'Pháo đài bay' B-52 trong thế kỷ XXI: Khi oanh tạc cơ 70 tuổi trở thành nền tảng phóng tên lửa

Bước sang thế kỷ XXI, hình ảnh quen thuộc về B-52 bắt đầu thay đổi. Đây vẫn là một oanh tạc cơ hạng nặng, nhưng nhiệm vụ của nó ngày càng gắn với những loại vũ khí có tầm bắn xa hơn.

Máy bay có thể mang bom dẫn đường, tên lửa hành trình và nhiều loại vũ khí tấn công ngoài vùng phòng không, cho phép thực hiện nhiệm vụ mà không nhất thiết phải trực tiếp xâm nhập sâu vào không phận đối phương..

Không quân Mỹ hiện xác định oanh tạc cơ B-52 là một thành phần của năng lực tấn công tầm xa, bên cạnh vai trò trong lực lượng hạt nhân chiến lược.

Oanh tạc cơ B-52H có tầm bay chiến đấu không cần tiếp dầu vượt 8.800 dặm, tương đương hơn 14.000 km, và có thể tiếp dầu trên không để kéo dài thời gian hoạt động. Máy bay có khả năng mang khoảng 31,7 tấn vũ khí, gồm bom, vũ khí dẫn đường và tên lửa.

Điểm đáng chú ý là oanh tạc cơ B-52 không nhất thiết phải bay vào khu vực được bảo vệ dày đặc bởi tên lửa phòng không.

Từ thời Chiến tranh Lạnh, Mỹ đã phát triển tên lửa hành trình phóng từ máy bay cho oanh tạc cơ B-52. Trong thế kỷ XXI, xu hướng này tiếp tục với những vũ khí có tầm bắn ngày càng xa và khả năng hoạt động trong môi trường phòng không hiện đại.

Một ví dụ là tên lửa không đối đất phóng từ máy bay JASSM, viết tắt của Joint Air-to-Surface Standoff Missile. Đây là dòng tên lửa tấn công ngoài vùng phòng không được Mỹ phát triển để đánh các mục tiêu có giá trị từ khoảng cách an toàn hơn.

Oanh tạc cơ B-52H đã được tích hợp JASSM và JASSM-ER, trong khi Không quân Mỹ hiện tiếp tục chuẩn bị tích hợp các biến thể mới hơn.

Oanh tạc cơ B-52 cũng được lựa chọn làm nền tảng cho tên lửa chống hạm tầm xa LRASM, viết tắt của Long Range Anti-Ship Missile.

Đây là hướng mở rộng đáng chú ý bởi nó đưa B-52 từ nhiệm vụ tấn công mặt đất sang khả năng tác chiến trên biển. Các chương trình hiện đại hóa hiện nay tiếp tục tích hợp những biến thể mới của LRASM và JASSM trên B-52.

Nhưng sức mạnh của B-52 không chỉ nằm ở tên lửa. Khả năng bay xa, mang tải trọng lớn và duy trì hoạt động lâu giúp máy bay có thể được triển khai đến những khu vực cách xa căn cứ chính.

Trong nhiều nhiệm vụ, máy bay tiếp dầu trên không trở thành mắt xích quan trọng, cho phép B-52 kéo dài thời gian hoạt động mà không cần phụ thuộc vào các căn cứ tiền phương.

Tại châu Âu và khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, những chuyến bay của B-52 không chỉ nhằm huấn luyện phi hành đoàn. Chúng còn cho phép Mỹ phối hợp oanh tạc cơ với máy bay tiếp dầu, tiêm kích, tàu chiến và lực lượng đồng minh.

Tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, B-52 từng tham gia các nhiệm vụ phối hợp với máy bay Mỹ và lực lượng hải quân trong những hoạt động huấn luyện trên Biển Đông.

Tại châu Âu, B-52 cũng được sử dụng trong các hoạt động huấn luyện cùng NATO. Năm 2025, một chiếc B-52 trang bị hệ thống liên kết dữ liệu chiến thuật Link 16 đã thực hiện chuyến bay đầu tiên với hệ thống này tại châu Âu trong khuôn khổ Cobra Warrior. Điều đó cho thấy một nền tảng ra đời từ thời chưa có máy tính số đang ngày càng được kết nối sâu hơn với mạng lưới tác chiến hiện đại.

Sự xuất hiện của B-21 Raider không làm vai trò của B-52 biến mất. Ngược lại, Không quân Mỹ xác định B-21 và B-52 sẽ cùng tạo thành lực lượng oanh tạc cơ chủ lực trong tương lai.

B-21 được thiết kế như oanh tạc cơ tàng hình có khả năng thâm nhập môi trường đe dọa cao, trong khi B-52 phát huy thế mạnh về tải trọng, tầm bay và vũ khí tấn công ngoài vùng phòng không.

Đây cũng là lý do B-52 tiếp tục được hiện đại hóa mạnh. Năm 2026, chương trình radar đã được phép bước vào sản xuất số lượng nhỏ, thay radar APQ-166 từ thập niên 1980 bằng radar AESA APQ-188.

Chương trình động cơ cũng đã vượt qua Milestone B, mở đường cho việc thay 8 động cơ TF33 bằng F130 và duy trì B-52 hoạt động đến những năm 2050 và xa hơn.

Vì vậy, oanh tạc cơ B-52 của thế kỷ XXI không nhất thiết phải là chiếc máy bay bay thấp hay bay sâu vào lãnh thổ đối phương để chứng minh giá trị.

Nó có thể đứng ngoài vùng phòng không, sử dụng cảm biến và mạng lưới dữ liệu để nhận thông tin mục tiêu rồi phóng vũ khí tầm xa. .

Hình dáng của chiếc oanh tạc cơ gần như không thay đổi, nhưng cách nó tham gia chiến tranh đã khác rất xa so với thời Chiến tranh Việt Nam