Pháp tự tin về mức độ lợi hại của vệ tinh tình báo hỗ trợ Ukraine

Vệ tinh tình báo tín hiệu CERES

Ngày 16/11/ 2021, chỉ vài tháng trước khi Nga tiến hành tấn công toàn diện vào Ukraine, Pháp đã bổ sung một thành phần mới vào năng lực tình báo không gian của mình. Một tên lửa đẩy Vega của châu Âu, được trang bị động cơ RD-843 của Ukraine (cho tầng thứ 4), đã đưa chòm vệ tinh CERES (Capacité de Renseignement Électromagnétique Spatiale) vào quỹ đạo. Sự kiện này đánh dấu hệ thống SIGINT trên quỹ đạo hoạt động đầy đủ đầu tiên ở châu Âu.

Vệ tinh trinh sát CERES của Pháp. Đồ họa: Airbus.

Chòm này bao gồm ba vệ tinh. Rất ít thông tin được công khai về thông số kỹ thuật của chúng. Các vệ tinh CERES được xây dựng trên nền tảng EliteBus - một khung vệ tinh đa năng mà Airbus cũng đã phát triển cho các mạng lưới như Globalstar-2. Nền tảng EliteBus nặng từ 400-700kg, được trang bị bốn động cơ đẩy để điều chỉnh quỹ đạo và có các tấm pin mặt trời tạo ra khoảng 1,5 kW điện năng. Bản thân các vệ tinh là do Airbus Defence and Space sản xuất, trong khi mô-đun cảm biến với các ăng-ten có độ nhạy cao được cung cấp bởi Thales Alenia Space.

Ba vệ tinh CERES quay theo quỹ đạo ở độ cao khoảng 700km và duy trì đội hình tam giác ổn định. Cấu hình này cho phép chúng xác định vị trí các nguồn phát sóng vô tuyến trên Trái đất bằng phương pháp tam giác hóa. Hệ thống tính toán sự khác biệt về thời gian tín hiệu đến tại mỗi vệ tinh, cũng như sự khác biệt về pha của các tần số được các bộ thu phát hiện. Sử dụng dữ liệu này, hệ thống giải một bài toán lượng giác để xác định vị trí địa lý của nguồn phát sóng từ quỹ đạo với độ chính xác cao.

Các vệ tinh CERES có thể phát hiện các vị trí phòng không của đối phương khi radar chủ động của họ đang hoạt động. Bằng cách phân tích tín hiệu, chúng cũng có thể xác định loại hệ thống radar. Chúng có khả năng tương tự đối với thiết bị tác chiến điện tử. Nói chung, tín hiệu càng mạnh thì vị trí của nó càng được xác định chính xác hơn.

Các vệ tinh cũng có thể giám sát các máy phát tín hiệu liên lạc, giúp ước tính vị trí của các sở chỉ huy.

Giải thích về khả năng độc đáo của CERES vào năm 2021, Bộ trưởng Quốc phòng Pháp Florence Parly cho biết: “Chúng ta sẽ không còn phải dựa vào các đối tác để biết mối đe dọa đến từ đâu. Trong không gian, cũng như trên Trái đất, nguyên tắc là như nhau: những người không thể nhìn thấy hoặc nghe thấy - thì không thể quyết định. CERES là một công cụ mang lại cho chúng ta sự tự do trong việc ra quyết định”.

Dữ liệu không gian nào Pháp không thể cung cấp cho Ukraine?

Có một thực tế, châu Âu hoàn toàn “mù” nếu xét đến khả năng cảnh báo sớm về các cuộc tập kích tên lửa. Không một quốc gia châu Âu nào có thể phát hiện các vụ phóng tên lửa đạn đạo từ không gian. Ngược lại, Mỹ vận hành hệ thống SBIRS (Hệ thống Hồng ngoại dựa trên không gian). Các vệ tinh trên quỹ đạo địa tĩnh (36.000 km) giám sát Trái đất trong phổ hồng ngoại. Hệ thống này phát hiện các chớp nhiệt từ động cơ tên lửa (như tên lửa Iskander hoặc Oreshnik) và máy bay phản lực (ví dụ: một chiếc MiG-31K cất cánh từ Savasleyka). Hệ thống máy tính của nó sau đó dự đoán quỹ đạo của các cuộc tấn công tiềm năng.

Khả năng thu thập thông tin tình báo tín hiệu (SIGINT) dựa trên không gian của Pháp bị hạn chế. Các vệ tinh CERES chỉ có thể phát hiện các nguồn phát xạ điện từ khi chúng đi qua trực tiếp khu vực cần quan tâm. Ngược lại, hệ thống Orion của Mỹ có các vệ tinh địa tĩnh liên tục giám sát toàn bộ Trái đất.

Pháp không vận hành các vệ tinh radar (SAR) riêng. Thay vào đó, nước này nhận hình ảnh SAR từ Đức và Italy thông qua các thỏa thuận trao đổi. Cả hai quốc gia đều không công khai xác nhận điều này, nhưng nhiều nguồn tin gián tiếp, bao gồm các báo cáo truyền thông trích dẫn nguồn tin nội bộ và kết quả điều tra của ủy ban quốc hội, cho thấy cả hai nước đều cung cấp dữ liệu tình báo không gian cho Ukraine.

Canada trước đây đã tài trợ các dịch vụ từ MDA - đơn vị vận hành vệ tinh radar RADARSAT-2, mặc dù thỏa thuận này hiện đã hết hạn. Lực lượng Ukraine cũng có quyền truy cập vào ảnh SAR thông qua công ty ICEYE của Phần Lan, có nguồn gốc từ Ba Lan.

Ukraine phụ thuộc vào tình báo không gian của Mỹ đến mức nào? Theo Tổng thống Pháp Macron, con số này chưa đến 1/3. Tuy nhiên, theo cựu lãnh đạo tình báo quốc phòng Kyrylo Budanov của Ukraine, sự phụ thuộc này vẫn ở mức nghiêm trọng. Ngoài thông tin tình báo được cung cấp dưới dạng hỗ trợ, Ukraine cũng nhận được một lượng lớn hình ảnh vệ tinh từ Mỹ trên cơ sở trả phí. Ông Budanov cho biết: “Nếu chúng ta loại trừ các hình ảnh được cung cấp dưới dạng hỗ trợ thì hình ảnh quang học giảm khoảng 15-17%, và hình ảnh radar giảm khoảng 46%. Điều này khó khăn, nhưng chưa phải nghiêm trọng. Nó trở nên nghiêm trọng nếu có quyết định chính trị chặn các hợp đồng - khi đó chúng ta gần như rớt xuống bằng không”.

Tình hình của Ukraine là lời nhắc nhở cho mọi quốc gia châu Âu về tầm quan trọng của các nguồn thông tin tình báo không gian đáng tin cậy. Rõ ràng, việc đạt được quyền tự chủ chiến lược quốc gia hoàn toàn trong lĩnh vực này là không thực tế và bất khả thi do chi phí. Tuy nhiên, hợp tác châu Âu có thể giúp khối này có sức mạnh ngang cơ với các đối thủ lớn của mình.

Trí Nhân/VOV.VN