Bỏ mô hình ba bộ cùng quản, hướng tới một đầu mối quản lý an toàn thực phẩm
Bộ Y tế đang xây dựng đề án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm (ATTP) theo hướng thống nhất một đầu mối từ Trung ương đến địa phương.
Nếu được thông qua, đây sẽ là một trong những thay đổi lớn nhất về thể chế quản lý ATTP kể từ khi Luật An toàn thực phẩm có hiệu lực năm 2010.

Bộ Y tế đề xuất thành lập một đầu mối quản lý an toàn thực phẩm từ trung ương đến địa phương, thay cho mô hình ba bộ chồng chéo như hiện nay. Ảnh minh họa: TL
Hiện nay, công tác quản lý ATTP tại Việt Nam được phân chia cho ba bộ gồm Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương. Mỗi bộ quản lý một nhóm ngành hàng riêng theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP. Trong đó, Bộ Y tế quản lý 6 nhóm sản phẩm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý 19 nhóm, Bộ Công Thương quản lý 8 nhóm.
Theo dự thảo đề án, mô hình này đang bộc lộ nhiều hạn chế khi chuỗi cung ứng thực phẩm ngày càng phức tạp, hoạt động thương mại điện tử phát triển nhanh và yêu cầu truy xuất nguồn gốc ngày càng cao.
Bộ Y tế đánh giá sự phân tán hiện nay dẫn đến tình trạng chồng chéo hoặc bỏ sót trách nhiệm quản lý. Một sản phẩm thực phẩm có thể liên quan nhiều cơ quan cùng quản lý, nhưng khi xảy ra sự cố thì khó xác định đầu mối chịu trách nhiệm cuối cùng.
Báo cáo đánh giá tác động cho thấy tại địa phương đang tồn tại nhiều mô hình khác nhau. TPHCM hiện thí điểm mô hình Sở An toàn thực phẩm trực thuộc UBND thành phố. Đà Nẵng và Ninh Bình áp dụng mô hình một đầu mối dưới dạng Chi cục. Trong khi đó, phần lớn địa phương còn lại vẫn chia quản lý cho ba sở chuyên ngành.
Theo Bộ Y tế, việc cùng lúc tồn tại nhiều mô hình khiến hệ thống thiếu thống nhất về thẩm quyền, nhân lực và cơ chế phối hợp. Điều này gây khó trong thanh tra, kiểm tra, truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm ATTP.
Dự thảo đề án cũng cho thấy nguồn lực quản lý hiện khá mỏng. Cục An toàn thực phẩm được giao 72 biên chế nhưng thực tế chỉ có 56 công chức làm việc chuyên trách. Ở cấp xã, lực lượng phụ trách ATTP chủ yếu là kiêm nhiệm, mỗi nơi chỉ có khoảng 1-2 người.
Một trong những lý do thúc đẩy cải cách là xu hướng quốc tế đang chuyển dần sang mô hình quản lý tập trung và kiểm soát theo chuỗi “từ trang trại đến bàn ăn”. Báo cáo của Bộ Y tế dẫn kinh nghiệm từ Singapore, Hàn Quốc, Canada cho thấy nhiều nước đã tổ chức cơ quan ATTP thống nhất nhằm giảm chồng chéo và nâng cao trách nhiệm giải trình.
Trong đó, mô hình Sở An toàn thực phẩm tại TPHCM được xem là một thử nghiệm đáng chú ý. Theo đánh giá của Bộ Y tế, mô hình này giúp giảm tình trạng nhiều đoàn thanh tra cùng kiểm tra một doanh nghiệp, đồng thời tạo thuận lợi hơn cho quản lý chuỗi thực phẩm và xử lý liên ngành.
Tuy nhiên, việc chuyển sang mô hình một đầu mối cũng đặt ra nhiều thách thức. Báo cáo đánh giá tác động cho rằng quá trình này có thể đòi hỏi sửa đổi hàng loạt quy định pháp luật, tái cơ cấu bộ máy và phân định lại thẩm quyền giữa các bộ ngành. Ngoài ra, nếu không tăng năng lực nhân sự và hạ tầng dữ liệu, nguy cơ quá tải tại cơ quan đầu mối là rất lớn.
Đối với doanh nghiệp, thay đổi này có thể giúp giảm số lượng đầu mối phải làm việc, nhất là với ngành thực phẩm chế biến, thực phẩm chức năng và bán lẻ hiện đại. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi cũng có thể kéo theo việc siết chặt tiêu chuẩn kiểm soát và tăng yêu cầu truy xuất nguồn gốc.
Theo kế hoạch, Bộ Y tế đang hoàn thiện đề án để trình Chính phủ và Bộ Chính trị xem xét trong năm 2026.











