Phát huy vai trò trợ giúp pháp lý trong bảo đảm quyền con người liên quan đến phòng, chống ma túy

Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Phòng, chống ma túy năm 2025, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026. Theo đó, luật đã quy định phòng, chống ma túy là phòng ngừa, ngăn chặn, đấu tranh chống tội phạm và tệ nạn ma túy; kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy.

Một buổi truyền thông về trợ giúp pháp lý cho người dân tại tỉnh Quảng Trị.

Mục tiêu được đặt ra tại Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030 “phấn đấu trợ giúp pháp lý cho 100% số người vi phạm pháp luật liên quan đến ma túy, người sử dụng trái phép chất ma túy, người nghiện ma túy và người sau cai nghiện ma túy thuộc diện được trợ giúp pháp lý khi có yêu cầu”.

Hiện nay, trợ giúp pháp lý được cung cấp miễn phí cho 13 nhóm đối tượng như người có công với cách mạng, người thuộc hộ nghèo, trẻ em, người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, người bị buộc tội thuộc hộ cận nghèo và người thuộc diện được trợ giúp pháp lý khác theo quy định pháp luật hiện hành.

Thông qua hoạt động trợ giúp pháp lý, quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý được bảo đảm trong các vụ việc vi phạm pháp luật về phòng, chống ma túy, qua đó, góp phần đảm bảo quyền con người, quyền công dân trong tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật.

Trợ giúp pháp lý thể hiện trách nhiệm của Nhà nước đối với công dân, nhất là nhóm các đối tượng không có khả năng tự mình thực hiện hoặc không có điều kiện tiếp cận với pháp luật. Người nghèo và những đối tượng có hoàn cảnh đặc biệt thường không có điều kiện để sử dụng các dịch vụ pháp lý có thu phí, do đó, Nhà nước có trách nhiệm giúp đỡ, tạo lập những cơ chế để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các đối tượng đó, không để ai bị bỏ lại phía sau.

Ở phương diện quyền con người, trợ giúp pháp lý tạo điều kiện để những người yếu thế được tiếp cận pháp luật, tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật với các nhóm người khác trong xã hội.

Trong các vụ việc, vụ án xem xét đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, trợ giúp pháp lý với vai trò góp phần “giảm tác hại” của ma túy đối với người nghiện ma túy. Sau cai nghiện ma túy, trợ giúp pháp lý cũng là một trong những chính sách của Nhà nước tạo điều kiện cho người sau cai nghiện thuộc diện được trợ giúp pháp lý được tiếp cận các dịch vụ tư vấn pháp luật các vấn đề có liên quan đến ổn định phát triển kinh tế, hòa nhập cộng đồng; cải thiện kinh tế gia đình cho các hộ gia đình có người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma túy.

Bên cạnh đó, thông qua các vụ việc trợ giúp pháp lý có liên quan đến ma túy, người được trợ giúp pháp lý cũng có thêm các kiến thức pháp luật về phòng, chống ma túy để tự mình thực hiện các quyền, nghĩa vụ được pháp luật quy định hoặc sử dụng pháp luật để bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của họ.

Thông qua các hoạt động nghiệp vụ trong quá trình tham gia tố tụng, trợ giúp pháp lý đã góp phần hỗ trợ các cơ quan tiến hành tố tụng và các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đánh giá khách quan, toàn diện bản chất vụ án, xác định đúng hành vi phạm tội, xử lý đúng người, đúng tội và đúng quy định của pháp luật. Qua đó nâng cao chất lượng tố tụng trong các vụ án có liên quan đến ma túy, góp phần xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, nghiêm minh, liêm chính, phục vụ nhân dân.

Trợ giúp pháp lý là một chính sách nhân văn của Đảng và Nhà nước trong bảo vệ quyền con người, quyền công dân nhằm cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho đối tượng thuộc diện được trợ giúp pháp lý, trong đó có người vi phạm pháp luật liên quan đến ma tuý, người sử dụng ma túy, người nghiện ma túy và sau cai nghiện ma túy trong diện trợ giúp pháp lý.