Phân vùng phát triển công nghiệp Ðồng Nai

Các khu công nghiệp của Đồng Nai đang từng bước chuyển đổi mô hình sang hướng bền vững. Trong ảnh: Một góc Khu công nghiệp Biên Hòa 2. Ảnh: Vương Thế

Theo đó, định hướng phát triển công nghiệp theo không gian vùng với tinh thần bám sát quy hoạch tỉnh đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt; đồng thời đặt trong mối liên kết với chiến lược phát triển công nghiệp quốc gia, quy hoạch vùng Đông Nam Bộ và vùng Tây Nguyên.

Trụ cột trong phát triển kinh tế

Theo Quy hoạch tỉnh Đồng Nai thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, công nghiệp tiếp tục được xác định là ngành kinh tế trụ cột, giữ vai trò quyết định trong tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh Đồng Nai.

Giai đoạn hiện nay, khu vực công nghiệp, xây dựng chiếm khoảng 56% GRDP, đóng góp trên 60% tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn. Công nghiệp tạo việc làm ổn định cho trên 1 triệu lao động, góp phần quan trọng đảm bảo an sinh xã hội và ổn định dân cư đô thị, công nghiệp.

Sản xuất công nghiệp trong các khu công nghiệp của tỉnh tiếp tục duy trì ổn định. Dù chịu ảnh hưởng từ biến động kinh tế toàn cầu, các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại Đồng Nai vẫn thể hiện năng lực thích ứng cao, linh hoạt trong hoạt động sản xuất, duy trì chuỗi cung ứng và mở rộng sản xuất. Ngành điện tử, cơ khí chế tạo tiếp tục giữ vai trò động lực tăng trưởng, trong khi các ngành dệt may, da giày và gỗ dù gặp khó khăn về thị trường xuất khẩu vẫn chủ động mở rộng sang các thị trường mới như ASEAN, Trung Đông và châu Phi, đồng thời chuyển hướng sang các sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.

Trong giai đoạn mới, với vị trí thuộc vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, gắn với Cảng hàng không quốc tế Long Thành và hệ thống kết cấu hạ tầng quốc gia, Đồng Nai tiếp tục được xác định là một trong những trung tâm công nghiệp lớn của cả nước.

Bên cạnh đó, theo Sở Công Thương, Đồng Nai cũng có 63 cụm công nghiệp được quy hoạch trong giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 với tổng diện tích khoảng 3,7 ngàn hécta; trong đó 12 cụm đã đi vào hoạt động. Thực tiễn cho thấy, hệ thống khu công nghiệp phát triển tương đối đồng bộ, song cụm công nghiệp vẫn là khâu yếu, tiến độ đầu tư hạ tầng chậm, cơ chế lựa chọn và năng lực chủ đầu tư hạ tầng còn bất cập.

Cấu trúc không gian công nghiệp trong giai đoạn mới

Việc tổ chức không gian công nghiệp của tỉnh Đồng Nai được xác định theo 2 tiểu vùng chức năng chính, có sự phân vai rõ ràng, tránh trùng lặp, dàn trải và đảm bảo hiệu quả sử dụng tài nguyên quốc gia.

Cụ thể, khu vực phía Bắc (tỉnh Bình Phước trước đây) là không gian tiếp nhận và giãn công nghiệp cấp vùng. Khu vực này có lợi thế nổi trội về quỹ đất công nghiệp, dư địa môi trường và khả năng mở rộng dài hạn, đồng thời nằm trên các trục kết nối chiến lược với Tây Nguyên, Campuchia và hành lang kinh tế xuyên Á. Đây là khu vực có thể đảm nhận vai trò tiếp nhận giãn công nghiệp từ vùng lõi Đông Nam Bộ, góp phần điều tiết phân bố không gian công nghiệp ở tầm vùng và quốc gia.

Các khu công nghiệp của Đồng Nai đang từng bước chuyển đổi mô hình sang hướng bền vững. Trong ảnh: Một nhà máy mới tại Khu công nghiệp công nghệ cao Long Thành. Ảnh: Vương Thế

Khu vực phía Nam (Đồng Nai trước đây) là vùng công nghiệp lõi và điều phối phát triển. Khu vực này có công nghiệp phát triển sớm, mật độ khu công nghiệp cao, đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng quốc gia và xuất khẩu. Tỉnh tái cơ cấu hệ thống khu công nghiệp hiện hữu theo hướng chuyên ngành, công nghệ cao, giảm phát thải, phù hợp với mục tiêu phát triển công nghiệp xanh, công nghiệp sinh thái của quốc gia. Ưu tiên phát triển công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp nền tảng, góp phần nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và năng lực tự chủ của nền kinh tế. Gắn phát triển công nghiệp với logistics, trung tâm phân phối, dịch vụ hỗ trợ sản xuất, tận dụng vai trò đầu mối của Cảng hàng không quốc tế Long Thành và hệ thống giao thông quốc gia.

Theo các chuyên gia, sự phân vai phát triển công nghiệp giữa khu vực phía Bắc và phía Nam của tỉnh Đồng Nai cho thấy đổi mới sáng tạo không diễn ra đồng đều về không gian. Điều này đặt ra yêu cầu nghiên cứu các chính sách vùng, chính sách liên kết vùng nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp ở các khu vực khác nhau tiếp cận bình đẳng các nguồn lực đổi mới sáng tạo. Tiến sĩ Huỳnh Thanh Điền, giảng viên Trường đại học Nguyễn Tất Thành nhận định, việc phân bố ngành nghề phải tính toán lại để có giải pháp hợp lý dựa trên thế mạnh của từng khu vực trong tổng thể mối liên kết chung.

Trong năm 2026, Ban Quản lý các khu công nghiệp, khu kinh tế Đồng Nai sẽ hoàn thành quy hoạch toàn bộ các khu công nghiệp, khu kinh tế, khu công nghệ cao trên địa bàn. Đây là bước tiến quan trọng nhằm đồng bộ hóa quy hoạch công nghiệp của tỉnh, làm cơ sở pháp lý và thực tiễn cho công tác thu hút đầu tư, phát triển hạ tầng, cũng như điều phối phát triển kinh tế vùng. Theo ông Phạm Việt Phương, Phó Trưởng ban phụ trách Ban Quản lý các khu công nghiệp, khu kinh tế Đồng Nai, sự điều chỉnh về quy hoạch là cần thiết để phù hợp với yêu cầu phát triển công nghiệp hiện đại. Giai đoạn tới là đẩy mạnh chuyển hướng phát triển mô hình thế hệ mới như khu công nghiệp đô thị - dịch vụ, khu công nghiệp sinh thái, khu công nghiệp chuyên sâu, khu công nghiệp công nghệ cao. Điều đó giúp kết hợp chặt chẽ giữa không gian sản xuất và không gian đô thị, góp phần tiết kiệm đất đai, phát triển hạ tầng đồng bộ, cải thiện đời sống người lao động và nâng cao giá trị gia tăng của ngành công nghiệp.

Vương Thế