Pháp luật về thị trường lao động trên thế giới Hà Lan xây dựng luật mới làm rõ khái niệm 'freelancer'

Mơ hồ ranh giới giữa freelancer và nhân viên

Làm việc tự do đã trở thành một phần đáng kể của thị trường lao động Hà Lan. Theo Cơ quan Thống kê Hà Lan (CBS), năm 2025 nước này có khoảng 1,2 triệu người có công việc chính là lao động tự do, tương đương 12% tổng số người đang làm việc. Trong đó, khoảng 1 triệu người chủ yếu cung cấp sức lao động hoặc dịch vụ của mình cho khách hàng. Quy mô này đã tăng đáng kể trong hơn một thập niên. CBS cho biết, năm 2013, Hà Lan có khoảng 894.000 người làm việc tự do. Đến năm 2024, con số này đã lên gần 1,3 triệu người, trước khi giảm khoảng 62.000 người trong năm 2025.

Sự sụt giảm diễn ra đúng vào thời điểm Hà Lan bắt đầu siết việc kiểm tra những trường hợp được gọi là “schijnzelfstandigheid”, tức người lao động được xem là làm việc độc lập trên giấy tờ nhưng thực tế lại có quan hệ lao động với doanh nghiệp.

Ảnh minh họa: Magnific. Nguồn: dutchreview.com

Theo Cơ quan Thuế Hà Lan, từ ngày 1/1/2025, cơ chế tạm hoãn thực thi đối với các quan hệ lao động đã chấm dứt. Cơ quan này quay trở lại áp dụng các quy định thông thường để xác định một người là lao động độc lập hay đang làm việc theo quan hệ lao động. Nếu phát hiện tình trạng làm việc tự do trên danh nghĩa, doanh nghiệp có thể phải điều chỉnh nghĩa vụ thuế và nộp bổ sung các khoản thuế liên quan. Từ năm 2026, doanh nghiệp có thể bị phạt nếu cố tình thuê người dưới danh nghĩa lao động tự do trong khi thực tế đây là quan hệ lao động.

Điều khiến câu chuyện trở nên phức tạp là ranh giới giữa hai hình thức làm việc không phải lúc nào cũng dễ nhìn thấy. Chính phủ Hà Lan nhấn mạnh rằng tên gọi của hợp đồng không phải yếu tố quyết định duy nhất. Cách công việc được thực hiện trên thực tế mới là điều quan trọng. Nếu một người làm việc dưới sự chỉ đạo hoặc quyền kiểm soát của bên thuê thì đó có thể là quan hệ lao động. Ngược lại, nếu họ tự chịu trách nhiệm về công việc, tự gánh rủi ro và không làm việc dưới sự quản lý của bên thuê, họ có thể hoạt động với tư cách người làm việc độc lập.

Không chỉ căn cứ hợp đồng mà cả phương thức làm việc

Ngày 1/10/2026, Chính phủ Hà Lan đưa dự thảo Luật về người làm việc độc lập ra lấy ý kiến công chúng. Mục tiêu là tạo ra những quy tắc rõ ràng ngay từ đầu để người làm việc tự do và doanh nghiệp biết họ có thể hợp tác với nhau trong những điều kiện nào.

Dự luật dự kiến sử dụng hai nhóm tiêu chí để xem xét. Nhóm thứ nhất tập trung vào bản thân người làm việc tự do rằng họ có thực sự hoạt động như một người kinh doanh độc lập hay không. Nhóm thứ hai tập trung vào mối quan hệ làm việc cụ thể, theo đó người đó có thực sự được tự chủ trong công việc hay vẫn đang chịu sự điều hành giống một nhân viên.

Một người muốn được công nhận là người làm việc độc lập sẽ phải đáp ứng một số yêu cầu khá cụ thể. Họ phải đăng ký với Phòng Thương mại Hà Lan, có mã số thuế giá trị gia tăng, tài khoản ngân hàng phục vụ công việc kinh doanh, tự xuất hóa đơn và thực hiện các khoản thanh toán liên quan đến hoạt động kinh doanh.

Số lượng khách hàng cũng được đưa vào dự luật. Theo NOS, trong khoảng thời gian 2 năm, người làm việc độc lập phải có ít nhất ba khách hàng hoặc bên thuê khác nhau, đồng thời chủ động tìm kiếm khách hàng mới. Tuy nhiên, đây không phải tiêu chí duy nhất để một người được xác định là lao động độc lập.

Điểm này rất quan trọng, bởi nếu chỉ dựa vào số lượng khách hàng thì có thể dẫn tới cách hiểu quá đơn giản về luật. Chẳng hạn, một người có ba khách hàng nhưng vẫn phải tuân thủ giờ làm việc, cách làm việc và sự chỉ đạo của một bên thuê chính thì chưa chắc đã được xem là hoàn toàn độc lập. Ngược lại, một người có ít khách hàng hơn nhưng thực sự tự tổ chức công việc, tự chịu rủi ro và không chịu sự quản lý như một nhân viên cũng cần được xem xét dựa trên toàn bộ mối quan hệ.

Một tiêu chí khác được chú ý là quyền tự quyết trong công việc. Theo dự luật, về nguyên tắc, người làm việc độc lập phải có quyền quyết định mình thực hiện công việc ở đâu, khi nào và bằng cách nào. Họ phải có khả năng tự tổ chức công việc và thực hiện công việc bằng nguồn lực, trách nhiệm và rủi ro của chính mình.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa một freelancer lúc nào cũng được tự chọn địa điểm hoặc thời gian. Một công việc xây dựng chẳng hạn phải được thực hiện tại công trường. Người sửa chữa có thể phải làm việc vào ban đêm hoặc ngoài giờ mở cửa của khách hàng. Những trường hợp như vậy vẫn có thể phù hợp với hình thức làm việc độc lập nếu bản chất công việc giải thích được việc hạn chế về địa điểm hoặc thời gian.

Dự luật cũng đặt trách nhiệm lớn hơn lên người làm việc độc lập trong việc tự bảo vệ mình trước các rủi ro. Khác với nhân viên, người làm việc tự do phải chủ động chuẩn bị cho những trường hợp như ốm đau, mất khả năng lao động, tuổi nghỉ hưu hoặc thiệt hại phát sinh trong quá trình làm việc. Chính phủ Hà Lan dự kiến đưa ra mức chi tối thiểu cho các khoản dự phòng này.

Dự luật hiện mới ở giai đoạn lấy ý kiến. Các cá nhân, doanh nghiệp và tổ chức liên quan có thể góp ý đến ngày 29/10/2026. Sau đó, dự luật còn phải được Hạ viện và Thượng viện Hà Lan xem xét. Theo kế hoạch hiện tại, luật sớm nhất có thể có hiệu lực từ tháng 1/2028.