Pháp luật phải đủ ổn định để người dân, doanh nghiệp yên tâm đầu tư

Một nền kinh tế muốn phát triển bền vững không thể chỉ dựa vào vốn, công nghệ, hạ tầng hay nguồn nhân lực. Một yếu tố có ý nghĩa nền tảng là niềm tin vào thể chế và pháp luật.

Khi người dân quyết định mua nhà, đầu tư sản xuất, kinh doanh; khi doanh nghiệp bỏ hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng cho một dự án, điều họ cần không chỉ là cơ hội thị trường mà còn là khả năng dự liệu những quy tắc pháp lý sẽ chi phối quyết định của mình trong nhiều năm tới.

Sáng 28/9/2026, tại Hà Nội, Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật tổ chức phiên họp tháng 9/2026. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo chủ trì Phiên họp. Cùng dự có các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị: Lê Minh Hưng, Thủ tướng Chính phủ, Phó Trưởng ban Chỉ đạo; Trần Cẩm Tú, Thường trực Ban Bí thư, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN

Thông điệp được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tại Phiên họp tháng 9/2026 của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật vì thế có ý nghĩa đặc biệt: pháp luật phải đủ ổn định để người dân, doanh nghiệp yên tâm đầu tư, dự liệu được quyền và nghĩa vụ; đồng thời đủ linh hoạt để đáp ứng yêu cầu phát triển, hội nhập và những thay đổi nhanh chóng của đời sống kinh tế - xã hội.

Đây không chỉ là yêu cầu đối với kỹ thuật lập pháp. Sâu xa hơn, đó là yêu cầu xây dựng một môi trường thể chế có khả năng dự đoán.

Một dự án có thể kéo dài 10, 20 hoặc 50 năm, trong khi nhà đầu tư phải tính toán hàng loạt vấn đề về đất đai, đầu tư, xây dựng, thuế, môi trường, lao động, điều kiện kinh doanh và giải quyết tranh chấp. Nếu quy định thiếu ổn định, thiếu thống nhất hoặc thay đổi khó lường, rủi ro pháp lý sẽ trở thành một phần của chi phí đầu tư.

Chi phí ấy có thể là thời gian chờ đợi, nguồn lực xử lý quy định chưa rõ, chi phí điều chỉnh kế hoạch hoặc thậm chí là quyết định trì hoãn đầu tư vì chưa biết chắc chính sách sẽ được áp dụng như thế nào.

Nói cách khác, yêu cầu pháp luật “đủ ổn định” thực chất là yêu cầu về khả năng dự đoán. Nhà đầu tư có thể chấp nhận rủi ro thị trường, cạnh tranh hay công nghệ, nhưng rất khó tính toán nếu ngay cả “luật chơi” cũng không thể dự liệu.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN

Tuy nhiên, ổn định không có nghĩa là pháp luật đứng yên. Công nghệ mới, mô hình kinh doanh mới, yêu cầu môi trường và các cam kết hội nhập có thể khiến những quy định từng phù hợp trở nên lạc hậu. Điều quan trọng là sự thay đổi phải có căn cứ rõ ràng, được cân nhắc đầy đủ, có lộ trình và cơ chế chuyển tiếp hợp lý.

Doanh nghiệp có thể thích ứng với chính sách mới nếu biết thay đổi gì, thay đổi như thế nào, khi nào có hiệu lực và quyền, lợi ích hợp pháp đã được xác lập sẽ được xử lý ra sao. Ngược lại, thay đổi đột ngột, thiếu chuyển tiếp hoặc cách hiểu không thống nhất sẽ làm gia tăng bất định và chi phí tuân thủ.

Vì thế, ổn định và linh hoạt không phải hai yêu cầu đối lập. Một hệ thống pháp luật hiện đại phải ổn định về nguyên tắc, minh bạch về cách thức thay đổi và linh hoạt trước những vấn đề mới.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN

Đặt trong bối cảnh đó, việc tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật cần được nhìn rộng hơn việc phát hiện văn bản chồng chéo, mâu thuẫn hay không còn phù hợp. Điều quan trọng là phải nhận diện được những điểm nghẽn và chi phí mà sự bất cập của pháp luật đang tạo ra cho người dân, doanh nghiệp.

Một dự án đầu tư thường chịu sự điều chỉnh đồng thời của nhiều lĩnh vực. Một thủ tục về đất đai có thể liên quan đến đầu tư, quy hoạch, xây dựng, môi trường, tài chính, đấu thầu và các quy định chuyên ngành. Nếu mỗi cơ quan chỉ xử lý phần việc của mình mà không giải quyết được mối liên hệ giữa các quy định, điểm nghẽn vẫn còn nguyên.

Bởi vậy, xử lý vướng mắc liên ngành đồng bộ cũng chính là bảo đảm pháp luật vận hành như một chỉnh thể thống nhất.

Cùng với đó, khi bãi bỏ, thay thế hoặc tích hợp văn bản, phải bảo đảm quy định chuyển tiếp, tránh khoảng trống pháp lý và bảo vệ quyền, nghĩa vụ hợp pháp đã phát sinh. Người dân, doanh nghiệp không chỉ cần biết quy định mới là gì, mà còn cần biết những gì họ đã thực hiện đúng pháp luật trước đó sẽ được xử lý như thế nào.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN

Một vấn đề khác không kém phần quan trọng là pháp luật không chỉ nằm trên giấy. Quy định có thể đầy đủ nhưng nếu thực thi chậm, cách hiểu không thống nhất, thủ tục phát sinh ngoài quy định hoặc kiến nghị không được trả lời đúng hạn thì tính dự đoán của pháp luật vẫn suy giảm.

Do đó, xây dựng pháp luật và thực thi pháp luật phải được xem là một chỉnh thể. Một quy định chỉ thực sự có giá trị khi người dân biết mình phải làm gì, cơ quan nhà nước biết mình phải thực hiện thế nào và cả hai bên có thể dự liệu được hậu quả pháp lý.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN

Đặc biệt, không dùng văn bản hành chính để đặt thêm điều kiện, nghĩa vụ ngoài quy định pháp luật là yêu cầu có ý nghĩa trực tiếp đối với môi trường kinh doanh. Doanh nghiệp phải tuân thủ pháp luật, nhưng muốn tuân thủ thì trước hết pháp luật phải rõ ràng và có thể tiếp cận.

Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, quản lý dựa trên tiêu chuẩn, dữ liệu, rủi ro và trách nhiệm giải trình cũng có thể giảm những thủ tục không cần thiết. Nhưng hậu kiểm chỉ tạo ra niềm tin khi tiêu chuẩn rõ ràng, phương pháp đánh giá nhất quán và trách nhiệm của cơ quan thực thi minh bạch. Nếu không, sự bất định chỉ chuyển từ trước khi doanh nghiệp hoạt động sang sau khi doanh nghiệp đã đầu tư.

Niềm tin vào pháp luật vì thế không hình thành từ những khẩu hiệu lớn, mà từ những trải nghiệm cụ thể: một thủ tục được giải quyết đúng hạn, một quy định được áp dụng thống nhất, một kiến nghị được trả lời đầy đủ, một quyền hợp pháp được bảo vệ, một tranh chấp được giải quyết kịp thời và một chính sách mới có đủ thời gian chuyển tiếp để thích ứng.

Đó cũng phải là thước đo của cải cách pháp luật. Không chỉ là có bao nhiêu văn bản được ban hành, mà là điểm nghẽn có được tháo gỡ, chi phí tuân thủ có giảm, nguồn lực có được khơi thông và quyền, lợi ích hợp pháp có được bảo đảm hay không.

Trong một nền kinh tế chuyển động nhanh, pháp luật không thể đứng yên. Nhưng càng thay đổi nhanh, càng cần những nguyên tắc pháp lý ổn định, minh bạch và có khả năng dự đoán.

‹ Prev Next ›

‹ Prev Next ›

‹ Prev Next ›

‹ Prev Next ›

‹ Prev Next ›

‹ Prev Next ›

‹ Prev Next ›

‹ Prev Next ›

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN

Vì thế, yêu cầu “pháp luật phải đủ ổn định để người dân, doanh nghiệp yên tâm đầu tư” cần được hiểu rộng hơn một yêu cầu về kỹ thuật lập pháp. Đó là yêu cầu xây dựng một môi trường thể chế trong đó những quyết định đầu tư hợp pháp được đặt trên nền tảng của các quy tắc rõ ràng, nhất quán và có thể dự liệu.

Một hệ thống pháp luật hiện đại không phải là hệ thống có thật nhiều luật hay liên tục ban hành quy định mới. Đó phải là hệ thống thống nhất, dễ tiếp cận, thực thi nghiêm minh và đủ linh hoạt trước những thay đổi của đời sống.

Khi người dân biết quyền của mình được bảo vệ, doanh nghiệp biết nghĩa vụ của mình có giới hạn rõ ràng, nhà đầu tư có thể dự liệu các quy tắc của “cuộc chơi”, còn cơ quan công quyền chịu trách nhiệm về cách thực thi, pháp luật mới thực sự trở thành một nguồn lực phát triển.

Và thước đo cuối cùng của cải cách pháp luật không chỉ nằm ở số lượng văn bản được ban hành, mà ở việc người dân, doanh nghiệp có thể yên tâm lập kế hoạch, mạnh dạn đầu tư và dám đi đường dài vì tin rằng những quyết định hợp pháp của mình được đặt trong một môi trường pháp lý ổn định, minh bạch và có thể dự liệu.

Niềm tin • ổn định • minh bạch • phát triển

Bài viết: HIỀN LƯƠNG

Ảnh: THÔNG TẤN XÃ VIỆT NAM

BÁO THỂ THAO VÀ VĂN HÓA