Xây dựng trường học không khói thuốc: Thiết lập mối quan hệ tin tưởng

Bà Trần Thị Mạnh Linh tư vấn tâm lý cho học sinh. Ảnh: NVCC

Học sinh tìm đến thuốc lá, thuốc lá điện tử xuất phát từ nhiều nguyên nhân trong đó phổ biến nhất là do tác động của sự biến động tâm sinh lý tuổi dậy thì, dễ bị kích thích bởi những trào lưu mới lạ hay muốn phá bỏ khuôn mẫu xã hội, gia đình để chứng tỏ đã “trưởng thành”.

Có kinh nghiệm hơn 15 năm tư vấn tâm lý trường học, chuyên gia tâm lý Trần Thị Mạnh Linh, Chủ nhiệm Văn phòng Tham vấn và trị liệu tâm lý Mạnh Linh (Hà Nội), chia sẻ nguyên nhân lớn và gốc gác nằm ở các áp lực mà học sinh gặp phải dẫn đến cảm giác trống rỗng.

Bên cạnh đó, học sinh không chỉ căng thẳng do áp lực bên ngoài như học tập, thi cử, mối quan hệ gia đình, bạn bè, mà còn phải đối diện với áp lực tự đặt ra để đáp ứng mọi kỳ vọng về bản thân và không bị người khác đánh giá thấp.

Tình trạng ấy khiến các em thấy dồn nén, ngột ngạt và tìm cách trốn chạy khỏi hiện thực. Hút thuốc là một trong những cách giải quyết căng thẳng phổ biến nhất, vì nicotine trong thuốc lá tạo cảm giác thư giãn tạm thời rất nhanh.

Theo bà Trần Thị Mạnh Linh, hiện công tác tuyên truyền, phổ biến về tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử được đẩy mạnh trong nhà trường và gia đình giúp học sinh nâng cao nhận thức đáng kể. Nhờ giáo dục bài bản, khoa học, học sinh biết lưu tâm đến tác hại thực tế của thuốc lá tới bản thân và những người xung quanh.

Từ đó, các em hiểu rằng hút thuốc lá - hành vi hủy hoại sức khỏe hoàn toàn không phải là cách “ra oai”, còn tò mò thì sẽ dừng lại sau vài lần thử.

Hành vi hút thuốc của học sinh có thể là kết quả từ áp lực nội kết sâu xa hoặc sự cộng dồn từ nhiều yếu tố bên ngoài. Do đó, nhà trường và gia đình cần thiết lập mối quan hệ tin tưởng với các em để cùng chia sẻ, bóc tách và tìm hướng giải quyết triệt để.

Từ góc độ chuyên gia, bà Trần Thị Mạnh Linh nhấn mạnh chìa khóa để giáo dục học sinh tự giác nói “không” với thuốc lá là lắng nghe chuyên tâm, gợi mở và không phán xét. Khi phát hiện học sinh sử dụng thuốc lá, người lớn cần giữ bình tĩnh, kiên nhẫn tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến hành vi tiêu cực.

“Thầy cô, cha mẹ trong vai trò người lắng nghe không nên phủ nhận hoàn toàn nỗ lực cố thoát khỏi khó khăn của các em; mặt khác hãy giữ thái độ khách quan, thừa nhận lựa chọn hút thuốc cũng là một giải pháp, đồng thời đặt câu hỏi liệu còn cách nào tốt hơn không? Sự gợi mở của người lớn sẽ cho các em động lực thay đổi thói quen của mình”, bà Trần Thị Mạnh Linh phân tích.

Bên cạnh đó, bà Trần Thị Mạnh Linh lưu ý cần có cái nhìn bao dung, đúng tâm lý vì học sinh làm không đúng chỉ bởi chưa biết cách làm đúng. Vì vậy, nhà trường, gia đình vừa thực hiện định hướng tư duy, vừa chỉ cách làm đúng và đồng hành cùng học trò để khắc phục khó khăn mà các em đang gặp phải. Những trải nghiệm lành mạnh giúp học sinh so sánh, đối chiếu, tự động lựa chọn giải pháp mới có lợi cho bản thân và người xung quanh.

“Nếu không làm tốt khâu kết nối cảm xúc để các em cùng nhận diện cảm xúc, suy nghĩ và quyết định hành vi đúng đắn thì giáo dục sẽ khiên cưỡng, mang tính áp đặt khiến học sinh chống đối. Ngược lại, kết nối cảm xúc nghĩa là các em được hiểu và học được cách điều chỉnh hành vi dần dần, triệt để”, bà Trần Thị Mạnh Linh nêu quan điểm.