Phát ngôn của Quỳnh Lương, Bích Trâm: Báo động văn hóa ứng xử trên không gian mạng

Sự bùng nổ của mạng xã hội và thương mại điện tử đã biến livestream (phát trực tiếp) trở thành một công cụ hái ra tiền. Đối với giới nghệ sĩ và người nổi tiếng, đây không chỉ là kênh giao lưu với khán giả mà còn là mảnh đất màu mỡ để tăng cường thu nhập thông qua việc bán hàng hoặc hợp tác với các nhãn hiệu.

Tuy nhiên, không ít người đã vô tình hoặc cố ý trút bỏ lớp áo chuẩn mực là người của công chúng, kéo theo đó là những hành vi phản cảm, thiếu tôn trọng khách hàng và làm dấy lên hồi chuông báo động về phông văn hóa ứng xử trên không gian mạng.

Thiếu kiểm soát cảm xúc và bài học về sự chuyên nghiệp

Livestream là một môi trường không có kịch bản, đòi hỏi sự tương tác liên tục và ứng biến nhanh nhạy. Tuy nhiên, chính sự sống động đó lại trở thành con dao hai lưỡi, phơi bày năng lực kiểm soát cảm xúc cũng như phông văn hoá của nghệ sĩ. 

Diễn viên Quỳnh Lương.

Trường hợp của diễn viên Quỳnh Lương trong một phiên bán hàng tối 17/8 là một minh chứng rõ nét. Việc nữ diễn viên có những hành động thiếu kiểm soát như ném đồ đạc, văng tục và thể hiện thái độ cáu gắt khi bất đồng với một thành viên trong nhóm bán hàng trên sóng trực tiếp là sự thiếu tôn trọng, coi thường khán giả.

Dù sau đó cô đã lên tiếng giải thích với lý do là sự bất ổn tâm lý sau sinh và bức xúc với nhân viên nhưng vẫn nhận chỉ trích của khán giả. Khi đã chấp nhận nhận thù lao và xuất hiện trước hàng ngàn người, nghệ sĩ cần phải có bản lĩnh để tách bạch giữa cảm xúc cá nhân và trách nhiệm công việc. Sự thiếu chuyên nghiệp trong khoảnh khắc này đã làm ảnh hưởng không nhỏ đến hình ảnh mà Quỳnh Lương đang xây dựng.

Nghiêm trọng hơn là những trường hợp đi quá giới hạn, lệch chuẩn đến mức báo động như diễn viên Bích Trâm. Những phiên phát sóng gần đây với hành vi trừng mắt, quát tháo, nằm lăn ra sàn giãy giụa hay xúc phạm cá nhân bằng lời lẽ cay độc không còn dừng lại ở câu chuyện "bày tỏ quan điểm". Đó đã trở thành những hành vi gây rối loạn trật tự văn hóa mạng, buộc cơ quan quản lý văn hóa phải vào cuộc xử lý. 

Bên cạnh những phút giây mất kiểm soát nhất thời, sự dễ dãi của môi trường mạng xã hội cũng kéo theo không ít nghệ sĩ vướng vào vòng xoáy, sẵn sàng đôi co với khán giả bằng bạo lực ngôn từ. Nhiều nghệ sĩ cũng từng vấp phải làn sóng chỉ trích gay gắt khi không giữ được bình tĩnh, dùng những từ ngữ thô tục để đáp trả, thách thức ngay ở phiên livestream.

Diễn viên Bích Trâm liên tiếp livestream, có những lời nói và hành động "lệch chuẩn" trên mạng xã hội. 

Trách nhiệm của người mang danh nghệ sĩ

Sự lệch chuẩn trong văn hóa livestream của nghệ sĩ để lại những hệ lụy xấu. Về mặt cá nhân, họ tự tước đi sự tôn trọng của khán giả, làm hoen ố danh xưng nghệ sĩ. Về mặt xã hội, những hành vi bạo lực ngôn từ, chửi thề, văng tục của họ góp phần làm "ô nhiễm" môi trường mạng, đặc biệt gây ảnh hưởng tiêu cực đến nhận thức của giới trẻ - những người dễ dàng học theo thần tượng của mình.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Quy tắc ứng xử, yêu cầu nghệ sĩ phải giữ gìn chuẩn mực đạo đức trên môi trường số. Dù vậy, sự răn đe lớn nhất có lẽ phải đến từ chính "quyền lực mềm" của khán giả. Đã đến lúc, công chúng cần phải khắt khe hơn, nói không với những nội dung "rác" và ngừng ủng hộ những cá nhân mượn danh nghệ sĩ để trục lợi qua những chiêu trò phản cảm.

Từ góc nhìn văn hóa và giáo dục, PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội cho rằng, nghệ sĩ trước hết là một công dân nhưng đồng thời cũng là người có sức ảnh hưởng xã hội. Vì thế, mỗi phát ngôn, hành vi, đặc biệt trong các buổi livestream có đông người theo dõi, không còn hoàn toàn là câu chuyện riêng tư mà có thể tác động đến nhận thức, thị hiếu và cách ứng xử của công chúng, nhất là người trẻ.

Điều đáng lo ở những livestream phản cảm không chỉ nằm ở một vài lời nói thiếu chuẩn mực mà ở khả năng những cách ứng xử đó được bình thường hóa. Khi sự thô tục, công kích, xúc phạm người khác hay những hành vi gây sốc trở thành phương tiện thu hút lượt xem, chúng ta dễ hình thành một môi trường văn hóa số trong đó cái lệch chuẩn lại được tưởng thưởng bằng sự chú ý.

"Tôi nghĩ nghệ sĩ càng nổi tiếng càng cần ý thức rằng uy tín xã hội là một dạng 'tài sản văn hóa' được tích lũy rất lâu nhưng có thể bị tổn hại chỉ sau một vài phút thiếu kiểm soát. Không gian mạng có thể tạo cảm giác gần gũi, tức thời nhưng không có nghĩa là không cần giới hạn", ông Sơn chia sẻ.

Vì vậy, điều ông Sơn muốn nhắn gửi là nghệ sĩ hãy coi mỗi lần xuất hiện trước công chúng, kể cả trên livestream như một hành vi văn hóa. Tài năng giúp nghệ sĩ được biết đến nhưng chính nhân cách, trách nhiệm và cách ứng xử mới quyết định họ được công chúng tôn trọng và nhớ đến như thế nào.

Diễn viên Bích Trâm hành động, phát ngôn phản cảm trên mạng xã hội