Phát hiện kỳ lạ về phương ngữ bí mật giữa người và chim
Trong một ví dụ rất đáng chú ý về giao tiếp giữa các loài, các nhà nghiên cứu từ Đại học Cape Town (UCT) đã phát hiện rằng các cộng đồng săn mật ong ở miền Bắc Mozambique sử dụng những 'phương ngữ' khác nhau theo từng vùng khi tương tác với loài chim dẫn đường honeyguide - loài chim hoang dã nổi tiếng vì dẫn con người đến tổ của ong mật.
Nghiên cứu đột phá này, vừa được công bố trên tạp chí People and Nature, không chỉ làm nổi bật sự phức tạp trong tương tác giữa con người và động vật hoang dã mà còn cho thấy những điểm tương đồng đáng kinh ngạc với cách ngôn ngữ loài người đa dạng hóa theo vùng miền.
Nghiên cứu này là trường hợp đầu tiên được ghi nhận về một kiểu giao tiếp thay đổi linh hoạt từ con người sang động vật hoang dã, mô phỏng sự đa dạng ngôn ngữ vốn thấy trong các cộng đồng người. Mỗi “phương ngữ” cho phép cộng đồng địa phương hợp tác với loài chim honeyguide. Trong mối quan hệ cùng có lợi này, thợ săn mật và chim honeyguide tham gia vào một dạng hợp tác rất đặc biệt, mang lại lợi ích cho cả hai: người đi tìm mật tiết kiệm được thời gian và công sức, trong khi chim được ăn sáp và ấu trùng ong còn sót lại.
Tại nhiều khu vực thuộc vùng cận Sahara châu Phi, các cộng đồng săn mật đã xây dựng mối quan hệ hợp tác độc đáo này với chim honeyguide qua nhiều thế hệ. Bằng cách sử dụng những tiếng gọi đặc trưng, thợ săn mật phát tín hiệu về nhu cầu của mình, còn chim honeyguide thì “giải mã” những tín hiệu đó để tìm đến chỗ con người. Các nghiên cứu trước đây cho thấy những loài chim này cực kỳ nhạy với “phương ngữ địa phương”, phản ứng mạnh hơn với các âm thanh quen thuộc so với tiếng gọi đến từ những vùng xa lạ.
Nhóm nghiên cứu đã ghi âm cẩn thận tiếng gọi của 131 thợ săn mật ở 13 ngôi làng trong Khu Bảo tồn Đặc biệt Niassa, một khu vực mà cộng đồng người Yao phụ thuộc rất lớn vào nguồn mật ong hoang dã. Phân tích bao gồm cả tiếng gọi “tuyển mộ”, dùng để gọi chim honeyguide từ xa, và tiếng gọi “phối hợp”, được dùng khi thợ săn đi theo chim ở cự ly gần. Kết quả thu được rất đáng chú ý: khoảng cách giữa các cộng đồng càng xa thì tiếng gọi càng khác biệt. Đặc biệt, sự khác biệt này không liên quan đến các yếu tố môi trường như đặc tính âm học của sinh cảnh.
Một quan sát nổi bật khác từ nghiên cứu là những thợ săn mật khi chuyển đến sống ở ngôi làng mới có xu hướng điều chỉnh cách gọi của mình để giống với phong cách của cộng đồng mới, càng cho thấy ảnh hưởng mạnh mẽ của yếu tố văn hóa đối với hình thức giao tiếp này. Jessica van der Wal - tác giả dự án nghiên cứu - nhấn mạnh rằng chính các quá trình văn hóa, chứ không phải áp lực môi trường, là động lực chủ yếu tạo nên sự đa dạng này.
