Tăng cường bảo vệ các nguồn gen quý hiếm

Hồ Ba Bề không chỉ là danh lam thắng cảnh đẹp mà còn là nơi lưu giữ nhiều nguồn gen động thực vật quý hiểm.Gìn giữ “ngân hàng tự nhiên”

Sau khi hợp nhất địa giới, Thái Nguyên có 2 vườn quốc gia và 5 khu bảo tồn. Không gian sinh thái của tỉnh được mở rộng, bao gồm nhiều hệ sinh thái rừng, núi đá, sông suối, đất ngập nước và hệ sinh thái nông nghiệp. Đây cũng là nơi phân bố của nhiều loài sinh vật có giá trị về kinh tế, khoa học và bảo tồn.

Theo kết quả điều tra đa dạng sinh học, khu vực phía Nam tỉnh ghi nhận 1.637 loài và bậc dưới loài thực vật bậc cao có mạch, trong đó có 97 loài thực vật nguy cấp, quý hiếm. Hệ động vật ghi nhận 1.450 loài, gồm thú, chim, lưỡng cư - bò sát, cá, côn trùng cùng các nhóm động vật thủy sinh; trong đó có 60 loài động vật quý hiếm.

Ở khu vực phía Bắc, sự phong phú về đa dạng sinh học còn thể hiện rõ với 1.816 loài thực vật bậc cao có mạch. Hệ động vật gồm 86 loài thú, 321 loài chim, 105 loài lưỡng cư và bò sát, 1.158 loài côn trùng cùng 146 loài cá.

Trong đó có nhiều loài có giá trị bảo tồn ở cấp quốc gia và toàn cầu; riêng nhóm cá ghi nhận 6 loài quý hiếm trong Sách Đỏ Việt Nam. 11 nguồn gen được bảo tồn, lưu giữ, trong đó có dẻ ván, trám đen; các giống lúa khẩu nua lếch Ngân Sơn, nếp Tài Ba Bể, khẩu nua Pái Chợ Đồn; bí xanh thơm Ba Bể; cam sành, lê Ngân Sơn, mơ vàng Bắc Kạn; lợn đen địa phương và vịt bầu cổ xanh.

Ở khu vực phía Nam, tỉnh đã bảo tồn, lưu giữ 15 nguồn gen, gồm 6 nguồn gen cây lâm nghiệp như dẻ tùng sọc trắng, vàng tâm, lim xanh, sến mật, chò nâu, trai lý; 5 nguồn gen cây dược liệu như bình vôi, lá khôi, thiên lý hương, hà thủ ô đỏ, thổ phục linh; cùng rau sắng, lợn rừng, cá anh vũ và cá bướm be. Dê Cỏ (dê nản) Định Hóa cũng được khai thác, phát triển nguồn gen.

Gà Lôi trắng là loài chim đang được bảo tồn.

Ông Nguyễn Văn Tuyên, Giám đốc Ban Quản lý rừng đặc dụng và phòng hộ tỉnh Thái Nguyên, cho biết: Giá trị của tài nguyên đa dạng sinh học không chỉ nằm ở số lượng loài. Mỗi loài sinh vật là một mắt xích trong hệ sinh thái, đồng thời có thể chứa đựng những nguồn gen phục vụ nghiên cứu khoa học, chọn tạo giống, phát triển dược liệu, nông nghiệp và các ngành kinh tế xanh. Khi một loài biến mất, nguồn gen đi kèm cũng có thể mất theo và rất khó, thậm chí không thể phục hồi.

Nhận thức rõ giá trị đó, Thái Nguyên đã triển khai nhiều nhiệm vụ khoa học và công nghệ nhằm điều tra, thu thập, bảo tồn và khai thác hợp lý nguồn gen.

Đáng chú ý, nhiều nguồn gen bản địa khác cũng được điều tra, tuyển chọn và bảo tồn như hồng Việt Cường, na Võ Nhai, đậu tương cúc bóng, rau sắng; các giống vật nuôi đặc sản như dê cỏ, lợn đen Định Hóa; gà nhiều cựa, gà Ri vàng và các giống gà bản địa của đồng bào Mông. Trong lĩnh vực thủy sản có cá chạch sông, cá lăng chấm, cá nheo, ếch Tam Đảo, cá anh vũ, cá bướm be, cá măng...

Đối với cây dược liệu và cây lâm nghiệp, các nguồn gen lan kim tuyến, mã tiền lông, bình vôi, lá khôi, thiên lý hương, hà thủ ô đỏ, thổ phục linh, re hương, vù hương, đinh mật, nghiến gân ba, vàng tâm, lim xanh, sến mật, chò nâu, trai lý... đang được quan tâm bảo tồn.

Gắn bảo tồn với sinh kế và phát triển bền vững

Theo ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Thái Nguyên, áp lực lên các hệ sinh thái tự nhiên đang gia tăng cùng với quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa, phát triển hạ tầng và biến đổi khí hậu. Thu hẹp, chia cắt sinh cảnh, khai thác tài nguyên không hợp lý, cháy rừng, săn bắt và tác động của thời tiết cực đoan đều có thể ảnh hưởng đến quần thể các loài.

Lực lượng Kiểm lâm Thái Nguyên phối hợp tuần tra bảo vệ đa dạng sinh học rừng.

Thời gian tới, lực lượng Kiểm lâm tiếp tục xác định bảo vệ rừng tự nhiên, bảo vệ sinh cảnh và kiểm soát các hành vi xâm hại tài nguyên rừng là nhiệm vụ trọng tâm. Công tác quản lý cần được thực hiện trên cơ sở điều tra, cập nhật thường xuyên về thành phần loài và phân bố nguồn gen, từ đó có giải pháp bảo tồn phù hợp đối với từng nhóm loài, từng hệ sinh thái.

Bảo tồn cũng không thể tách rời sinh kế của người dân. Việc giao khoán, quản lý và bảo vệ rừng; phát triển du lịch sinh thái có kiểm soát; khuyến khích sản xuất nông nghiệp xanh, hữu cơ, tuần hoàn sẽ tạo thêm động lực để cộng đồng cùng tham gia bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. 

Trong giai đoạn tới, Thái Nguyên cần tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học và nguồn gen; ưu tiên bảo tồn tại chỗ đối với các loài quý hiếm, đồng thời đẩy mạnh bảo tồn chuyển chỗ đối với những nguồn gen có nguy cơ suy giảm; tăng cường nghiên cứu khoa học, giám sát quần thể và kiểm soát các loài ngoại lai xâm hại. 

Quan trọng hơn, bảo tồn đa dạng sinh học phải được đặt trong mối quan hệ hài hòa với phát triển kinh tế - xã hội. Quy hoạch đô thị, giao thông, công nghiệp, nông nghiệp và du lịch cần tính đến khả năng chịu tải của hệ sinh thái, hạn chế chia cắt sinh cảnh và giảm thiểu tác động đến các khu vực có giá trị bảo tồn cao.

Với nguồn tài nguyên sinh học phong phú, bảo vệ đa dạng loài và các nguồn gen quý hiếm chính là đầu tư cho một tương lai Thái Nguyên phát triển xanh, bền vững và hài hòa với thiên nhiên.