Phát hiện 'thế giới sống' bên trong xác ướp 5.300 năm tuổi

Người băng Ötzi được cho là đã chết khoảng 5.300 năm trước trên dãy Alps, tại khu vực biên giới giữa Italia và Áo ngày nay. Một mũi tên găm vào vai trái khiến ông mất máu và tử vong khi đang di chuyển qua địa hình núi non hiểm trở.

Tuy nhiên, theo một nghĩa nào đó, Ötzi vẫn đang "sống". Đó là kết luận từ nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Microbiome, dựa trên cuộc khảo sát toàn diện nhất từ trước đến nay về hệ vi sinh vật tồn tại trên và bên trong xác ướp nổi tiếng này.

Thi thể của người băng Ötzi được phát hiện năm 1991 sau hàng thiên niên kỷ nằm dưới lớp băng vĩnh cửu. Đây được xem là xác ướp tự nhiên lâu đời nhất từng được tìm thấy ở châu Âu.

Xác ướp của Người băng Ötzi và hình ảnh phục dựng trước đây. Ảnh: Ancient Origins

Phát hiện ba "thế giới vi sinh vật"

Các nhà nghiên cứu xác định được ba cộng đồng vi sinh vật riêng biệt trong cơ thể Ötzi.

Thứ nhất là các vi khuẩn đường ruột cổ đại đã tồn tại khi ông còn sống. Thứ hai là những vi sinh vật thích nghi với môi trường lạnh xâm nhập vào cơ thể trong thời gian thi thể nằm trong sông băng. Nhóm cuối cùng là các vi sinh vật hiện đại xuất hiện trong hơn 30 năm kể từ khi xác ướp được đưa vào bảo quản tại bảo tàng.

Ông Mohamed Sarhan, nhà vi sinh vật học thuộc Viện Nghiên cứu Xác ướp Eurac (Italia), tác giả chính của nghiên cứu cho biết Ötzi không phải là một di vật bất động về mặt sinh học.

"Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy Ötzi là một hệ sinh thái năng động. Cơ thể ông chứa các sinh vật sống có khả năng trao đổi chất và liên tục phản ứng với môi trường xung quanh", ông nói.

Theo ông Sarhan, một số loại nấm men thích nghi với môi trường lạnh vẫn đang phát triển, trong khi nhiều vi khuẩn đã tồn tại trong các mô của xác ướp suốt nhiều thập kỷ.

"Xác ướp này là điểm giao thoa đặc biệt giữa quá khứ và hiện tại, nơi các vi sinh vật từ 5.000 năm trước cùng tồn tại với những sinh vật mới xuất hiện trong thời gian gần đây", ông nhận định.

Hé lộ hệ vi sinh vật của con người thời tiền công nghiệp

Đối với giới khảo cổ học, phát hiện đáng chú ý nhất nằm ở các vi khuẩn đường ruột cổ đại.

Những vi sinh vật này phản ánh hệ vi sinh vật của con người thời kỳ đồ đồng, trước khi công nghiệp hóa, thuốc kháng sinh và thực phẩm chế biến sẵn làm thay đổi mạnh mẽ môi trường vi sinh trong cơ thể người.

Các nhà khoa học phát hiện trong đường ruột của Ötzi có những nhóm vi khuẩn liên quan đến chế độ ăn giàu chất xơ, vốn hiện rất hiếm gặp ở những người sống theo lối sống phương Tây hiện đại.

Theo ông Sarhan, sự biến mất của các vi khuẩn này có thể liên quan đến những thay đổi trong chế độ ăn uống, việc sử dụng kháng sinh và mức độ tiếp xúc ngày càng thấp với môi trường tự nhiên.

"Ötzi cho chúng ta thấy những gì con người hiện đại đã đánh mất, và có thể là những gì chúng ta cần khôi phục lại vì sức khỏe trong tương lai", ông nói.

Thách thức mới trong bảo tồn xác ướp

Nghiên cứu cũng đặt ra những câu hỏi mới về công tác bảo tồn.

Hiện xác ướp Ötzi được lưu giữ tại Bảo tàng Khảo cổ học Nam Tyrol ở thành phố Bolzano (Italia) trong điều kiện nhiệt độ khoảng âm 6 độ C nhằm mô phỏng môi trường băng hà tự nhiên.

Tuy nhiên, các nhà khoa học phát hiện nhiều loại nấm men ưa lạnh vẫn đang phát triển trên da và trong dịch cơ thể của xác ướp. Điều này làm dấy lên lo ngại về tác động lâu dài của các vi sinh vật đối với tình trạng bảo quản của mẫu vật.

Nhóm nghiên cứu cũng phát hiện nước phun dùng để duy trì độ ẩm cho xác ướp đã vô tình đưa thêm nhiều vi khuẩn hiện đại lên bề mặt cơ thể.

Theo ông Sarhan, những vi sinh vật này đang từng bước làm thay đổi hệ vi sinh vật bên ngoài của Ötzi, một hệ quả của quá trình bảo tồn mà trước đây chưa được nhận diện đầy đủ.

Các nghiên cứu trước đây cho thấy Ötzi khoảng 45 tuổi khi qua đời, độ tuổi được xem là khá cao vào thời điểm đó. Ông có thể trạng tốt, mang theo rìu đồng, cung tên, dao găm bằng đá lửa và nhiều vật dụng khác. Bữa ăn cuối cùng của ông gồm thịt hươu, thịt dê và lúa mì.

Ông Frank Maixner, đồng tác giả nghiên cứu và là Giám đốc Viện Nghiên cứu Xác ướp Eurac, nhận xét: "Ötzi là một vị khách đến từ quá khứ, người vẫn tiếp tục mang đến cho chúng ta những hiểu biết quý giá về lịch sử loài người."