Phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ

Phát hiện bệnh lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân là giải pháp then chốt để Việt Nam hướng tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao. Ảnh: ST

Gánh nặng bệnh lao còn rất lớn

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm đến công tác phòng, chống lao thông qua nhiều chính sách cụ thể. Chương trình Chống lao quốc gia đã triển khai nhiều hoạt động phát hiện, chẩn đoán và điều trị bệnh lao gắn với hệ thống khám, chữa bệnh, đồng thời tăng cường truyền thông để huy động sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức xã hội, giảm kỳ thị và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho người dân.

Tuy nhiên, gánh nặng bệnh lao tại Việt Nam còn rất lớn. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ước tính, Việt Nam hiện đứng thứ 12/30 quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới và xếp thứ 10 trong 30 nước có gánh nặng lao kháng thuốc cao nhất thế giới. Năm 2024, ước tính có khoảng 184.000 ca mắc mới và 9.400 ca lao kháng thuốc. Đáng chú ý, mỗi năm có khoảng 12.000 người tử vong vì lao - con số vượt cả số ca tử vong do tai nạn giao thông.

Tuy nhiên, hệ thống y tế mới chỉ phát hiện được khoảng 62% số ca bệnh trong cộng đồng. Năm 2025, số ca phát hiện tăng lên hơn 119.000, chiếm khoảng 63% tổng số ca ước tính.

Theo khuyến cáo của WHO, chỉ khi phát hiện trên 70% và điều trị thành công trên 85% số ca bệnh, dịch tễ lao mới có thể giảm từ 5-10% mỗi năm. Điều đó cho thấy “nút thắt” lớn nhất hiện nay không nằm ở điều trị, mà ở phát hiện sớm.

Trong khi đó, hiện khám sàng lọc lao chưa được đưa vào danh mục khám sức khỏe ban đầu, khám sức khỏe định kỳ. “Thực tế tại Việt Nam chỉ có khoảng 23% người dân được khám, chữa bệnh (theo điều tra dân số năm 2024). Tổng số người có việc làm là khoảng 52 triệu người tuy được khám sức khỏe định kỳ hằng năm nhưng vẫn bị bỏ sót khám sàng lọc lao. Như vậy, số người không được khám sàng lọc bệnh lao ước tính khoảng 40-50% dân số” - TS. Đinh Văn Lượng - Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, Trưởng ban Chương trình chống lao quốc gia cho biết.

Người dân bắt buộc xét nghiệm sàng lọc lao khi khám sức khỏe định kỳ

Theo TS. Đinh Văn Lượng, thông điệp truyền thông toàn cầu Ngày Thế giới phòng chống lao (24/3) năm 2026 được đưa ra là: “Đúng! Chúng ta có thể chấm dứt bệnh lao! Quốc gia dẫn dắt - Người dân đồng hành!”.

Thông điệp này nhấn mạnh các yếu tố then chốt thúc đẩy tiến bộ trong cuộc chiến chống bệnh lao, đặc biệt là vai trò lãnh đạo của các quốc gia và sức mạnh của cộng đồng. Thông điệp khẳng định các quốc gia không chỉ tham gia mà còn giữ vai trò dẫn dắt trong nỗ lực chấm dứt bệnh lao, đồng thời tôn vinh đóng góp của cộng đồng, người bệnh và người sống sót sau lao, nhân viên y tế, các nhà khoa học, nhà hoạch định chính sách, tổ chức xã hội và các đối tác.

Tại Việt Nam, tinh thần của thông điệp này gắn với định hướng lớn trong Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá nhằm tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Nghị quyết nhấn mạnh chuyển trọng tâm của ngành y tế từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”, lấy y tế cơ sở làm nền tảng.

Theo định hướng này, từ năm 2026 người dân sẽ được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm, đồng thời được lập sổ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe theo vòng đời, từng bước giảm gánh nặng chi phí y tế. Đây được xem là cơ hội quan trọng để phát hiện sớm nhiều bệnh, trong đó có bệnh lao. Với ý nghĩa đó, Việt Nam lựa chọn chủ đề Ngày Thế giới phòng, chống lao năm nay là: “Phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân”.

Trong khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc, người dân được chụp X-quang phổi và làm xét nghiệm GeneXpert để chẩn đoán lao. Ảnh: ST

Theo kế hoạch triển khai, tất cả cán bộ, viên chức, người lao động tại các cơ quan, doanh nghiệp sẽ được khám sức khỏe định kỳ hằng năm theo quy định. Đối với người dân không thuộc nhóm này, chương trình khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần sẽ được tổ chức.

“Trong khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc, người dân được chụp X-quang phổi (biện pháp quan trọng, bởi gần 40% bệnh nhân lao không có triệu chứng lâm sàng) và làm xét nghiệm GeneXpert để chẩn đoán lao” - TS. Đinh Văn Lượng cho hay.

Ưu tiên phân bổ ngân sách địa phương cho phòng, chống lao

Trước đó, để thực hiện có hiệu quả công tác phòng, chống lao, tiến tới chấm dứt bệnh lao tại Việt Nam vào năm 2030, Thủ tướng Chính phủ đã có Công văn số 1393/TTg-KGVX về tăng cường công tác phòng, chống bệnh lao. Theo đó, Thủ tướng giao Bộ Y tế - cơ quan thường trực của Ủy ban Quốc gia về chấm dứt bệnh lao - chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng kế hoạch, đề xuất nhu cầu, huy động và phân bổ kinh phí để triển khai đánh giá tình hình dịch tễ bệnh lao trước ngày 30/6/2026.

Thủ tướng yêu cầu gắn công tác phòng, chống lao với y tế cơ sở và phát triển nhân lực y tế; thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp để đạt được các chỉ tiêu y tế về phòng, chống lao trong Chiến lược quốc gia bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Cùng với đó, đưa nội dung đào tạo về bệnh lao vào các chương trình đào tạo nhân lực y khoa; ưu tiên hoạt động phòng, chống lao trong Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035; bảo đảm kinh phí cho hoạt động khám sàng lọc, phát hiện ca bệnh lao trong cộng đồng gắn với y tế cơ sở; ưu tiên các nhóm đối tượng khó tiếp cận; ứng dụng công nghệ thông tin nhằm nâng cao chất lượng quản lý người bệnh lao.

Thủ tướng yêu cầu các địa phương lồng ghép các chỉ tiêu về phòng, chống bệnh lao vào các nghị quyết, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm, hằng năm của địa phương. Ưu tiên bố trí ngân sách và ban hành hướng dẫn về định mức chi cho công tác phòng, chống lao; huy động các nguồn tài chính hợp pháp để hỗ trợ bệnh nhân lao thuộc diện hộ nghèo, cận nghèo trong quá trình chẩn đoán và điều trị; đầu tư xây dựng, nâng cấp cơ sở vật chất, mua sắm trang thiết bị cần thiết phục vụ công tác phòng, chống lao, đặc biệt tại y tế cơ sở theo quy định của pháp luật.

Để triển khai hiệu quả, TS. Đinh Văn Lượng đề xuất Bộ Y tế cần chỉ đạo bổ sung ô khám sức khỏe bệnh lao trong giấy khám sức khỏe và sổ khám sức khỏe định kỳ hằng năm; cập nhật, bổ sung nội dung về kiểm soát bệnh lao tại Thông tư số 32/2023/TT-BYT về cấp giấy phép hành nghề, chứng chỉ hành nghề cho bác sĩ khám bệnh. Đồng thời, Ủy ban Quốc gia về chấm dứt bệnh lao chỉ đạo các Bộ, ban, ngành, địa phương xây dựng Bệnh viện Phổi/Bệnh viện Lao và bệnh Phổi các tỉnh thành bệnh viện cấp chuyên sâu của địa phương, bảo đảm “mỗi tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có ít nhất một bệnh viện đạt cấp độ chuyên sâu” như quy định tại Nghị quyết số 72…

Đ. KHOA