Phát huy vai trò hương ước, quy ước trong cộng đồng dân cư

Hương ước, quy ước làng đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày của người dân làng Quỳ Chử, xã Hoằng Giang.

Cẩn thận lật từng trang trong cuốn hương ước, quy ước của làng, ông Lê Đình Biên, Bí thư chi bộ thôn Tây Phúc, trưởng ban văn hóa làng Quỳ Chử, xã Hoằng Giang, tự hào: “Quỳ Chử là làng cổ, hiện được chia thành 3 thôn, gồm: Tây Phúc, Trung Tiến và Đông Nam. Ở mỗi thôn đều có nhà văn hóa và khu tâm linh riêng, tuy nhiên hằng năm cứ vào ngày 6 đến ngày 8 tháng 2 âm lịch, người dân đều nô nức tập trung về di tích đình Trung để tham hội lễ hội Kỳ phúc làng Quỳ Chử. Đây là nét văn hóa riêng được hình thành từ lâu đời và được người dân gìn giữ, phát huy qua nhiều thế hệ, được cụ thể hóa quy định trong hương ước, quy ước làng”.

Đến với hội làng, người dân không chỉ tham gia phần lễ với các nghi thức rước kiệu, cúng tế để bày tỏ lòng thành kính với các bậc thần linh, gửi gắm ước nguyện cho một năm mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu mà mọi người còn hào hứng được tham gia nhiều trò chơi, trò diễn dân gian truyền thống, như: diễn Tú Huần, cơm thi cá giải, thi gánh nước, nấu cơm trên khô... Đây là nét đẹp văn hóa lâu đời của địa phương được người dân gìn giữ và phát huy đến ngày nay. Những năm qua, nhằm phát huy vai trò, giá trị của các hương ước, quy ước, hằng năm làng Quỳ Chử đều tiến hành rà soát, điều chỉnh các quy định trên cơ sở kế thừa bản sắc văn hóa của địa phương cũng như bổ sung những nội dung phù hợp với yêu cầu của cuộc sống hiện đại. Hiện nay, hương ước làng gồm 4 chương, 26 điều, trong đó bao quát trên tất cả các lĩnh vực, từ phát triển kinh tế, xây dựng đời sống văn hóa đến việc cưới, việc tang, bảo vệ môi trường và nhiều nội dung khác liên quan đến đời sống cộng đồng.

Bà Lê Thị Lý, người dân thôn Tây Phúc, cho biết: “Với người dân nơi đây, hương ước, quy ước làng đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày. Không cần nhắc nhở, các gia đình đều tự giác thực hiện dọn dẹp vệ sinh đường làng, ngõ xóm sạch đẹp; tổ chức cưới hỏi, ma chay gọn nhẹ, tiết kiệm; giữ gìn thuần phong mỹ tục, không mê tín dị đoan... Qua đó, tạo sự đồng thuận và gắn kết trong cộng đồng dân cư”.

Việc xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước đã được triển khai rộng khắp ở các thôn, bản, tổ dân phố trên địa bàn tỉnh. Hiện nay, toàn tỉnh có 4.351 thôn, bản, tổ dân phố xây dựng được hương ước, quy ước và được cấp có thẩm quyền công nhận, đạt tỷ lệ 100%. Trong đó, số lượng hương ước, quy ước được rà soát sửa đổi, bổ sung, thay thế nội dung cho phù hợp với thực tế là 1.298/4.351 thôn, bản, tổ dân phố và không có hương ước, quy ước bị tạm ngừng thực hiện hoặc bị bãi bỏ. Các hương ước, quy ước này đều được xây dựng trên tinh thần tự nguyện, bàn bạc công khai, dân chủ, thống nhất của cộng đồng dân cư, qua đó nâng cao nhận thức cũng như hành động của người dân trong việc đồng lòng chung tay thực hiện.

Để đạt được kết quả trên, hằng năm, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã kịp thời ban hành văn bản chỉ đạo, hướng dẫn địa phương tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cán bộ, đảng viên và Nhân dân về xây dựng, duy trì, thực hiện hương ước, quy ước; quan tâm rà soát toàn diện công tác xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước trên địa bàn tỉnh. Trên cơ sở đó, UBND các xã, phường đã ban hành văn bản hướng dẫn khu dân cư kịp thời sửa đổi, bổ sung, thay thế những hương ước, quy ước có nội dung chưa phù hợp với quy định pháp luật, trái với đạo đức, truyền thống và thuần phong mỹ tục; bảo đảm tính hợp pháp, thống nhất, đồng bộ và phát huy tại cộng đồng dân cư.

Sau khi được phê duyệt, các hương ước, quy ước được phổ biến, quán triệt đến Nhân dân trên địa bàn bằng nhiều hình thức khác nhau như: phát đến từng hộ gia đình; tuyên truyền qua hệ thống truyền thanh của xã, phường; niêm yết công khai tại UBND các xã, phường, nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng của thôn, bản, khu phố và lồng ghép trong các cuộc họp cộng đồng. Các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương đã quan tâm hướng dẫn các thôn, bản, khu phố xây dựng hương ước, quy ước gắn với nội dung trọng tâm của phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” và quy chế thực hiện dân chủ ở cơ sở. Đối với vùng nông thôn đã bổ sung các nội dung thực hiện hương ước, quy ước gắn với việc thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia XDNTM; chủ động lồng ghép đánh giá việc thực hiện hương ước, quy ước với tiêu chí để XDNTM và xét, công nhận các danh hiệu “gia đình văn hóa”, “thôn, tổ dân phố văn hóa” tại địa phương.

Thực tiễn cho thấy, hương ước, quy ước trong cộng đồng dân cư phù hợp với đạo đức xã hội, phong tục, tập quán tốt đẹp, bảo vệ, giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, xây dựng các giá trị văn hóa mới, quy tắc ứng xử văn minh, phù hợp với đặc điểm tình hình của cộng đồng dân cư. Từ sự đồng thuận và tự giác thực hiện của người dân, hương ước, quy ước đang góp phần thắt chặt hơn tình làng nghĩa xóm trong khu dân cư, đồng thời xây dựng môi trường sống ngày càng văn minh, ấm áp và đổi thay theo hướng tích cực.