'Pháo đài' bảo vệ ước mơ

Thống nhất định hướng giáo dục giữa gia đình và nhà trường có ý nghĩa quyết định trong việc nuôi dưỡng khát vọng cho học sinh. Ảnh: Đinh Chiến

Đây không chỉ là nơi sinh thành, che chở, mà còn bảo vệ, định hướng và tiếp sức cho thế hệ trẻ.

Nơi đầu tiên hình thành ý chí…

Những năm gần đây, Hưng Yên được đánh giá là một trong những địa phương triển khai hiệu quả phong trào xây dựng xã hội học tập, học tập suốt đời, trong đó “Gia đình học tập”, “Dòng họ học tập” giữ vai trò hạt nhân.

ThS Bùi Ngọc Sơn - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển khoa học, công nghệ, Hội Khuyến học tỉnh Hưng Yên cho biết, ngay từ khi có chủ trương của Đảng và Nhà nước về đẩy mạnh học tập suốt đời đến năm 2030, tỉnh đã kịp thời xây dựng kế hoạch triển khai phong trào xây dựng xã hội học tập.

Điều đáng ghi nhận là phong trào học tập trong các gia đình đã lan tỏa mạnh mẽ, không chỉ gói gọn trong con em đi học mà người lớn cũng tích cực nâng cao trình độ và kỹ năng cho bản thân trong nhiều lĩnh vực.

Nhiều dòng họ học tập tiêu biểu đã trở thành tổ chức tự quản hiệu quả, vận động con cháu tích cực học tập, khuyến khích thi đua, ươm mầm nhân tài. Điều này thu hút được sự tham gia của nhiều thế hệ, hình thành truyền thống học tập bền vững trong dòng họ.

Cho rằng gia đình, dòng họ là “bệ đỡ đầu tiên” trong việc hình thành ý chí vươn lên của thế hệ trẻ, ông Sơn khẳng định: Ý chí và khát vọng không tự nhiên hình thành, mà được nuôi dưỡng thông qua sự tương tác giữa cá nhân và môi trường. Gia đình và dòng họ là môi trường trước tiên, gần gũi nhất, có sức ảnh hưởng sâu sắc nhất.

Theo ông Sơn, khi lớn lên trong môi trường gia đình nề nếp, trẻ em sớm hình thành nội lực vững vàng, tạo tiền đề cho sự trưởng thành về cả tư duy lẫn hành động. Những câu chuyện đời thường về sự hy sinh, vượt khó của cha mẹ hay tấm gương ham học của người thân trở thành nguồn cảm hứng trực tiếp, góp phần củng cố niềm tin và khơi dậy động lực phấn đấu cho người trẻ.

Nếu gia đình là nơi khởi phát, thì dòng họ là không gian mở rộng, củng cố và lan tỏa động lực vươn lên. Các hoạt động như khuyến học, khuyến tài, biểu dương người học giỏi, hỗ trợ học sinh khó khăn hay chia sẻ kinh nghiệm học tập, lập nghiệp giữa các thế hệ tạo nên động lực tích cực, thúc đẩy người trẻ không ngừng phấn đấu để xứng đáng với truyền thống gia đình, dòng họ.

“Thực tế cho thấy, những đứa trẻ lớn lên trong gia đình, dòng họ coi trọng học tập, kỷ luật, trách nhiệm và nỗ lực cá nhân thường có khả năng tự chủ cao hơn. Các em cũng có mục tiêu sống rõ ràng hơn”, ông Bùi Ngọc Sơn nhấn mạnh.

Gia đình ông Nguyễn Công Cần (phường Trà Lý) là 'Gia đình học tập' tiêu biểu ở Hưng Yên. Ảnh: NVCC

Bệ đỡ ước mơ

Trong bối cảnh xã hội biến động nhanh, nhiều giá trị bị xô lệch bởi tác động của kinh tế thị trường, mạng xã hội và lối sống thực dụng, gia đình và dòng họ trở thành “pháo đài” bảo vệ, nâng đỡ và nuôi dưỡng ước mơ cho con trẻ.

Thực tiễn ở nhiều gia đình, dòng họ học tập tiêu biểu ở Hưng Yên cho thấy, để con em nuôi dưỡng được ước mơ và khát vọng cống hiến, điều quan trọng nhất không phải là điều kiện vật chất, mà là cách gia đình đồng hành cùng con trên từng chặng đường trưởng thành.

Gia đình ông Nguyễn Công Cần (phường Trà Lý) - “Gia đình học tập” tiêu biểu ở Hưng Yên không chỉ coi trọng việc phát triển trí tuệ mà còn xây dựng môi trường giáo dục nhân cách, đạo đức và tâm hồn.

Hiện, gia đình ông Cần có 32 thành viên thuộc 3 thế hệ, trong đó có 1 tiến sĩ, 2 thạc sĩ, 19 người đã tốt nghiệp đại học, còn lại các cháu đang học phổ thông đều chăm ngoan học giỏi.

Ở phạm vi rộng hơn, các dòng họ học tập đóng vai trò như một “vòng tay lớn” nâng đỡ con em. Thông qua việc xây dựng quỹ khuyến học, tuyên dương, khen thưởng con cháu vượt khó học giỏi, đặc biệt hỗ trợ tinh thần và định hướng lâu dài cho thế hệ trẻ.

Ông Phạm Đức Quân - Trưởng họ, Trưởng ban Khuyến học dòng họ Phạm Đức (thôn Bích Du, xã Thái Ninh) cho rằng, trong hành trình bồi đắp ước mơ và lý tưởng sống cho thế hệ trẻ, nếu gia đình là nơi khởi đầu thì dòng họ giữ vai trò như “cánh tay nối dài”, góp phần duy trì và lan tỏa truyền thống hiếu học qua nhiều thế hệ.

Một trong những cách làm hiệu quả được dòng họ duy trì nhiều năm là xây dựng quỹ khuyến học của dòng họ. Ông Quân cho biết, quỹ khuyến học của dòng họ luôn duy trì gần 100 triệu đồng từ sự đóng góp tự nguyện của các gia đình và con cháu thành đạt.

“Ngày giỗ tổ không chỉ là dịp sum họp, mà còn trở thành cơ hội để nhắc lại truyền thống hiếu học, biểu dương, khen thưởng con cháu học giỏi, vượt khó, đồng thời động viên những em còn gặp khó khăn tiếp tục nỗ lực”, ông Quân chia sẻ.

Từ thực tiễn giảng dạy, nhiều giáo viên cho rằng dấu ấn của gia đình và dòng họ học tập thể hiện rõ trong thái độ, ý thức và bản lĩnh học tập của học sinh. Theo các thầy cô, nhà trường có vai trò trang bị tri thức, kỹ năng, nhưng gia đình mới là nơi hình thành động cơ học tập và lý tưởng sống cho các em.

Cô Hoàng Thị Kim Ngân - giáo viên Trường THPT Mê Linh (Hưng Yên) chia sẻ, những học sinh được sống trong môi trường gia đình quan tâm đến việc học thường có ý thức tự giác cao, biết đặt mục tiêu rõ ràng và không dễ bỏ cuộc khi gặp khó khăn.

Khi cha mẹ thường xuyên trao đổi với con về việc học, lắng nghe những khó khăn, động viên kịp thời, học sinh sẽ cảm thấy an tâm, có chỗ dựa tinh thần vững chắc. Điều này đặc biệt quan trọng trong giai đoạn các em chịu nhiều áp lực từ học tập, thi cử và tác động của mạng xã hội.

Cùng quan điểm, cô Nguyễn Thị Tâm - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Trần Lãm (phường Trần Lãm, Hưng Yên) cho rằng những học sinh xuất thân từ các gia đình, dòng họ có truyền thống hiếu học thường có ý thức rèn luyện đạo đức và tinh thần trách nhiệm cao hơn. Ở góc độ quản lý nhà trường, cô Tâm cho rằng việc thống nhất định hướng giáo dục giữa gia đình và nhà trường có ý nghĩa quyết định trong việc khơi dậy khát vọng cho học sinh.

Khi gia đình và nhà trường có chung tiếng nói, thống nhất cách giáo dục, học sinh sẽ tránh được tình trạng “lệch pha” trong định hướng. Sự phối hợp ấy không chỉ dừng ở việc quản lý học tập, mà còn ở việc định hướng nghề nghiệp, bồi dưỡng lý tưởng sống và tinh thần cống hiến cho các em.

“Nhà trường chỉ có thể quản lý học sinh trong khoảng thời gian nhất định, còn gia đình gắn bó lâu dài nhất. Khi gia đình tạo được môi trường sống lành mạnh, giàu yêu thương và tôn trọng, học sinh sẽ có “sức đề kháng” tốt hơn trước cám dỗ, biết chọn lọc thông tin và giữ vững mục tiêu học tập”, cô Tâm nhận định.

Ông Phạm Đức Quân, Trưởng Ban Khuyến học dòng họ Phạm Đức (thôn Bích Du, xã Thái Ninh) trao thưởng cho thế hệ trẻ đạt thành tích xuất sắc trong học tập. Ảnh: NVCC

Lan tỏa giá trị, khát vọng cống hiến

Điều tâm đắc lớn nhất của nhiều gia đình, dòng họ khi tham gia xây dựng mô hình học tập chính là sự chuyển biến rõ nét trong nhận thức: Học tập là việc suốt đời, không của riêng ai. Khi người lớn duy trì thói quen tự học, rèn luyện, con trẻ cũng hình thành ý thức tự giác học tập.

Gắn việc học với giáo dục đạo đức, lối sống, mô hình gia đình học tập không chỉ góp phần nâng cao tri thức, mà còn hướng tới hình thành những công dân có trách nhiệm với bản thân và xã hội.

Từ nền tảng đó, gia đình và dòng họ gửi gắm nhiều kỳ vọng vào thế hệ trẻ: sống có lý tưởng, biết trân trọng truyền thống, rèn giũa tinh thần cống hiến và sẵn sàng đóng góp cho cộng đồng.

Nuôi dưỡng ước mơ và khát vọng cống hiến cho thế hệ trẻ là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi tình yêu thương, sự kiên nhẫn và trách nhiệm bền bỉ của mỗi gia đình, dòng họ. Khi điểm tựa gia đình được xây dựng vững chắc bằng tri thức, sự đồng hành đúng hướng và niềm tin, thế hệ trẻ sẽ có đủ bản lĩnh để vươn lên, biến ước mơ thành hành động thiết thực, góp sức xây dựng quê hương, đất nước trong kỷ nguyên mới.

Để gia đình, dòng họ thực sự trở thành “pháo đài” bảo vệ và nuôi dưỡng ước mơ cho con em, ThS Bùi Ngọc Sơn cho rằng gia đình và dòng họ cần hội tụ nhiều yếu tố cốt lõi.Trước hết là nền tảng giá trị và truyền thống hiếu học.

Khi trong gia đình, dòng họ hình thành rõ ràng quan niệm coi trọng tri thức, đạo đức, lao động chân chính và tinh thần vượt khó, con em sẽ có điểm tựa tinh thần vững chắc để phấn đấu. Truyền thống ấy không cần áp đặt, mà được truyền nối tự nhiên qua câu chuyện, ký ức và những tấm gương sống.

Bên cạnh đó là môi trường gia đình an toàn về tâm lý và giàu yêu thương. Sự động viên kịp thời, thái độ bao dung và niềm tin của gia đình chính là “lá chắn”giúp người trẻ đứng vững trước áp lực học tập, cạnh tranh và cám dỗ xã hội.

Vai trò nêu gương của người lớn cũng có ý nghĩa quyết định. Không có bài học nào thuyết phục hơn tấm gương sống. Khi ông bà, cha mẹ duy trì thói quen học tập, tự rèn luyện, làm việc có trách nhiệm, thế hệ trẻ sẽ hiểu rằng học tập và phấn đấu là việc suốt đời, không phải nhiệm vụ nhất thời.

Cùng với đó là những cơ chế khuyến khích, hỗ trợ thiết thực: Quỹ khuyến học, khen thưởng kịp thời, hỗ trợ chi phí học tập, đến tư vấn hướng nghiệp, kết nối cơ hội học tập và việc làm. Quan trọng hơn, gia đình và dòng họ cần giúp con em định hướng ước mơ phù hợp với năng lực cá nhân và nhu cầu xã hội, biến khát vọng thành kế hoạch hành động khả thi.

Đinh Chiến