Phát triển bền vững nghề nuôi cá nước lạnh

Mô hình nuôi cá nước lạnh tại xã Dền Sáng (Lào Cai).

Khai thác hiệu quả lợi thế đó, tỉnh đã trở thành một trong những trung tâm sản xuất, nuôi và cung ứng cá nước lạnh quan trọng của cả nước.

Phát huy tiềm năng, lợi thế

Theo Chủ tịch Hội Cá nước lạnh Lào Cai Phạm Bá Uyên, trong những năm qua, nuôi trồng thủy sản cá nước lạnh đã trở thành ngành sản xuất có tiềm năng và lợi thế của tỉnh Lào Cai, góp phần quan trọng trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nâng cao thu nhập và cải thiện sinh kế cho người dân vùng cao.

Quy mô sản xuất và nuôi cá nước lạnh không ngừng phát triển: Toàn tỉnh có 1.197 cơ sở nuôi cá nước lạnh tập trung chủ yếu tại các xã, phường có điều kiện sinh thái phù hợp như Sa Pa, Bát Xát, Bắc Hà, Ngũ Chỉ Sơn, Tú Lệ… Năm 2025, tổng thể tích nuôi là 440.000m3, sản lượng đạt 950 tấn; quý I/2026 tổng thể tích nuôi đạt 436.000m3, sản lượng thu hoạch đạt 374 tấn và ước tính tổng sản lượng thu hoạch năm 2026 có thể đạt 1.170 tấn…

Nuôi cá nước lạnhđã góp phần tích cực vào phát triển kinh tế nông nghiệp vùng cao, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân địa phương. Cuộc sống của gia đình anh Chảo Duần Mìn, xã Ngũ Chỉ Sơn, trước đây chủ yếu dựa vào sản xuất nương rẫy một vụ, thu nhập chỉ đủ trang trải sinh hoạt. Nhận thấy tiềm năng từ nghề nuôi cá nước lạnh, anh đã mạnh dạn tìm hiểu, đầu tư nuôi thử. Từ vài bể nhỏ ban đầu, đến nay gia đình anh đã mở rộng lên 7 bể nuôi cá tầm và cá hồi với khoảng 6.000 con. Theo anh Mìn, nếu thuận lợi, sau khoảng 7-8 tháng nữa, toàn bộ số cá sẽ đến kỳ xuất bán, dự kiến mang lại nguồn thu từ 800 đến 900 triệu đồng.

Anh Mìn chia sẻ: “Nghề nuôi cá nước lạnh đòi hỏi kỹ thuật và vốn đầu tư ban đầu khá lớn, nhưng nếu làm đúng quy trình thì hiệu quả kinh tế tương đối ổn định, bởi đây là loài đặc trưng chỉ thích hợp sinh sống ở vùng có khí hậu lạnh. Nhờ nghề nuôi cá nước lạnh này, gia đình tôi đã có thu nhập khá giả, cuộc sống được cải thiện rõ rệt”.

Bên cạnh cá thương phẩm, sản xuất và cung ứng cá giống cũng là mặt mạnh của ngành nuôi cá nước lạnh Lào Cai. Được thành lập từ năm 2004, Trạm Nghiên cứu thủy sản nước lạnh, thuộc Viện Khoa học thủy sản (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đóng tại phường Sa Pa có quy mô 1,36ha, với khoảng 2.000m³ nước tại các bể nuôi cá. Hiện trạm duy trì hơn 2.500 cặp cá bố mẹ, chủ yếu là cá tầm, cá hồi và cá trắng. Mỗi năm, đơn vị cung ứng ra thị trường khoảng 1 triệu con giống, trong đó một nửa được sản xuất trong nước, phần còn lại được nhập trứng từ châu Âu để ấp nở.

Bên cạnh đó, mỗi năm, trạm còn cung cấp khoảng 10 tấn cá thương phẩm, doanh thu khoảng 2 tỷ đồng.

Đồng chí Nguyễn Thanh Hải, Trạm trưởng Nghiên cứu thủy sản nước lạnh cho biết: Thời gian qua, trạm đã phối hợp chính quyền địa phương triển khai nuôi trồng, chuyển giao kỹ thuật, cung cấp con giống, qua đó hỗ trợ hàng nghìn hộ dân mở ra hướng phát triển kinh tế mới, mang lại hiệu quả rõ rệt.

Tỉnh Lào Cai hiện có 8 cơ sở sản xuất và ương dưỡng giống cá nước lạnh (cá hồi, cá tầm), phân bố tại các xã, phường Sa Pa, Tú Lệ, Gia Hội, Việt Hồng. Tổng công suất thiết kế của các cơ sở đạt khoảng 6,47 triệu con giống mỗi năm, sản lượng thực tế hằng năm ước đạt khoảng 3 triệu con. Chất lượng con giống cơ bản ổn định, đáp ứng nhu cầu nuôi trong tỉnh và cung ứng cho một số địa phương khác.

Khó khăn và giải pháp

Trước yêu cầu phát triển ngành thủy sản theo hướng bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu, Chủ tịch Hội Cá nước lạnh Lào Cai Phạm Bá Uyên cho rằng, việc đánh giá đúng thực trạng từ thuận lợi đến khó khăn và đề ra định hướng quản lý, phát triển cá nước lạnh là cần thiết, là cơ sở cho việc xây dựng cơ chế, chính sách thực hiện trong thời gian tới.

Dù có tiềm năng phát triển nghề nuôi cá nước lạnh, tuy nhiên do yêu cầu đặc thù là cần có nguồn nước lạnh, sạch, giàu ô-xi, nên phần lớn các cơ sở nuôi được xây dựng gần sông, suối. Nhiều cơ sở chưa thực hiện đầy đủ thủ tục chuyển đổi mục đích sử dụng đất theo quy định.

Việc khai thác và sử dụng nguồn nước lạnh chưa phát huy hết tiềm năng, hiệu quả, chưa có các giải pháp đồng bộ về quản lý nguồn nước lạnh gắn với công tác bảo vệ nguồn nước, vẫn còn tình trạng sử dụng nguồn nước lạnh lãng phí, nhất là các cơ sở nuôi ở vị trí đầu nguồn cho nên còn xảy ra tranh chấp về nguồn nước trong nuôi cá nước lạnh.

Nghề nuôi cá nước lạnh phải đối mặt với nhiều loại dịch bệnh như nấm, ký sinh trùng, vi khuẩn gây bệnh, tiềm ẩn nguy cơ bùng phát trên diện rộng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và hiệu quả sản xuất. Cùng với đó là thiên tai, lũ ống, lũ quét tiềm ẩn, nguy cơ cao tại các địa phương. Ông Phàn Dào Quẩy, xã Mường Bo cho biết: Nghề nuôi cá nước lạnh tiềm ẩn nhiều rủi ro, trong đó thiên tai là đáng lo ngại nhất. Các bể nuôi cá thường được xây dựng ven suối để thuận tiện lấy nước, nên khi xảy ra mưa lũ, nước tràn dễ bị vỡ thành bể và cá cuốn theo dòng nước dẫn đến thiệt hại rất lớn.

Trạm trưởng Nghiên cứu thủy sản nước lạnh Nguyễn Thanh Hải đề xuất thêm: Cần tăng cường công tác quản lý Nhà nước trong nuôi trồng thủy sản nước lạnh theo quy định của Luật Thủy sản và các quy định có liên quan. Khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia đầu tư xây dựng các cơ sở sản xuất và ương nuôi giống cá nước lạnh, thực hiện xã hội hóa trong sản xuất giống, thu hút ưu đãi các tổ chức, cá nhân có quy mô sản xuất 1.000m3 trở lên.

Cần phát triển các hình thức liên kết, hợp tác, hỗ trợ giúp đỡ nhau về kinh tế-kỹ thuật trong các hoạt động sản xuất, kinh doanh và dịch vụ nghề cá nước lạnh, nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm và hiệu quả kinh tế cho các hội viên...

Việc phát triển theo hướng bền vững, ứng dụng công nghệ cao, gắn với tăng cường quản lý nhà nước sẽ góp phần nâng cao giá trị sản xuất và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương trong thời gian tới.