Phân loại rác tại nhà sau Tết sao cho đúng?

Khi Tết qua, rác nhựa ở lại

Những ngày xum họp, tiệc tùng của Tết Nguyên đán đã khép lại nhưng “dấu vết” vẫn nằm lại những thùng rác ở khu dân cư như bao lì xì, giấy gói quà, hộp bánh kẹo, khay nhựa đựng mứt, ly – ống hút dùng một lần, túi nylon từ các đơn giao hàng.

Phân loại rác ngay từ trong gia đình sẽ phần nào góp phần giữ gìn sự trong lành của môi trường sống

Ở nhiều gia đình, rác sau Tết không chỉ nhiều hơn mà còn “lẫn” hơn như giấy đi cùng kim tuyến, băng keo; hộp giấy có gắn nhựa; khay nhựa dính dầu mỡ; túi nylon lẫn thức ăn thừa… Chính sự lẫn lộn này khiến khâu phân loại tại nguồn trở thành mắt xích quan trọng. Nếu mọi thứ bị vứt chung, rác tái chế dễ bẩn, giảm giá trị, thậm chí bị loại bỏ và đi thẳng về chôn lấp hoặc đốt, gây ô nhiễm môi trường.

Chị Hương (33 tuổi, sống tại TP.HCM) kể nhà chị có thói quen dọn dẹp vào cuối ngày, nhưng sau Tết mới thấy rác tăng bất thường. Bao lì xì còn mới, hộp quà cứng, túi nylon to nhỏ đủ kiểu. Chị từng nghĩ giấy là giấy, nhựa là nhựa, cứ tách ra là ổn. Đến khi thử bán ve chai mới biết giấy có dính băng keo, kim tuyến, hoặc bị dính đồ ăn thường bị chê; nhựa dính dầu mỡ cũng khó nhận. Từ đó, chị chịu khó rửa khay nhựa, để ráo; bóc băng keo khỏi hộp giấy; đồ quá bẩn thì bỏ rác thường để khỏi làm hỏng cả mẻ tái chế.

Câu chuyện của chị Hương là tình huống phổ biến, khi người dân muốn phân loại nhưng thiếu “mẹo” đơn giản và thiếu điểm thu hồi tiện lợi. Trong khi đó, hệ thống thu gom tại nhiều nơi vẫn chủ yếu gom chung theo tuyến, rác tái chế phụ thuộc vào lực lượng thu mua phế liệu và một số điểm tập kết tự phát. Khi rác tăng đột biến sau Tết, áp lực lên khâu thu gom càng rõ rệt, thùng rác nhanh đầy, rác phát sinh vào giờ cao điểm, mùi từ rác hữu cơ lẫn trong bao bì khiến khu dân cư mất vệ sinh.

Tết hiện đại còn kéo theo một nguồn rác mới là rác từ thương mại điện tử như thùng carton, túi khí chống sốc, xốp, băng keo. Những thứ này nhìn tưởng sạch nhưng lại tiêu tốn diện tích và rất dễ bị vứt chung với rác bếp nếu không có thói quen tách riêng ngay từ đầu.

Thu gom phân loại - rác giảm thấy rõ

Giải pháp không nằm ở một cú tổng vệ sinh rồi thôi, mà là một chuỗi thao tác nhỏ, lặp lại mỗi ngày. Điểm mấu chốt là phân loại theo 3 nhóm dễ nhất: rác hữu cơ, rác tái chế sạch – khô, và rác còn lại.

Với bao lì xì, giấy gói, hộp quà bằng giấy, hãy tách những phần “gây nhiễu” trước khi bỏ vào túi tái chế: băng keo, dây ruy băng, lớp kim tuyến, ghim bấm. Hộp giấy có cửa sổ nhựa thì bóc miếng nhựa ra, giấy để riêng. Giấy ướt, dính dầu mỡ hoặc dính thức ăn nên bỏ rác thường vì gần như không còn giá trị tái chế.

“Nhà nhiều Lá” là tổ hợp chuỗi hoạt động xã hội về văn hóa, giáo dục và môi trường tại TP.HCM. Người dân có thể đến đây để đổi rác lấy quà

Với nhựa dùng một lần như ly, nắp, hộp nhựa, khay đựng đồ ăn: điều quan trọng là “sạch – khô”. Không cần rửa kỳ công, chỉ cần tráng qua để loại bớt dầu mỡ, để ráo. Nhựa bẩn là lý do khiến người thu gom từ chối hoặc phải bỏ cả túi.

Với chai, lon, thủy tinh: đây là nhóm dễ tái chế và có giá trị thu hồi tốt hơn nếu không bị lẫn rác hữu cơ. Chỉ cần đổ hết chất lỏng, tráng nhanh, để khô. Thủy tinh vỡ cần gói kỹ để tránh gây nguy hiểm cho người thu gom.

Còn lại là rác khó tái chế: túi nylon mỏng, bao bì nhiều lớp (vỏ bánh kẹo bóng loáng), hộp có lớp phủ bạc… Nhóm này thường không được thu hồi hiệu quả nếu không có chương trình chuyên biệt. Nếu địa phương có điểm thu gom riêng, người dân có thể gom lại theo đợt. Nếu không, hãy giảm phát sinh ngay từ khâu mua sắm, ưu tiên hộp – túi có thể tái sử dụng, hạn chế đồ dùng một lần, mang theo bình nước cá nhân khi đi chơi Tết.

Ở góc độ tổ chức, giải pháp bền vững là kết hợp “nhà – phố – đơn vị thu gom”. Tại khu dân cư, ban quản lý hoặc tổ dân phố có thể thống nhất lịch thu gom tái chế theo tuần, đặt điểm tập kết khô – sạch, tránh tình trạng “ai cũng muốn phân loại nhưng không biết đưa cho ai”. Với các cửa hàng, siêu thị, nơi bán quà Tết, việc bố trí thùng thu hồi bao bì sau Tết cũng giúp giảm rác trôi về khu dân cư.

Chị Hương chia sẻ cách làm nhẹ nhàng mà hiệu quả ở nhà, chị đặt sẵn hai túi lớn ở bếp, một túi cho hữu cơ, một túi cho tái chế khô. Mọi người trong nhà chỉ cần đúng nguyên tắc cái gì dính đồ ăn thì không vào túi tái chế; cái gì khô, sạch thì gom riêng. Sau một tuần, chị đem túi tái chế ra điểm thu mua gần nhà. Kết quả dễ thấy nhất không phải tiền bán ve chai, mà là thùng rác “đỡ đầy”, bớt mùi và nhà gọn hơn.

Một công nhân vệ sinh môi trường tại TP.HCM cho biết: "Vào dịp Tết, nhu cầu mua sắm tăng vọt, kéo theo lượng rác thải rất lớn. Chúng tôi phải làm việc vất vả để thu gom rác từ các khu chợ, rất hy vọng mọi người sẽ cùng chung tay nâng cao ý thức giữ gìn môi trường để công việc của chúng tôi bớt nhọc nhằn hơn. Mỗi người dân khi vui xuân đón Tết chỉ cần không xả rác xuống đường là đã chia sẻ với công nhân vệ sinh chúng tôi rất nhiều rồi”, người này nói.

Điều quan trọng là đừng biến phân loại thành việc khó nhằn. Chỉ cần làm đúng vài bước cơ bản, rác sau Tết sẽ giảm đáng kể cả về lượng phải xử lý lẫn mức độ ô nhiễm. Và khi rác tái chế được giữ sạch ngay từ nhà, hệ thống thu gom – tái chế mới có cơ hội vận hành hiệu quả hơn.

Nguyễn Tuyết