Phát triển Bắc Hưng Hải thành mô hình mẫu về thủy lợi hiện đại

Trạm bơm Ghẽ thuộc Hệ thống Bắc Hưng Hải. Ảnh tư liệu: Vũ Sinh/TTXVN

Trong quá trình xây dựng công trình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã về thăm và động viên, khích lệ cán bộ, công nhân và nhân dân. Ngày hôm nay, Công ty TNHH Một thành viên khai thác công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải đã và đang quyết tâm giữ gìn, quản lý, khai thác thật tốt toàn hệ thống để đem lại hạnh phúc lâu dài hàng trăm năm cho nhân dân, để dân giàu, nước mạnh, xứng đáng với niềm tin và sự quan tâm Bác đã dành cho hệ thống đại thủy nông năm xưa.

Sự quan tâm đặc biệt của Bác dành cho công trình thế kỷ

Theo tư liệu của Công ty TNHH Một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải, sau ngày hòa bình lập lại ở miền Bắc, mối quan tâm hàng đầu của Ðảng và Chính phủ đối với nhân dân các tỉnh trong vùng là xây dựng hệ thống thủy lợi để khắc phục úng, lụt, hạn hán, góp phần đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp, đưa miền Bắc vững mạnh tiến lên chủ nghĩa xã hội, làm cơ sở cho đấu tranh thống nhất đất nước.

Công trình đại thủy nông Bắc Hưng Hải khởi công năm 1958, là công trình trị thủy đầu tiên của miền Bắc, có ý nghĩa to lớn với sự phát triển kinh tế - xã hội của miền Bắc nói riêng và cả nước nói chung. Dù bộn bề công việc, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt với công trình này.

Trước khi khởi công, ngày 20/9/1958, Bác Hồ đã xuống đê Xuân Quan thăm hỏi và nói chuyện với cán bộ, công nhân và nhân dân. Bác căn dặn: "Cán bộ và đồng bào quyết tâm vượt mọi khó khăn, làm cho nhanh, cho tốt... Bây giờ chịu khó phấn đấu trong mấy tháng. Sau này sẽ hưởng hạnh phúc lâu dài hàng trăm năm.

Cán bộ cần phải biến quyết tâm của Đảng và Chính phủ thành quyết tâm của toàn thể nhân dân", "Cán bộ phải đồng cam cộng khổ với nhân dân, phải khuyến khích và giúp đỡ nhân dân phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, nâng cao năng suất". Sự quan tâm động viên của Người đã tiếp sức cho đội ngũ cán bộ, ban chỉ huy, công nhân kỹ thuật thêm quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ.

Chỉ hơn 1 tháng sau, ngày 16/10/1958, Bác lại về thăm công trường thuộc 3 tỉnh đào mương Gia Thuận nạo vét sông Đình Dù chuẩn bị đón nước qua cống Xuân Quan. Lần thứ ba Bác về thăm công trường là ngày 25/12/1958. Theo lời kể của cố Bộ trưởng Bộ Thủy lợi Hà Kế Tấn, người được giao nhiệm vụ Trưởng Ban chỉ huy công trường khi đó, ngại Bác vất vả nên ông Hà Kế Tấn xin khất Bác lần khác vì mưa rét, đường trơn.

Bác đã bảo tôi: "Bộ đội dân công còn lao động ngoài mưa rét, sao Bác lại không ra tận nơi thăm hỏi được?". Và thế là Bác cứ đi. Tôi và đồng chí trong Ban Chỉ huy chỉ còn cách chạy theo. Ngày 20/2/1959, trước khi hoàn thành công trình, Bác lại về thăm công trường, động viên chúng tôi giữ vững quyết tâm. Sự quan tâm, động viên, khích lệ đã tạo sức mạnh to lớn cho tập thể Ban Chỉ huy, hàng vạn dân công, cán bộ Trung ương và địa phương khắc phục mọi trở ngại, hoàn thành công trình trước khi mùa lũ đến, giữ đúng lời hứa với Bác.

Ngày 1/5/1959, cống Xuân Quan mở toang dẫn nước sông Hồng về đồng ruộng, giữa tiếng reo hò của hàng vạn cán bộ công nhân viên và nhân dân 3 tỉnh. Công trình hoàn thành, là biểu tượng cho tinh thần đoàn kết, ý chí tự lực tự cường, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc.

Trong suốt hơn 65 năm khai thác, hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải đã không những phục vụ có hiệu quả việc tưới tiêu, sản xuất nông nghiệp mà còn góp phần cải tạo môi trường sinh thái, thay đổi diện mạo của nhiều vùng quê và mang lại cuộc sống ấm no cho hàng triệu người dân.

Ngày nay, công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải nằm ở trung tâm vùng Đồng bằng sông Hồng, thuộc địa bàn của 4 tỉnh, thành phố (Bắc Ninh, Hưng Yên, Hà Nội và Hải Phòng). Hệ thống có nhiệm vụ cấp nước tưới cho 116.665 ha đất nông nghiệp, tạo nguồn cấp nước cho thủy sản, dân sinh và các ngành kinh tế khác; tiêu thoát nước cho 198.995 ha đất nông nghiệp, công nghiệp, đô thị và hạ tầng, góp phần quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương.

Hướng tới thủy lợi thông minh

Cống Cầu xe ở xã Quang Trung, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương nhìn từ trên cao. Ảnh tư liệu: Vũ Sinh/ TTXVN

Trước sức ép của đô thị hóa, công nghiệp hóa và biến đổi khí hậu, hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải những năm gần đây đứng trước những thách thức mới, áp lực mới, đòi hỏi phải hiện đại hóa và đáp ứng đa mục tiêu.

Tháng 1/2026, dự lễ khởi công xây dựng trạm bơm Xuân Quan (giai đoạn 2), Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng "Đề án Phát triển tổng thể hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải phục vụ đa mục tiêu và bảo vệ môi trường bền vững". Theo đó, định hướng phát triển hệ thống Bắc hưng Hải thành mô hình mẫu về thủy lợi hiện đại.

Cụ thể, đề án chia thành 3 nhóm: hoàn thiện hạ tầng và hiện đại hóa quản lý, vận hành hệ thống thủy lợi đảm bảo năng lực phục vụ đa mục tiêu; kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng nước; khai thác đa tầng không gian, hạ tầng và giá trị văn hóa, lịch sử trong vùng kết hợp chỉnh trang hạ tầng các công trình trọng điểm và hệ thống kênh trục chính Bắc Hưng Hải.

Theo ông Trịnh Thế Trường, Chủ tịch kiêm Giám đốc Công ty TNHH Một thành viên khai thác công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải, ghi nhớ những lời căn dặn và tình cảm của Bác năm xưa, lớp lớp thế hệ cán bộ, công nhân và nhân viên quản lý, khai thác công trình thủy lợi vẫn luôn nỗ lực trong công việc chuyên môn, đổi mới công nghệ.

Đặc biệt, những năm gần đây, cùng với việc duy tu, bảo dưỡng hệ thống kênh mương, các công trình đầu mối đơn vị tích cực ứng dụng chuyển đổi số, hiện đại hóa các trạm bơm và hệ thống cống điều tiết để đảm bảo tưới, tiêu hiệu quả.

Thực hiện quyết định của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đơn vị đã xây dựng kế hoạch Hiện đại hóa hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải. Theo đó, kế hoạch hướng đến mục tiêu hiện đại hóa hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải và nâng cao năng lực quản lý, vận hành, khai thác hiệu quả và bền vững, đáp ứng yêu cầu tưới tiêu chủ động, tiết kiệm nước, thích ứng với biến đổi khí hậu, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội vùng. Trong đó, công trình được nâng cấp theo hướng vận hành từ xa, áp dụng công nghệ tiên tiến và vận hành hệ thống thủy lợi thông minh.

Cụ thể, đối với nội dung hiện đại hóa cơ sở hạ tầng, sẽ nâng cấp các cống đầu mối; các cống điều tiết trên kênh trục chính đảm bảo tưới, tiêu, bổ cập nguồn nước giảm ô nhiễm môi trường và gia cố, cải tạo, chỉnh trang, mở rộng các tuyến bờ kênh, lòng kênh trục chính Bắc Hưng Hải.

Đối với nội dung hiện đại hóa công tác quản lý, vận hành hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải, sẽ chia thành hai giai đoạn. Giai đoạn 2025-2030, Công ty TNHH Một thành viên khai thác công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải tập trung lắp đặt hệ thống Scada gồm thiết bị giám sát, thiết bị điều khiển tự động, trang bị phần mềm mô hình thủy lực tính toán đưa ra phương án điều hành, dự báo, cảnh báo; số hóa các công việc; đào tạo nâng cao trình độ nhân lực để quản lý vận hành được hệ thống Scada.

Giai đoạn 2030-2035, Công ty TNHH Một thành viên khai thác công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải tập trung chuẩn hóa tổ chức, quy chế, phân quyền vận hành; chuẩn hóa quy trình vận hành; số hóa dữ liệu và quản lý tài sản; triển khai hệ thống quản lý bảo trì; hệ thống hỗ trợ ra quyết định đào tạo và phát triển nguồn nhân lực… Tổng kinh phí dự kiến cho triển khai kế hoạch khoảng 6.150 tỷ đồng.

Gần 70 năm trước, khi đại thủy nông Bắc Hưng Hải hoàn thành đã mang lại những mùa vàng cho nông dân. Ngày nay, với đề án và lộ trình cụ thể của Bộ Nông nghiệp và Môi trường thể hiện tư duy mới và quyết tâm phát triển hệ thống Bắc Hưng Hải hiện đại, đa mục tiêu, bền vững, công trình đại thủy nông sẽ chuyển mình, mang thêm sứ mệnh mới, đóng góp hiệu quả vào sự phát triển thịnh vượng của đất nước.