Phát huy vai trò của Hội Xuất bản và mở rộng định nghĩa ngành

Hình ảnh chụp tại phòng thu sách nói. Chuyên gia cho rằng cần xem xuất bản như một ngành kinh tế, công nghiệp nội dung thay vì chỉ gắn liền với sách giấy. Ảnh: Voiz FM.

Chia sẻ với Tri Thức - Znews, ông Vũ Trọng Đại - Giám đốc Công ty Cổ phần Xuất bản Khoa học và Giáo dục Thời đại (TIMES) - và ông Nguyễn Cảnh Bình - Chủ tịch HĐQT, người sáng lập Công ty Cổ phần Sách Alpha (Alpha Books) và Omega Việt Nam - cho rằng dự thảo sửa đổi Luật Xuất bản cần tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn để các tổ chức nghề nghiệp tham gia sâu hơn vào hoạt động của ngành xuất bản.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cũng nhận định Luật Xuất bản cần thay đổi tư duy quản lý theo hướng giảm rào cản thủ tục và tạo điều kiện để ngành xuất bản vận hành như một lĩnh vực công nghiệp sáng tạo trong thời đại số.

Tổ chức nghề nghiệp cần phát huy vai trò phản biện

Ông Nguyễn Cảnh Bình cho rằng dự thảo Luật Xuất bản sửa đổi cần xác định rõ vai trò của Hội Xuất bản Việt Nam như một tổ chức đại diện cho cộng đồng làm nghề, thay vì chỉ dừng ở chức năng phối hợp hành chính.

“Luật cần quy định rõ vai trò của Hội Xuất bản trong việc phản biện chính sách, tham gia góp ý xây dựng luật; đại diện tiếng nói ngành xuất bản và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của hội viên. Một hội nghề nghiệp đúng nghĩa không chỉ thực hiện chức năng phối hợp triển khai chính sách, mà còn cần có khả năng phản ánh các khó khăn thực tiễn của ngành và đưa ra các kiến nghị độc lập đối với cơ quan quản lý nhà nước”, ông Bình nhận định.

Ông Nguyễn Cảnh Bình - Chủ tịch HĐQT, người sáng lập Công ty Cổ phần Sách Alpha (Alpha Books) và Omega+. Ảnh: NVCC.

Theo lãnh đạo Alpha Books, trong bối cảnh ngành xuất bản thay đổi nhanh bởi AI, nền tảng số và các mô hình nội dung mới, vai trò của tổ chức nghề nghiệp không nên chỉ dừng ở kết nối hội viên mà cần tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển ngành.

Ông cho rằng Hội có thể trở thành kênh đối thoại giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng sáng tạo; đồng thời tham gia các hoạt động như hỗ trợ chuyển đổi số, đào tạo nhân lực, thúc đẩy chuẩn nghề nghiệp hay phối hợp xử lý vấn đề sách lậu, vi phạm bản quyền.

Đồng quan điểm, ông Vũ Trọng Đại cũng bày tỏ ủng hộ việc phát huy vai trò của Hội Xuất bản Việt Nam trong dự thảo sửa đổi Luật Xuất bản. Theo ông, tại nhiều quốc gia ASEAN như Thái Lan, Indonesia hay Singapore, các hội nghề nghiệp đóng vai trò trung gian quan trọng trong việc kết nối thành viên, xây dựng quy tắc nghề nghiệp và hỗ trợ giải quyết tranh chấp trong ngành.

“Tôi cho rằng cần thiết luật hóa vai trò của Hội Xuất bản để tăng cường tính chính danh, giúp Hội thực sự trở thành tổ chức trung gian giải quyết các vấn đề của ngành”, ông Đại nói.

Theo Giám đốc TIMES, khi ngành xuất bản ngày càng vận hành theo cơ chế kinh tế và cạnh tranh đa nền tảng, vai trò của các tổ chức nghề nghiệp sẽ không chỉ dừng ở kết nối hội viên mà còn liên quan đến xây dựng chuẩn ngành, hỗ trợ hợp tác quốc tế và điều phối lợi ích giữa các chủ thể trong hệ sinh thái xuất bản.

Ngành xuất bản cần được định nghĩa lại

Bên cạnh vai trò của các tổ chức nghề nghiệp, đại diện doanh nghiệp cho rằng điểm cốt lõi của lần sửa luật này nằm ở việc thay đổi cách nhìn về ngành xuất bản trong bối cảnh kinh tế số.

Ông Vũ Trọng Đại nhận định định nghĩa về ngành xuất bản trong Luật hiện nay đã không còn phù hợp với thực tế phát triển của thị trường. “Hiện tại, định nghĩa cũ đang giống một ‘cái áo quá chật’ đối với ngành, vì nó gắn chặt với sách giấy và chỉ bổ sung thêm một chút về ebook hay nội dung số. Tôi cho rằng cần thiết gọi là ngành ‘công nghiệp nội dung’ hoặc ‘kinh tế nội dung’. Nếu chúng ta định nghĩa lại như vậy thì tất cả các nội hàm và quy định bên trong Luật mới bám sát thực tế và điều chỉnh theo được”, ông Đại nói.

Ông Vũ Trọng Đại - Giám đốc Công ty Cổ phần Xuất bản Khoa học và Giáo dục Thời đại (TIMES). Ảnh: NVCC.

Theo ông, nếu vẫn nhìn xuất bản chủ yếu dưới góc độ văn hóa như trước, nhiều quy định sẽ tiếp tục trở thành rào cản đối với doanh nghiệp. Ông cho rằng có một bộ phận thủ tục hành chính đang tạo ra chi phí lớn cho doanh nghiệp trong khi không tạo thêm giá trị kinh tế tương ứng.

“Ngành xuất bản là ngành đầu tư trước, thu tiền sau. Doanh nghiệp phải vay vốn, trả tiền bản quyền, in ấn, marketing từng ngày nhưng lại có thể mất thêm vài tháng chỉ để chờ các thủ tục phê duyệt. Việc chờ đợi này cuối cùng sẽ bị cộng vào giá sách, làm giảm sức mua và sức cạnh tranh của thị trường”, ông phân tích.

Theo Giám đốc TIMES, thị trường sách hiện nay đòi hỏi tốc độ rất cao, đặc biệt với các đầu sách có tính thời sự hoặc kinh doanh. Nếu quy trình cấp phép kéo dài, doanh nghiệp sẽ mất tính thời điểm của sản phẩm.

Trong khi đó, ông Nguyễn Cảnh Bình cho rằng Luật Xuất bản sửa đổi cần chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang phát triển hệ sinh thái tri thức, xem xuất bản là một ngành công nghiệp sáng tạo và thành tố quan trọng của quyền lực mềm quốc gia.

“Luật cần giảm thủ tục hành chính, minh bạch quy trình cấp phép, giảm cơ chế ‘xin - cho’ và tạo điều kiện cho các mô hình xuất bản mới như startup nội dung, nền tảng số tham gia bình đẳng vào thị trường. Xuất bản nên được nhìn nhận là một ngành công nghiệp sáng tạo, thay vì chỉ là lĩnh vực quản lý hành chính như trước”, ông Bình nói.

Lãnh đạo Alpha Books cũng đề xuất mở rộng định nghĩa xuất bản điện tử để bao quát các hình thức nội dung mới như podcast, e-learning hay sách tích hợp audio, video; đồng thời nghiên cứu cơ chế hỗ trợ dịch thuật và xúc tiến bản quyền để đưa nhiều tác phẩm Việt Nam ra thị trường quốc tế hơn.

Theo các doanh nghiệp, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và nền tảng số đang thay đổi nhanh cách sản xuất và tiêu thụ tri thức, Luật Xuất bản sửa đổi cần cập nhật kỹ thuật quản lý đồng thời tạo ra một hành lang đủ linh hoạt để ngành xuất bản thích ứng với sự chuyển dịch của kinh tế nội dung trong thời đại số.