Phát huy vai trò ngành y tế để nhân rộng môi trường sống, làm việc và học tập không khói thuốc

Theo đó, UBND tỉnh Lào Cai đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, kế hoạch triển khai thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá; đồng thời thành lập và duy trì hoạt động hiệu quả Tiểu ban Phòng, chống tác hại của rượu, bia - thuốc lá, tạo cơ chế phối hợp liên ngành trong công tác chỉ đạo, kiểm tra, giám sát. Các sở, ngành, địa phương đã chủ động lồng ghép nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá vào chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, công tác y tế, giáo dục và xây dựng cơ quan, đơn vị văn hóa.

Một tiểu phẩm tại Cuộc thi “Tuyên truyền viên giỏi Mặt trận Tổ quốc trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá” tỉnh Lào Cai năm 2026 do Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Lào Cai tổ chức.

Công tác thông tin, tuyên truyền được triển khai với nhiều hình thức phong phú, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Trong giai đoạn 2023 - 2025, toàn tỉnh đã tổ chức 238 buổi truyền thông trực tiếp tại cộng đồng, trường học, cơ quan, doanh nghiệp với hơn 24 nghìn lượt người tham gia. Nhiều mô hình hiệu quả như “Trường học không khói thuốc”, “Cơ sở y tế không khói thuốc”, “Khách sạn, nhà hàng không khói thuốc” được duy trì và nhân rộng, đặc biệt tại các địa bàn du lịch như Sa Pa, Bắc Hà…

Sở Y tế được giao làm cơ quan đầu mối, tích cực tham mưu UBND tỉnh trong xây dựng kế hoạch, tổ chức triển khai, giám sát thực hiện; đồng thời hướng dẫn chuyên môn, lồng ghép nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá vào các chương trình y tế, giáo dục, xây dựng cơ quan, đơn vị văn hóa.

Ngành y tế tỉnh Lào Cai đã thể hiện rõ vai trò trung tâm trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá, từ tham mưu chính sách, tổ chức truyền thông, đào tạo, giám sát đến phối hợp liên ngành trong kiểm tra, xử lý vi phạm. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh (CDC Lào Cai) là đơn vị chủ lực trong triển khai các hoạt động truyền thông, tập huấn cho cán bộ y tế tuyến cơ sở, nhân viên y tế thôn bản; từng bước đưa nội dung tư vấn cai nghiện thuốc lá tiếp cận gần hơn với người dân.

Cùng với sự hỗ trợ của Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế), công tác truyền thông, giáo dục, tập huấn được triển khai đa dạng, phù hợp với đặc thù địa phương. Kết quả điều tra năm 2024 cho thấy, tỷ lệ hút thuốc lá ở người trưởng thành giảm từ 23,2% năm 2020 xuống còn 16,8% năm 2024. Tỷ lệ hút thuốc lá hằng ngày giảm mạnh từ 18,7% năm 2020 xuống còn 13,6% năm 2024.

Truyền thông, giáo dục, phổ biến pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá cho học sinh trên địa bàn tỉnh Lào Cai

Tỷ lệ trẻ em và vị thành niên bắt đầu hút thuốc cũng giảm rõ rệt, ở nhóm dưới 15 tuổi giảm từ 12,9% xuống còn 8,5% và ở nhóm 15-16 tuổi giảm từ 23,1% xuống 15,1%. Tỷ lệ đã từng sử dụng thuốc lá điện tử giảm từ 4,5% năm 2020 xuống 1,9% năm 2024, trong khi tỷ lệ đang sử dụng giảm từ 1,1% xuống 0,3%.

Tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc tại nhà giảm 15%, từ 49,7% năm 2020 xuống còn 34,7% năm 2024, thấp hơn toàn quốc 10,9%. Tại nơi làm việc, tỷ lệ giảm 17,1%, từ 37,2% xuống còn 20,1%, thấp hơn toàn quốc 2,9%. Tại các địa điểm công cộng, tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc giảm mạnh, cụ thể tại nhà hàng giảm từ 93,4% xuống còn 64,8%.

Công tác quản lý kinh doanh thuốc lá, phòng, chống thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả được tăng cường; trong giai đoạn 2023 - 2025, các lực lượng chức năng đã phát hiện, xử lý 56 vụ buôn lậu thuốc lá, thu giữ hơn 4,5 triệu bao thuốc lá điếu và nhiều sản phẩm thuốc lá điện tử, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và ổn định thị trường.

Công tác xây dựng môi trường không khói thuốc được triển khai đồng bộ tại các cơ sở y tế, trường học, cơ quan hành chính, cơ sở lưu trú, dịch vụ du lịch. Nhiều mô hình hiệu quả được hình thành và nhân rộng như: “Cơ sở y tế không khói thuốc”, “Trường học không khói thuốc”, “Khách sạn - nhà hàng không khói thuốc” tại các khu du lịch trọng điểm như Sa Pa, Bắc Hà. Việc đưa quy định cấm hút thuốc vào hương ước, quy ước thôn bản đã góp phần thay đổi hành vi của người dân, đặc biệt tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc thực thi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá trên địa bàn tỉnh vẫn còn một số khó khăn, hạn chế. Tình trạng hút thuốc tại nơi làm việc và nơi công cộng vẫn còn xảy ra; việc kiểm tra, xử phạt ở một số địa bàn chưa thường xuyên, chưa tạo được tính răn đe cao. Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng với hình thức quảng cáo, tiếp thị tinh vi trên không gian mạng tiếp tục là thách thức lớn đối với công tác quản lý.

Trong thời gian tới, tỉnh Lào Cai xác định tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan, đơn vị trong thực hiện quy định cấm hút thuốc lá; tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm; chú trọng quản lý thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và quảng cáo trên không gian mạng.

Đồng thời phát huy vai trò nòng cốt của ngành y tế trong tư vấn, hỗ trợ cai nghiện thuốc lá; từng bước mở rộng các mô hình tư vấn tại cộng đồng, cơ sở y tế tuyến cơ sở, góp phần xây dựng tỉnh Lào Cai phát triển xanh, an toàn và thân thiện với sức khỏe cộng đồng.