Pháp chi bao nhiêu cho giáo dục mà học sinh vẫn xuống đường biểu tình?

Người biểu tình đụng độ với cảnh sát Pháp khi học sinh trung học và sinh viên đại học Pháp tham gia một cuộc biểu tình, nằm trong chuỗi các cuộc biểu tình và phong tỏa toàn quốc nhằm đòi hỏi điều kiện học tập tốt hơn, tại Nantes, Pháp, ngày 8/10. Ảnh: Reuters.

Học sinh trung học Pháp đã biểu tình hơn hai tuần qua để phản đối tình trạng quá tải lớp học, thiếu giáo viên và nhân viên trường học. Phong trào chưa có dấu hiệu dừng lại, trong khi chính phủ đang chịu sức ép phải cắt giảm chi tiêu giữa lúc nợ công gia tăng.

Bất ổn bắt đầu ngày 21/9, khi học sinh phong tỏa một trường học ở Créteil, vùng ngoại ô Paris. Chỉ trong vòng một tuần, các cuộc biểu tình đã lan rộng khắp cả nước, có nơi dẫn đến đụng độ dữ dội giữa học sinh và cảnh sát.

Ngày 29/9, các cuộc biểu tình diễn ra cùng thời điểm với cuộc đình công trên toàn quốc của khu vực công. Giáo viên cùng nhiều nhóm lao động nhà nước phản đối đề xuất đóng băng tiền lương. Kể từ đó, hơn 6.100 người đã bị bắt giữ.

Trong bối cảnh chính phủ chịu áp lực kiềm chế chi tiêu khi nợ công tăng lên, Al Jazeera phân tích Pháp đầu tư bao nhiêu cho giáo dục, mức chi này so với các nước châu Âu ra sao và được đặt ở vị trí nào khi so sánh với ngân sách dành cho y tế và quốc phòng.

Pháp chi bao nhiêu cho giáo dục?

Theo dữ liệu mới nhất của Eurostat, cơ quan thống kê của Liên minh châu Âu (EU), chi tiêu công cho giáo dục của Pháp tương đương 5,1% tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Con số này chưa bao gồm các khoản chi tư nhân, chẳng hạn học phí do các gia đình đóng góp.

Bộ Giáo dục Quốc gia Pháp sử dụng một thước đo rộng hơn, gọi là tổng chi tiêu trong nước cho giáo dục. Chỉ số này tính toàn bộ nguồn tiền dành cho giáo dục, từ ngân sách nhà nước, chính quyền địa phương, doanh nghiệp đến các hộ gia đình.

Ngoài hoạt động giảng dạy, khoản chi còn bao gồm đào tạo người trưởng thành, đào tạo thường xuyên và các chi phí liên quan như bữa ăn học đường, nội trú và đi lại.

Theo số liệu sơ bộ của Bộ Giáo dục Quốc gia Pháp, tổng chi tiêu cho giáo dục năm 2025 đạt 199,2 tỷ euro (223 tỷ USD), tương đương 6,7% GDP và tăng 2,4 tỷ euro so với năm 2024.

Tính cả yếu tố lạm phát, chi tiêu cho giáo dục của Pháp đã tăng hơn gấp đôi kể từ năm 1980. Tuy nhiên, quy mô nền kinh tế cũng mở rộng, khiến tỷ trọng chi cho giáo dục trong GDP hiện thấp hơn so với giữa thập niên 1990.

Giáo dục trung học chiếm phần lớn nhất, với 73,7 tỷ euro, tương đương 37% tổng chi. Tiếp theo là giáo dục tiểu học với 60 tỷ euro (30%), giáo dục đại học với 45,6 tỷ euro (23%) và giáo dục người trưởng thành, đào tạo thường xuyên với 19,7 tỷ euro (10%), theo Bộ Giáo dục Quốc gia.

Các nước châu Âu khác chi bao nhiêu cho giáo dục?

Theo Eurostat, trong năm 2024, Thụy Điển là quốc gia châu Âu dành tỷ trọng GDP lớn nhất cho giáo dục, ở mức 7,3%. Iceland đứng thứ hai với 7%, tiếp theo là Bỉ, Estonia và Phần Lan, cùng ở mức 6,3%.

Ở chiều ngược lại, Ireland chi ít nhất, tương đương 2,7% GDP. Hy Lạp dành 3,9%, Romania và Italy cùng ở mức 4%, trong khi Anh và Tây Ban Nha đều chi 4,1%.

Với tỷ lệ 5,1%, Pháp đứng đồng hạng 13 cùng Hà Lan và Slovakia, cao hơn mức trung bình 4,8% của EU.

Tuy nhiên, mức chi trên trung bình không giúp Pháp tránh khỏi vấn đề đang ảnh hưởng đến nhiều nền kinh tế phát triển: tình trạng thiếu giáo viên ngày càng nghiêm trọng.

Theo báo cáo Education at a Glance mới nhất của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), nhiều quốc gia thành viên đang gặp khó khăn trong việc tuyển đủ giáo viên. Thay vì để trống vị trí, một số nước phải tuyển người chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn chuyên môn.

Trong năm học 2024-2025, khoảng 9% giáo viên tiểu học và trung học tại các nước OECD chưa có đủ trình độ chuyên môn theo yêu cầu.

Tại Pháp, áp lực thể hiện rõ nhất ở bậc trung học. Khoảng 11% giáo viên trung học chưa đạt đầy đủ tiêu chuẩn chuyên môn, trong khi tỷ lệ này ở bậc tiểu học dưới 3%.

Sĩ số lớp học cũng là vấn đề đáng chú ý. Các lớp trung học cơ sở tại Pháp có trung bình 26 học sinh, so với mức trung bình 23 em tại các nước OECD.

Những số liệu này phản ánh các vấn đề mà học sinh Pháp liên tục nêu ra trong các cuộc biểu tình: lớp học quá đông, giáo viên nghỉ nhưng không có người thay thế. Một số học sinh còn phản ánh trường lớp xuống cấp, thiếu bàn ghế và thậm chí có chuột ở một số cơ sở.

Các đợt nắng nóng gay gắt tại Pháp trong năm nay càng làm trầm trọng thêm những bất cập tại các trường học bị bỏ bê, nhiều nơi không có điều hòa nhiệt độ, theo lời học sinh.

Giáo viên cũng cảm thấy nghề nghiệp của mình chưa được xã hội coi trọng. Chỉ 4% giáo viên Pháp được khảo sát cho rằng nghề giáo được đánh giá cao trong xã hội. Đây là tỷ lệ thấp nhất trong số các quốc gia được khảo sát và thấp hơn nhiều mức trung bình 22% của OECD.

Chi tiêu cho giáo dục đã thay đổi ra sao?

Dữ liệu lịch sử của UNESCO cho thấy tỷ trọng chi tiêu giáo dục của Pháp giảm từ 5,5% GDP năm 2017 xuống còn 5,3% vào năm 2022. Dù vậy, Pháp vẫn đứng thứ chín trong số 29 quốc gia châu Âu có dữ liệu được thống kê.

Tỷ lệ này từng tăng tạm thời lên 5,7% vào năm 2020. Tuy nhiên, mức tăng chủ yếu phản ánh tác động của đại dịch khiến quy mô nền kinh tế thu hẹp, chứ không phải do chi tiêu cho giáo dục tăng mạnh.

Pháp nằm trong nhóm 14 quốc gia ghi nhận tỷ trọng chi cho giáo dục giảm trong giai đoạn được thống kê. Na Uy và Đan Mạch chứng kiến mức giảm mạnh nhất, trong khi Slovakia, Slovenia, Lithuania và Czechia ghi nhận mức tăng lớn nhất.

Các quốc gia còn chi tiền cho những lĩnh vực nào?

Các cuộc biểu tình của học sinh diễn ra đồng thời với làn sóng đình công trên toàn quốc của khu vực công, nhằm phản đối kế hoạch ngân sách năm 2027 của chính phủ Pháp.

Kế hoạch này hướng tới tiết kiệm 54 tỷ euro (61,3 tỷ USD), trong bối cảnh chính phủ của Tổng thống Emmanuel Macron tìm cách kiểm soát thâm hụt ngân sách lớn.

Các công đoàn và người lao động khu vực công đặc biệt phản đối đề xuất đóng băng tiền lương của nhân viên nhà nước. Biện pháp này được dự kiến giúp tiết kiệm khoảng 2 tỷ euro (2,27 tỷ USD).

Trên khắp châu Âu, phần lớn chính phủ dành cho giáo dục nhiều ngân sách hơn quốc phòng. Tuy nhiên, trong ba lĩnh vực giáo dục, y tế và quốc phòng, y tế thường chiếm tỷ trọng lớn nhất trong thu nhập quốc gia, theo dữ liệu năm 2022 của Ngân hàng Thế giới và UNESCO.

Riêng tại Pháp, chi tiêu cho y tế tương đương 11,9% GDP năm 2022, thuộc nhóm tỷ lệ cao nhất châu Âu.