Phát huy vai trò của Nhân dân trong giám sát việc gây ô nhiễm môi trường

Hiện nay ô nhiễm môi trường đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với phát triển bền vững của mỗi quốc gia. Tại Việt Nam, yêu cầu bảo vệ môi trường ngày càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển nhanh, hướng tới mục tiêu tăng trưởng bền vững.

Tuy nhiên, tình trạng ô nhiễm môi trường vẫn diễn biến phức tạp trên nhiều lĩnh vực: chất thải rắn sinh hoạt gia tăng nhanh; ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn có xu hướng gia tăng; ô nhiễm nguồn nước tại nhiều khu dân cư, làng nghề, khu sản xuất chưa được xử lý triệt để; diện tích cây xanh, không gian công cộng ở một số nơi còn hạn chế… Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe Nhân dân mà còn tác động trực tiếp đến chất lượng tăng trưởng, hình ảnh quốc gia và mục tiêu phát triển bền vững.

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã đề ra mục tiêu phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân cho giai đoạn 2026 - 2030 từ 10%/năm trở lên, bên cạnh đó cũng xác định rõ quan điểm gắn kết chặt chẽ, hài hòa giữa phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và bảo vệ môi trường. Việc phát động phong trào thi đua “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một Việt Nam xanh - sạch - đẹp” là sự cụ thể hóa chủ trương của Đảng, Nghị quyết của Chính phủ, huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, xây dựng một Việt Nam xanh - sạch - đẹp, hướng tới cải thiện và nâng cao chất lượng toàn diện đời sống của nhân dân.

Đề án nêu rõ, phong trào thi đua được triển khai ở tất cả các địa phương, cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân, trong đó mỗi đối tượng đều gắn với nội dung thi đua cụ thể:Thi đua xây dựng “Gia đình xanh - sạch - đẹp”; Thi đua xây dựng “Khu dân cư xanh - sạch - đẹp”; Thi đua xây dựng “Xã, phường xanh - sạch - đẹp”; Thi đua xây dựng “Cơ quan, đơn vị, trường học xanh - sạch - đẹp”; Thi đua xây dựng “Doanh nghiệp, cơ sở sản xuất xanh - sạch - đẹp”…

Trong đó, đối với nội dung Thi đua xây dựng “Gia đình xanh - sạch - đẹp”, tùy theo điều kiện cụ thể, mỗi hộ gia đình hưởng ứng phong trào thi đua bằng những công việc hằng ngày và thi đua thực hiện tốt 5 nội dung như: Giữ gìn 3 sạch: Sạch nhà - Sạch bếp - Sạch ngõ; Không xả rác bừa bãi ra môi trường xung quanh; Thực hiện phân loại rác tại nguồn, đổ rác đúng quy định; Giảm thiểu rác thải nhựa, hạn chế sản phẩm nhựa dùng một lần; Phát triển cây xanh, không gian xanh, chăm sóc cảnh quan xanh sạch đẹp.

Nhiều giải pháp cụ thể đã được đề ra. Trong đó, Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp tỉnh, cấp xã và các tổ chức thành viên của Mặt trận ở các cấp phối hợp với các sở, ngành, cơ quan chức năng tổ chức rà soát, đánh giá tổng thể, kết thúc các mô hình đang tồn tại có tính hình thức, không phù hợp, lựa chọn, phổ biến, nhân rộng các mô hình đang hoạt động có hiệu quả. Khuyến khích thí điểm các mô hình, sáng kiến mới gắn với ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số để kêu gọi, vận động toàn dân chung tay bảo vệ môi trường. Nghiên cứu, đề xuất các cấp ủy, chính quyền tạo cơ chế, điều kiện, nguồn lực để duy trì, phát triển các mô hình đem lại hiệu quả thiết thực.

Cùng với đó, thành lập và duy trì hoạt động của các “Tổ giám sát môi trường cộng đồng” tại tất cả khu dân cư, tổ trưởng là Chủ tịch chi hội Cựu chiến binh, thành viên là đại diện các chi đoàn, chi hội, lực lượng an ninh, trật tự ở cơ sở và các cá nhân tiêu biểu, người có uy tín ở địa bàn dân cư. Tổ giám sát có trách nhiệm giám sát việc chấp hành các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường tại địa bàn; theo dõi, phát hiện và phản ánh kịp thời với cấp ủy, chính quyền và lực lượng chức năng về các hành vi vi phạm về bảo vệ môi trường.

Đáng chú ý, Đề án cũng nhấn mạnh việc phát huy vai trò của Nhân dân trong việc giám sát, cung cấp thông tin phản ánh, tố giác các hành vi vi phạm của các tổ chức, cá nhân, cơ sở sản xuất, kinh doanh gây ô nhiễm môi trường tại địa bàn. Tăng cường ứng dụng công nghệ trong giám sát như hệ thống camera, tiếp nhận phản ánh của người dân qua nền tảng số…