Phát hiện sớm, quản lý hiệu quả bệnh đái tháo đường

PV: Từ thực tiễn khám, chữa bệnh, ông đánh giá như thế nào về tình hình mắc bệnh đái tháo đường và những yếu tố nguy cơ phổ biến hiện nay?

ThS.BS. Thái Thọ: Từ thực tiễn khám và điều trị tại Khoa Nội tiết, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hà Tĩnh, tôi nhận thấy đái tháo đường đang là một vấn đề sức khỏe cộng đồng rất đáng quan tâm. Bệnh không chỉ gặp ở người cao tuổi mà ngày càng được phát hiện ở người trong độ tuổi lao động, thậm chí ở người trẻ.

Đáng lo ngại là đái tháo đường típ 2 thường tiến triển âm thầm. Nhiều người không có triệu chứng rõ ràng, chỉ tình cờ phát hiện bệnh khi khám sức khỏe hoặc khi đã có biến chứng ở tim mạch, thận, mắt, thần kinh. Vì vậy, chúng ta không thể chờ người dân có biểu hiện bệnh rồi mới đi khám.

Về yếu tố nguy cơ, nổi bật là thừa cân, béo phì (đặc biệt là béo bụng); chế độ ăn dư thừa năng lượng, nhiều thực phẩm chế biến sẵn và đồ uống có đường; ít vận động, lối sống tĩnh tại. Bên cạnh đó, tuổi cao, tiền sử gia đình có người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu và tiền sử đái tháo đường thai kỳ cũng là những yếu tố nguy cơ quan trọng.

Cần nhấn mạnh rằng người gầy không có nghĩa là không mắc bệnh. Trên thực tế, tôi vẫn gặp những bệnh nhân thể trạng không thừa cân nhưng đã mắc đái tháo đường, thậm chí đã có biến chứng.

Theo tôi, đái tháo đường không đơn thuần là câu chuyện đường huyết tăng cao. Đây là bệnh mạn tính ảnh hưởng đến nhiều cơ quan, làm giảm chất lượng cuộc sống và tạo gánh nặng kinh tế cho gia đình, xã hội.

Thông điệp tôi muốn gửi đến người dân: đừng đợi có triệu chứng mới kiểm tra đường huyết. Phát hiện sớm, thay đổi lối sống và quản lý bệnh đúng cách sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng, bảo vệ sức khỏe lâu dài.

ThS.BS. Thái Thọ, Trưởng khoa Nội tiết, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hà Tĩnh.

PV: Những khó khăn nào khiến người bệnh chưa chủ động phát hiện sớm, kiểm soát bệnh và tuân thủ điều trị?

ThS.BS. Thái Thọ: Theo kinh nghiệm của tôi, khó khăn lớn nhất trong phát hiện sớm và quản lý đái tháo đường không chỉ nằm ở điều kiện y tế mà còn ở nhận thức, tâm lý và hành vi sức khỏe của người bệnh.

Thứ nhất, bệnh diễn biến âm thầm nên nhiều người cho rằng mình vẫn khỏe mạnh, không cần kiểm tra đường huyết. Không ít trường hợp chỉ đến cơ sở y tế khi đã sút cân, khát nhiều, tiểu nhiều hoặc khi đã có biến chứng.

Thứ hai, nhận thức chưa đầy đủ về bản chất mạn tính của bệnh. Một số người cho rằng đường huyết về bình thường là đã khỏi bệnh, rồi tự ý giảm liều hoặc ngừng thuốc. Trong khi đó, kiểm soát đái tháo đường đòi hỏi sự kết hợp lâu dài giữa dùng thuốc, dinh dưỡng hợp lý, vận động thể lực và theo dõi định kỳ.

Thứ ba, rào cản trong thay đổi thói quen. Người bệnh có thể hiểu cần ăn uống lành mạnh và tập thể dục, nhưng duy trì mỗi ngày không hề dễ. Thói quen ăn uống của gia đình, công việc bận rộn, tâm lý ngại thay đổi và thiếu sự hỗ trợ từ người thân đều ảnh hưởng đến kết quả điều trị.

Ngoài ra, chi phí đi lại, thời gian tái khám, khả năng tiếp cận thông tin y tế chính xác và sự chênh lệch điều kiện chăm sóc giữa các địa bàn cũng là những khó khăn cần được quan tâm.

Để cải thiện tuân thủ điều trị, nhân viên y tế không nên dừng lại ở việc kê đơn và dặn dò. Chúng ta cần lắng nghe, tìm hiểu hoàn cảnh, động lực và trở ngại cụ thể của từng người bệnh, từ đó cùng họ xây dựng mục tiêu điều trị phù hợp, khả thi.

Người bệnh chỉ có thể quản lý tốt đái tháo đường khi họ hiểu bệnh, tin vào lợi ích của điều trị và có đủ kỹ năng tự chăm sóc sức khỏe mỗi ngày.

PV: Theo ông, chính sách y tế cần chú trọng những nội dung gì để tăng cường sàng lọc, phát hiện sớm và quản lý bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng?

ThS.BS. Thái Thọ: Theo tôi, để nâng cao hiệu quả phòng, chống bệnh không lây nhiễm nói chung và đái tháo đường nói riêng, bên cạnh điều trị khi đã mắc bệnh, cần chủ động dự phòng, phát hiện sớm và quản lý sức khỏe lâu dài ngay tại cộng đồng. Tôi xin đề xuất năm nhóm giải pháp:

- Sàng lọc có trọng điểm. Ưu tiên người có nguy cơ cao như thừa cân, béo phì, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, có tiền sử gia đình mắc đái tháo đường hoặc phụ nữ từng mắc đái tháo đường thai kỳ. Sàng lọc cần dựa trên hướng dẫn chuyên môn, phù hợp với độ tuổi và yếu tố nguy cơ, tránh dàn trải, kém hiệu quả.
- Củng cố y tế cơ sở, nơi khám chữa bệnh ban đầu. Đây phải là nơi người dân tiếp cận thuận lợi các dịch vụ tư vấn, đánh giá nguy cơ, xét nghiệm phù hợp và quản lý bệnh mạn tính.
- Đầu tư nguồn lực cho tuyến cơ sở: đào tạo nhân lực, bảo đảm thuốc thiết yếu, trang thiết bị và các điều kiện chuyên môn cần thiết.
- Đẩy mạnh chuyển đổi số, trọng tâm là nâng cấp bệnh án điện tử. Cần xây dựng và kết nối hồ sơ sức khỏe điện tử giữa các tuyến để theo dõi liên tục, hạn chế bỏ sót người bệnh. Riêng bệnh án điện tử tại bệnh viện cần được nâng cấp theo hướng:

• Theo dõi xuyên suốt quá trình diễn biến bệnh và phác đồ điều trị của người bệnh qua các lần khám, các đợt nằm viện.
• Trích xuất dữ liệu dễ dàng, phục vụ quản lý, thống kê và nghiên cứu.
• Cảnh báo, nhắc nhở nhân viên y tế khi người bệnh đã quá 3 tháng chưa làm lại HbA1c.
• Tự động lập bảng, biểu đồ các chỉ số cận lâm sàng đã thực hiện cùng phác đồ đã và đang điều trị, giúp bác sĩ đánh giá nhanh tình trạng người bệnh ở mỗi lần thăm khám và đưa ra quyết định điều trị dựa trên dữ liệu.

- Truyền thông giáo dục sức khỏe thường xuyên, dễ hiểu, phù hợp với từng nhóm dân cư.

Hiệu quả của chính sách y tế không chỉ được đánh giá bằng số người được khám, mà còn bằng số người được phát hiện sớm, được quản lý liên tục và giảm nguy cơ biến chứng.

Đái tháo đường là bệnh mạn tính, người bệnh cần được theo dõi và chăm sóc nhiều năm, thậm chí suốt đời. Ảnh: ITN

PV: Bệnh viện và y tế cơ sở cần phối hợp ra sao để nâng cao hiệu quả tư vấn, theo dõi và chăm sóc người bệnh lâu dài?

ThS.BS. Thái Thọ: Đái tháo đường là bệnh mạn tính, người bệnh cần được theo dõi và chăm sóc nhiều năm, thậm chí suốt đời. Vì vậy, quản lý bệnh hiệu quả không thể chỉ dựa vào bệnh viện tuyến tỉnh, mà cần sự phối hợp chặt chẽ, liên tục giữa bệnh viện chuyên khoa, cơ sở khám chữa bệnh ban đầu, người bệnh và gia đình.

Thứ nhất, phân định rõ vai trò từng tuyến.

• Bệnh viện tuyến tỉnh tập trung chẩn đoán, đánh giá toàn diện, điều trị các trường hợp phức tạp, khó kiểm soát đường huyết hoặc có biến chứng; đồng thời hỗ trợ chuyên môn, đào tạo và chuyển giao kỹ thuật cho tuyến dưới.

• Y tế cơ sở phát huy vai trò quản lý người bệnh thường xuyên tại cộng đồng: theo dõi đường huyết, huyết áp, cân nặng, việc dùng thuốc; tư vấn dinh dưỡng, vận động thể lực; phát hiện sớm dấu hiệu bất thường để chuyển tuyến kịp thời.

• Với các xét nghiệm tuyến cơ sở chưa thực hiện được, điển hình là xét nghiệm albumin/creatinine niệu (uACR), cần định kỳ giới thiệu người bệnh đến Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hà Tĩnh để làm xét nghiệm. Đây là xét nghiệm giúp đánh giá và phát hiện sớm biến chứng thận ở người có bệnh mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp…; phát hiện sớm tổn thương thận giúp điều chỉnh điều trị kịp thời, làm chậm tiến triển bệnh thận mạn.

Thứ hai, thiết lập cơ chế trao đổi thông tin hai chiều. Khi người bệnh được điều trị ổn định tại bệnh viện, cần có thông tin rõ ràng về chẩn đoán, mục tiêu điều trị, thuốc đang dùng, lịch tái khám và các vấn đề cần theo dõi để y tế cơ sở tiếp tục quản lý. Ngược lại, khi phát hiện dấu hiệu nguy hiểm hoặc bệnh không đạt mục tiêu, tuyến cơ sở cần có kênh phối hợp để chuyển người bệnh đến tuyến chuyên khoa phù hợp.

Thứ ba, thống nhất nội dung tư vấn và giáo dục sức khỏe giữa các tuyến, giúp người bệnh nhận được hướng dẫn nhất quán, dễ hiểu và thực hiện được trong sinh hoạt hằng ngày.

Đặc biệt, tôi muốn nhấn mạnh vai trò chủ động của người bệnh. Bác sĩ và nhân viên y tế là người đồng hành, hướng dẫn, nhưng chính người bệnh là người thực hiện các hành vi chăm sóc sức khỏe mỗi ngày.

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng hệ thống chăm sóc liên tục, trong đó người bệnh được theo dõi đúng nơi, đúng thời điểm, được hỗ trợ kịp thời và có khả năng tự quản lý bệnh tốt hơn.

Xin trân trọng cảm ơn ông!