo không gian phát triển cho công nghệ số, vừa bảo vệ vững chắc quyền lợi hợp pháp của người dân và doanh nghiệp.