Phát hiện loài mèo hoang mới trong hơn 100 năm

Loài mèo mới mang tên khoa học Leopardus tilcayo, hay còn gọi là mèo "tilcayo", theo cách gọi lâu đời của cộng đồng địa phương.

Cá thể được nghiên cứu là một con đực nhỏ bé, dài khoảng 46 cm từ đầu đến gốc đuôi và nặng chỉ khoảng 1,4 kg, nhỏ hơn đáng kể so với nhiều con mèo nhà thông thường. Bộ lông màu nâu nhạt của nó được bao phủ bởi những đốm sẫm màu giống hoa văn trên báo.

Điều đặc biệt Leopardus tilcayo không phải một loài hoàn toàn xa lạ với người dân địa phương. Các cộng đồng sống trong rừng mây Andes từ lâu đã biết tới loài vật và gọi nó là “tilcayo”, nhưng cho đến nay khoa học mới có đủ bằng chứng di truyền để công nhận đây là một loài riêng biệt.

Phát hiện này cho thấy ngay cả trong họ mèo là một trong những nhóm động vật được nghiên cứu nhiều nhất thế giới, vẫn còn những nhánh đa dạng sinh học chưa được con người nhận diện đầy đủ.

Leopardus tilcayo (hay còn gọi là mèo hổ tilcayo) là một loài mèo hoang dã nhỏ mới được khoa học chính thức mô tả vào tháng 9/2026, đánh dấu loài thú thuộc họ Mèo đầu tiên được phát hiện và công nhận sau hơn một thế kỷ kể từ năm 1923. Ảnh: CC BY-SA 4.0

Câu chuyện về phát hiện đặc biệt này bắt đầu từ năm 2016, khi một người dân ở vùng Nor Yungas tìm thấy con vật lúc còn nhỏ. Ban đầu, gia đình này tưởng đó là một giống mèo nhà và mang về nuôi. Tuy nhiên, sau một thời gian nhận thấy bản năng hoang dã của con vật, họ đã chuyển nó tới Khu bảo tồn động vật La Senda Verde ở Bolivia. Cá thể này sau đó được gọi với biệt danh “Tigrino”.

Nhà sinh vật học nhanh chóng chú ý đến những đặc điểm khác thường của Tigrino. Con vật có khuôn mặt nhỏ, tai ngắn và tròn, ria mép dài cùng những mảng đốm lớn trên cơ thể. Đặc biệt, kích thước của nó nhỏ hơn nhiều so với những loài mèo hoang mà bà từng quan sát.

Ban đầu, các nhà nghiên cứu cho rằng Tigrino thuộc Leopardus tigrinus - một nhóm mèo đốm nhỏ ở Nam Mỹ thường được gọi là “tiger cat”. Tuy nhiên, khi so sánh hình thái của con vật với các tài liệu và mẫu tham khảo, nhận thấy nhiều điểm không tương đồng.

Chú mèo Tilcayo nghịch ngợm vươn chân về phía máy ảnh. Ảnh: CC BY-SA 4.0

Bước ngoặt đến khi nhóm nghiên cứu sử dụng công nghệ giải trình tự gene hiện đại. Các nhà khoa học phân tích toàn bộ bộ gene của 38 cá thể thuộc chi Leopardus đến từ nhiều khu vực ở Nam Mỹ, trong đó có tám mẫu vật lịch sử được lưu giữ tại các bảo tàng ở châu Âu và Mỹ. Kết quả cho thấy Tigrino thuộc một dòng tiến hóa riêng biệt mà khoa học trước đó chưa từng công nhận là một loài độc lập.

Phân tích di truyền cho thấy tổ tiên của Leopardus tilcayo đã tách khỏi các họ hàng gần của nó khoảng 1,4 triệu năm trước. Khoảng cách tiến hóa này đủ lớn để các nhà khoa học xác định tilcayo là một loài riêng biệt.

Đến nay, Leopardus tilcayo mới chỉ được xác nhận tại những khu rừng Yungas của Bolivia. Giới khoa học vẫn chưa biết chính xác số lượng cá thể trong tự nhiên, phạm vi phân bố đầy đủ, chế độ ăn, tập tính sinh sản hay nhiều đặc điểm khác trong đời sống của loài. Con đực khoảng 10 tuổi tại La Senda Verde hiện là cá thể duy nhất của loài được biết đến đang sống trong điều kiện chăm sóc của con người.

Các nhà nghiên cứu cho biết môi trường sống của tilcayo đang chịu nhiều sức ép. Rừng Yungas - nơi sườn phía đông dãy Andes tiếp giáp với lưu vực Amazon - đối mặt với tình trạng mất và phân mảnh sinh cảnh.