'Bàn tay tài hoa' của người thầy thuốc giúp mỗi nhịp thở là một phép màu

Thầy thuốc ưu tú Đinh Văn Lượng thực hiện một ca ghép phổi cùng các y bác sỹ của Bệnh viện Phổi Trung ương. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Nhiều người từng nghĩ, sự sống là điều hiển nhiên khi hít một hơi vào, thở một hơi ra, đi lại, chạy nhảy, hay ăn một bữa cơm nóng… là những việc làm đều quá quen thuộc. Chỉ đến khi cơ thể có bệnh, phải vào bệnh viện… khi hơi thở trở thành điều xa xỉ, mới hiểu rằng: mỗi nhịp thở là một phép màu và mỗi hành động như trên rất đáng quý và trân trọng.

Những năm qua, lĩnh vực ghép tạng của Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu rực rỡ với việc ứng dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật tiên tiến nhất trên thế giới đã mang lại cơ hội sống cho rất nhiều bệnh nhân. Đặc biệt, trong lĩnh vực ghép phổi, các y bác sỹ của Việt Nam đã ghi dấu trên bản đồ ghép phổi thế giới với liên tiếp những kỳ tích.

“Bàn tay vàng” trong lĩnh vực ghép phổi

Thầy thuốc ưu tú, tiến sỹ Đinh Văn Lượng - Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, Trưởng ban Điều hành Chương trình Chống lao Quốc gia, những năm qua được mệnh danh là người có “bàn tay vàng” trong lĩnh vực ghép phổi. Ông được biết đến là người tiên phong triển khai kỹ thuật cao trong phẫu thuật lồng ngực, như phẫu thuật nội soi 3D thường quy, phẫu thuật phổi phức tạp có tuần hoàn ngoài cơ thể, cứu sống nhiều bệnh nhân nặng.

Đặc biệt, Thầy thuốc ưu tú Đinh Văn Lượng cùng các y bác sỹ Bệnh viện Phổi Trung ương những năm qua đã thực hiện thành công nhiều ca ghép phổi như một kỳ tích, ghi tên Việt Nam vào bản đồ các cường quốc ghép phổi lớn trên thế giới và kỳ vọng hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm ghép phổi cấp khu vực và quốc tế.

Chia sẻ về những ca ghép, Tiến sỹ Đinh Văn Lượng cho hay ghép phổi là một trong các kỹ thuật khó nhất của ghép tạng. Bởi phổi không giống các tạng khác, phổi là cơ quan hô hấp đảm bảo oxy cho toàn cơ thể. Điều này đòi hỏi các bác sỹ phải lựa chọn đánh giá tình trạng phổi của người cho, của người nhận rất chặt chẽ, do liên quan đến tim mạch, nhiễm khuẩn và rất nhiều vấn đề khác. Ngay cả khi bệnh nhân đã ghép được phổi, việc chăm sóc phổi được ghép thành phổi khỏe, đủ chức năng cũng rất khó, bởi khi được cắt ra, phổi đã bị tổn thương nên nguy cơ nhiễm trùng cao.

Thầy thuốc ưu tú, tiến sỹ Đinh Văn Lượng - Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, Trưởng ban Điều hành Chương trình Chống lao Quốc gia. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Bác sỹ Lượng trải lòng: “Khi chứng kiến người bệnh hồi phục, rút ống nội khí quản và tự thở bằng lá phổi mới của mình, được xuất viện, đó là khoảnh khắc rất xúc động đối với toàn bộ các y bác sỹ sau nhiều ngày chăm chút cẩn thận theo dõi các chỉ số sinh tồn cho bệnh nhân. Khi đó, đội ngũ y bác sỹ mới thở phào nhẹ nhõm và yên tâm tuyệt đối.”

Khi sự sống được hồi sinh từ sự tận tâm và trí tuệ

Ngày 22/1/2024, Đặng Thái Mạnh (sinh năm 1996, ở Thành phố Hồ Chí Minh) bước vào ca ghép phổi - một bước ngoặt sinh tử mà cho đến giờ Mạnh cảm thấy và chưa bao giờ hình dung đến cánh cửa này mình sẽ đi qua. Ca ghép dưới sự thực hiện và chỉ huy trực tiếp của bác sỹ Đinh Văn Lượng - Giám đốc Trung tâm ghép phổi, Bệnh viện Phổi Trung ương.

“Sau ca ghép phổi thành công là 8 ngày tôi mê man - 8 ngày tôi đi giữa ranh giới sự sống và cái chết. Tôi chìm vào trạng thái lơ lửng – không phải mộng, cũng không hẳn thực. Có lúc tỉnh, rồi lại mê. Khi tỉnh được đôi chút, lúc lại bị kéo ngược vào cơn mê chập chờn. Tôi như bị mắc kẹt giữa hai bờ: sự sống và cái chết. Cơ thể tôi lúc này như một cỗ máy sống tạm bợ: dây truyền, ống thở, máy theo dõi các chỉ số của cơ thể nối chằng chịt,” Mạnh nhớ lại.

Ngày Mạnh thoát hôn mê và tỉnh lại, Mạnh mở to mắt, hít một hơi thật sâu, cảm nhận được lồng ngực căng tràn, không còn nặng trĩu, không còn tiếng ran rít, không còn hụt hơi. Mỗi lần hít vào, Mạnh cảm giác như đang uống một dòng nước mát lành.

Sau ca mổ, với một lá phổi mới trong lồng ngực, Mạnh nhận ra mình vừa được một người xa lạ trao cơ hội để sống lại, để bắt đầu từ đầu, để bắt đầu một cuộc sống mạnh khỏe mà tưởng như đã khép lại nhờ sự tận tụy và những “bàn tay tài hoa” của những y bác sỹ Bệnh viện Phổi Trung ương.

Những ngày dài Mạnh ở phòng hồi sức, nhiều bác sỹ và nhân viên y tế thay phiên nhau túc trực, chăm sóc từng chi tiết nhỏ như: điều chỉnh máy thở, thay băng, truyền thuốc, lau mồ hôi, động viên bệnh nhân khi cơn đau trào dâng…

Mạnh kể lại: “Đặc biệt, hình ảnh khiến tôi xúc động nhất là Tiến sỹ Đinh Văn Lượng – bác sỹ không chỉ là người chỉ huy chính trong ca mổ ghép phổi cho tôi, mà còn là người mỗi sáng đều đặn bước vào thăm. Ánh mắt nghiêm nghị nhưng ấm áp, giọng nói ngắn gọn mà chắc chắn:

Đêm qua ổn chứ? Tốt hơn không em? Có lần, khi tôi còn yếu chưa nói được nhiều, bác sỹ Lượng cúi xuống, vỗ nhẹ vai tôi: Cứ yên tâm, thành công rồi!”

Bệnh nhân Đặng Thái Mạnh và bác sỹ Lượng cùng quá trình phục hồi sau ca ghép phổi. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Khoảnh khắc ấy, Mạnh hiểu rằng đằng sau một ca phẫu thuật khó không chỉ có dao mổ và máy móc, mà còn có trái tim của những người thầy thuốc. Bác sỹ Lượng và cả đội ngũ y bác sỹ của Trung tâm ghép phổi chính là những người canh giữ hơi thở - đã dìu dắt Mạnh vượt qua ranh giới sinh tử.

Mạnh nhớ lại, từ khi còn là một chàng trai khỏe mạnh chăm chỉ tập thể dục thể thao, đến ngày bệnh tật ập đến thật bất ngờ vào năm 2021. Sau đó là những ngày tháng đi khám, điều trị với những đơn thuốc liên tục. Tiếp theo là cú sốc khi nghe hai chữ “ghép phổi,” đến những ngày nằm điều trị với những cơn đau sau ghép phổi trong phòng hồi sức…

Giây phút hít thở tự do lần nữa là sự tri ân, biết ơn sâu sắc mà Mạnh muốn gửi đến người hiến tạng đã trao cho Mạnh sự sống, và ở đó là sự tận tâm, trí tuệ của các bác sỹ đã chiến đấu để giành lại từng nhịp thở cho bệnh nhân. Sau hơn 1 năm đến nay, Mạnh có cuộc sống trở lại sinh hoạt bình thường như bao người khác.

Những điều trải lòng, tâm sự của Mạnh cũng là nỗi lòng của 12 bệnh nhân khác như: Bệnh nhân Nguyễn Xuân Toại (59 tuổi) – ghép tạng năm 2020; bệnh nhân Phạm Anh Thư, Trịnh Thị Hiền, Đặng Thái Mạnh – ghép tạng năm 2024; bệnh nhân Quách Thị Thực, Cấn Thị Phương, Nguyễn Thị Minh Tân, Nguyễn Thị Phương, Nguyễn Xuân Thủy, Nguyễn Thị Mai, Trần Thị Thu Huyền, Trần Quốc Vũ – được ghép tạng năm 2025; bệnh nhân Nguyễn Đăng Việt – vừa được ghép tạng trong những ngày đầu năm 2026.

Ghi tên Việt Nam trên bản đồ ghép phổi thế giới

Trong tiết Xuân mưa bay lất phất, tại hội trường của Bệnh viện Phổi Trung ương rộn rã tiếng cười nói, bởi đây là một cuộc hội ngộ rất đặc biệt của những người đã được ghép phổi tri ân các y bác sỹ Bệnh viện Phổi Trung ương nhân dịp 71 năm Ngày Thầy thuốc Việt Nam với nhiều câu chuyện xúc động.

Các bệnh nhân ghép phổi nam có, nữ có, trung tuổi có, trẻ tuổi cũng có… với diện mạo tràn đầy năng lượng, họ đón thêm một mùa Xuân mới với sự hồi phục sức khỏe và bình an bên gia đình. 13 bệnh nhân, có người vẫn sống khỏe mạnh sau gần 6 năm ghép phổi, có người vừa mới hồi sinh sau ca ghép cách đây vài tháng, có những người cùng đồng hành với nhau trong khu hồi sức sau ghép... Tất cả họ đều rạng rỡ trong ngày gặp lại và bày tỏ những lời tri ân sâu sắc đến đội ngũ các thầy thuốc đã tái sinh họ sau ca phẫu thuật.

Bác sỹ Lượng nhớ tên từng bệnh nhân đã được ghép phổi như Toại, Thư, Hiền, Mạnh, Phương, Thực, Vũ, Việt… Bởi hành trình ghép phổi cho mỗi bệnh nhân là một câu chuyện về sự sống, một hành trình không thể nào quên đối với ông.

Các bác sỹ và các bệnh nhân đã được ghép phổi. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Bác sỹ Lượng cho hay ca ghép phổi đầu tiên được Bệnh viện Phổi Trung ương thực hiện cách đây hơn 6 năm. Toàn bộ các ca ghép này đều được các bác sỹ thực hiện thành công ở mức cao nhất theo tiêu chuẩn của Trung tâm Ghép phổi UCSF, Trường Đại học California tại San Francisco - Trung tâm Y học uy tín nhất tại Hoa Kỳ.

Mỗi ca ghép phổi đều là những thử thách lớn của y học, ghi nhận những tiến bộ vượt bậc trong lịch sử ghép tạng của ngành Y tế Việt Nam. Thách thức lớn nhất chính là áp lực về thời gian, nhân lực và tính chính xác tuyệt đối. Mỗi ca ghép phổi đều là một cuộc chạy đua với thời gian. Những ca ghép phổi kéo dài trên dưới 10 giờ đồng hồ và sau đó là hành trình bệnh nhân được chăm sóc tỷ mỷ hàng tháng chăm sóc hậu phẫu. Đặc biệt, những ca ghép phổi tiến hành theo tiêu chuẩn cao nhất tại Mỹ được triển khai thành công tại Bệnh viện Phổi Trung ương đã đưa ghép phổi trở thành kỹ thuật thường quy tại bệnh viện.

Bác sỹ Lượng phấn khởi chia sẻ khi năm 2025, lĩnh vực ghép tạng của Việt Nam đạt kỷ lục khi có gần 70 trường hợp hiến tạng từ người chết não, đưa tổng số ca ghép tạng cả nước lên gần 10.000 ca, song ghép phổi chiếm tỷ lệ rất thấp. Đáng lưu ý, trong năm 2025, các bác sỹ Bệnh viện Phổi Trung ương đã thực hiện thành công 2 ca ghép phổi được trong một ngày như một kỳ tích y khoa.

Trong năm 2025, Bệnh viện Phổi Trung ương đã thực hiện thành công 8 ca ghép phổi, vượt chỉ tiêu được Thủ tướng Chính phủ giao đầu năm 2025. Các ca ghép được thực hiện theo tiêu chuẩn chuyên môn cao nhất của UCSF Medical Center (Hoa Kỳ), với sự phối hợp chặt chẽ giữa giữa đội ngũ y bác sỹ: Bệnh viện Phổi Trung ương, Bệnh viện E, Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Đa khoa Bà Rịa, Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Nhân dân 115… cùng các chuyên gia đầu ngành trong nước và quốc tế - đưa ghép phổi thành kỹ thuật thường quy.

Đáng chú ý nhất là chỉ trong chưa đầy 2 tháng cuối năm 2025, Bệnh viện đã thực hiện 5 ca ghép phổi, trong đó có 2 ca ghép trong cùng một ngày; 3 ca ghép liên tiếp trong vòng 7 ngày; ca ghép được thực hiện vào ngày cuối cùng của năm 2025. Chuỗi thành công này khẳng định năng lực làm chủ kỹ thuật cao, khả năng tổ chức phối hợp liên viện và sự sẵn sàng vận hành Trung tâm ghép phổi vùng trong thời gian tới.

Tính đến nay, tổng số ca ghép phổi thành công tại bệnh viện Bệnh viện Phổi Trung ương đạt 13 ca, với tỷ lệ ghép thành công 100%, tiệm cận các trung tâm ghép phổi hàng đầu khu vực và thế giới và đưa Việt Nam vào danh sách của những Trung tâm Ghép phổi lớn trên thế giới.

“Tôi cho rằng đến nay có thể khẳng định Việt Nam đã làm chủ kỹ thuật ghép phổi và đủ năng lực triển khai theo các tiêu chuẩn quốc tế. Trước đây, những ca ghép phổi đầu tiên đã giúp ghi tên Việt Nam trên bản đồ ghép phổi thế giới. Đến thời điểm hiện tại, với số lượng và chất lượng các ca ghép, chúng ta có thể nói rằng Việt Nam đang từng bước ghi dấu ấn trong nhóm các quốc gia thực hiện ghép phổi lớn. Mục tiêu tiếp theo không chỉ là thực hiện thành công từng ca ghép, mà là hướng tới xây dựng trung tâm ghép phổi cấp khu vực và quốc tế,” Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương nhấn mạnh.

Về mặt quy trình, kỹ thuật, hồi sức và chăm sóc cho người bệnh trước/trong và sau ghép, chúng ta hoàn toàn có thể triển khai tương đương các trung tâm ghép phổi lớn trên thế giới. Các bác sỹ Việt Nam hiện nay được đào tạo bài bản, có khả năng tiếp cận và làm chủ các kỹ thuật hiện đại. Bên cạnh đó, điều kiện thực tế của Việt Nam đòi hỏi chúng ta phải vận dụng linh hoạt tối đa các nguồn lực sẵn có, đồng thời tăng cường phối hợp với các bệnh viện đầu ngành khác để đảm bảo đầy đủ trang thiết bị và nhân lực cho ca ghép.

Có những ca ghép có độ phức tạp rất cao, trong đó có ca phải vận chuyển tạng xuyên Việt bằng đường hàng không. Hơn 200 cán bộ y tế đã được huy động, phối hợp chặt chẽ giữa nhiều bệnh viện. Bác sỹ Đinh Văn Lượng nhấn mạnh, có được thành công đó là nhờ sự phối hợp hiệp đồng của các chuyên gia, các bệnh viện trong cả nước, để huy động bằng được từ con người, trang thiết bị, vật tư y tế cho một ca ghép thành công.

Đặc biệt, bác sỹ Lượng gửi lời tri ân đến người hiến tạng và gia đình của họ, bởi: “Nếu không có nguồn tạng hiến từ người cho chết não, không có những nghĩa cử cao đẹp ấy thì chúng tôi - những bác sỹ và người bệnh sẽ không có được những kỳ tích như hiện nay và không có thêm những bệnh nhân được ghép phổi.”

Những mùa Xuân bình an tiếp tục được nối dài

Theo bác sỹ Lượng, nhu cầu ghép phổi tại Việt Nam rất lớn, mỗi năm có hàng nghìn bệnh nhân có chỉ định ghép, trong khi nếu không được ghép, sau 3 năm tỷ lệ sống thêm chỉ còn dưới 5%. Trong thời gian tới, bệnh viện hướng tới xây dựng Trung tâm Ghép phổi vùng, có thể thực hiện 50-100 ca ghép mỗi năm, không chỉ cho người bệnh trong nước mà cả bệnh nhân trong khu vực. Song song với đó là đào tạo, chuyển giao kỹ thuật và hội nhập sâu hơn với hệ thống ghép phổi quốc tế.

Được biết, chi phí ghép phổi tại một số nước phát triển có thể lên đến 2 triệu USD, tùy các ca ghép ở mức khó khác nhau. Ở Việt Nam, chi phí này khoảng 2 tỷ đồng và bệnh nhân mới được thanh toán bảo hiểm y tế 50%, phần còn lại là do các bệnh viện và bác sỹ kêu gọi tài trợ từ nhiều nguồn khác nhau để hỗ trợ thêm một phần cho các bệnh nhân.

Các bệnh nhân sau ghép phổi hội ngộ tại Bệnh viện Phổi Trung ương. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Đặc biệt, từ thành công của các ca ghép phổi, Bệnh viện đã hoàn thiện các quy trình chẩn đoán, điều trị nội khoa theo quy trình chuẩn này và sẽ xây dựng, hình thành tất cả các quy trình để tăng mức thanh toán bảo hiểm y tế cho bệnh nhân và hướng tới đào tạo nhân lực cho các trung tâm ghép tạng trên toàn quốc, tiến tới xây dựng trung tâm ghép phổi hàng đầu Đông Nam Á, trong đó có đào tạo ghép phổi.

Bệnh viện Phổi Trung ương đã tiếp đón nhiều chuyên gia hàng đầu từ Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc)… đến trao đổi chuyên môn với mục tiêu xây dựng Trung tâm ghép phổi chuẩn mực của khu vực Đông Nam Á - vừa điều trị bệnh nhân trong nước, vừa đào tạo, tiếp nhận bệnh nhân quốc tế.

Bác sỹ Đinh Văn Lượng phân tích, gánh nặng bệnh phổi có chiều hướng gia tăng đáng kể nhất là sau giai đoạn đại dịch COVID-19. Vì vậy, mô hình bệnh tật mới làm cho các bác sỹ chuyên ngành phổi phát triển các kỹ thuật tiên tiến, hiệu quả trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết, đáp ứng nhu cầu chăm sóc cho người dân.

Bệnh viện Phổi Trung ương thời gian tới tiếp tục xây dựng mô hình Bệnh viện hiện đại, chuyên sâu, tập trung vào ghép phổi, ung thư phổi và trị liệu tế bào. Bên cạnh đó là việc đầu tư hạ tầng trọng điểm, nâng cao chất lượng chuyên môn, quản trị và công tác xã hội; hoàn thành tốt nhiệm vụ chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Đặng Thái Mạnh khỏe mạnh sau ca ghép phổi thành công. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Chia sẻ về tình trạng sức khỏe sau khi được ghép phổi, bệnh nhân Cấn Thị Phương (54 tuổi) cho hay trước kia bà phụ thuộc hoàn toàn vào bình oxy, việc bế cháu cũng trở nên khó khăn và khó làm được. Sau ca ghép phổi của bà thành công vào ngày 11/4/2025, đến nay bà đã có thể ôm cháu vào lòng.

Với bệnh nhân Trần Quốc Vũ (32 tuổi, ở Hà Tĩnh) được ghép phổi ngày 31/12/2025 cuối cùng của năm 2025, cho biết anh trước kia không thể đi nổi 100m. Khi bệnh tình trầm trọng, bác sỹ cho biết nếu anh không được ghép phổi thì sự sống của anh không thể kéo dài, chỉ tính bằng ngày, bằng tháng. Sau ca ghép phổi thành công, anh Vũ như bắt đầu một cuộc đời mới. Giờ đây, anh đi bộ 1- 2 km mỗi ngày.

Đặng Thái Mạnh - một trong những bệnh nhân được ghép phổi thành công tâm sự: “Tôi xin được cảm ơn những người thầy thuốc, y bác sỹ - những người đã biến điều tưởng như không thể thành có thể, trong đó có bác sỹ Đinh Văn Lượng – Giám đốc Trung tâm ghép phổi, Bệnh viện Phổi Trung ương – người trực tiếp chỉ huy ca mổ, dẫn dắt êkip vượt qua những thời khắc căng thẳng nhất, mang tôi trời lại từ lằn ranh cửa tử. Một người đầy kinh nghiệm, với những thao tác chính xác, cẩn trọng để lá phổi mới hòa nhịp trong lồng ngực tôi.”

Những bệnh nhân được ghép phổi và sống khỏe mạnh chính là kết quả của hành trình các y bác sỹ bằng hết trí tuệ và tâm sức của mình đã tái sinh sự sống, trao cho họ một cuộc đời mới tươi sáng hơn, tiếp tục đón thêm các mùa Xuân mới bình an bên gia đình./.

(Ảnh: PV/Vietnam+)

(Vietnam+)