Phát triển đô thị thông minh, đâu là thách thức lớn nhất?

Nhận diện thách thức đô thị thông minh

Trong khuôn khổ diễn Diễn đàn phát triển bền vững đô thị Việt Nam 2026, Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng) phối hợp Tổng hội Xây dựng Việt Nam và UN HABITAT Việt Nam tổ chức hội thảo với chủ đề "Quản trị đô thị thông minh dựa trên dữ liệu".

Ông Lê Hoàng Trung, Phó cục trưởng Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng) phát biểu khai mạc hội thảo.

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Lê Hoàng Trung, Phó cục trưởng Cục Phát triển đô thị khẳng định, đất nước đang bước vào giai đoạn yêu cầu tăng trưởng cao, bền vững, đòi hỏi nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế. 

Đô thị tiếp tục đóng vai trò là trung tâm tập trung dân cư, kinh tế, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa cũng đối mặt với nhiều áp lực gia tăng về dân số, biến đổi khí hậu cũng như yêu cầu chuyển đổi xanh.

Theo ông Trung, hiện nay, nhiều địa phương đã chủ động xây dựng cơ sở dữ liệu và phát triển hạ tầng số; thành lập và vận hành các Trung tâm Điều hành Thông minh (IOC); triển khai các ứng dụng quản lý giao thông, giám sát môi trường, cung cấp dịch vụ công và tăng cường kênh tương tác trực tiếp với người dân.

Tuy nhiên, dù đã có bước khởi đầu tích cực, việc triển khai thực tế vẫn đang gặp nhiều vướng mắc lớn. Dữ liệu đô thị còn lưu giữ rải rác ở nhiều cơ quan, đơn vị; chưa được chuẩn hóa, đồng bộ, gây khó khăn cho việc kết nối và chia sẻ khai thác. 

Nhiều hệ thống công nghệ được đầu tư theo từng ngành, từng dự án riêng lẻ, thiếu tính tích hợp, chưa tạo thành nền tảng dữ liệu chung cho toàn đô thị. 

Việc ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI), Phân tích dữ liệu lớn (Big Data) và Bản sao số đô thị (Urban Digital Twin) gặp khó khăn do thiếu dữ liệu đầu vào chuẩn xác, hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ, hạn chế về nguồn nhân lực và năng lực vận hành lâu dài.

Bên cạnh đó, cơ chế phối hợp, phân định trách nhiệm quản lý và quy trình chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, đơn vị chưa hoàn thiện.

Cũng theo ông Trung, để đưa các định hướng chính sách vào thực tiễn, đặc biệt trong bối cảnh vận hành chính quyền địa phương hai cấp, công tác quản trị đô thị dựa trên dữ liệu cần tập trung thảo luận và tháo gỡ 5 vấn đề then chốt như mô hình và định hướng, quản trị dữ liệu, hạ tầng số và công nghệ (BIM, GIS, AI…), thể chế và tổ chức, nguồn lực và hợp tác…

"Việc chuyển đổi sang mô hình quản trị đô thị thông minh dựa trên dữ liệu là yêu cầu bắt buộc nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Các cơ quan quản lý (trọng tâm là Cục Phát triển đô thị), các chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp cần tiếp tục đồng hành để hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn và thống nhất các cơ chế phối hợp có thể triển khai ngay. 

Mục tiêu cuối cùng của phát triển đô thị thông minh là: Quản trị đô thị hiệu quả hơn - sử dụng nguồn lực tốt hơn - thích ứng an toàn hơn - phục vụ người dân và doanh nghiệp ngày càng tốt hơn", ông Trung khẳng định.

Số hóa, liên thông dữ liệu là yếu tố mấu chốt

Tại hội thảo, ông Hoàng Hữu Hạnh, Phó cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) chia sẻ nhiều thông tin liên quan khung ICT và AI trong phát triển đô thị thông minh.

Ông Hoàng Hữu Hạnh, Phó cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ).

Theo ông Hạnh, Khung kiến trúc ICT phải hỗ trợ tối thiểu bốn mục tiêu trụ cột gồm hiệu quả quản trị đô thị, phát triển kinh tế bền vững, chất lượng cuộc sống và tối ưu hóa nguồn lực. 

Trong đó, xây dựng kiến trúc dưới dạng hai tầng, một hệ sinh thái dữ liệu là tầng quốc gia gồm kiến tạo, chuẩn hóa, giám sát. Với tầng địa phương, kiến trúc ICT đô thị thông minh cấp tỉnh gồm nghiệp vụ đô thị thông minh, lớp tri thức, dịch vụ nền tảng, bản sao số đô thị và IOC…

Ông Kiều Việt Cường, Quyền Trưởng Đại diện UN-Habitat Việt Nam cho rằng, khi cơ sở dữ liệu và nền tảng dùng chung từng bước hình thành, câu hỏi quan trọng là tổ chức khai thác chúng để nhận diện đúng nhu cầu, lựa chọn ưu tiên đầu tư, phối hợp cung cấp dịch vụ và đánh giá kết quả. 

Dữ liệu cần được sử dụng trong một quá trình quản trị có mục tiêu rõ ràng, có cơ chế xem xét phương án, có trách nhiệm thực hiện và có khả năng điều chỉnh theo kết quả. 

Ông Kiều Việt Cường, Quyền Trưởng Đại diện UN-Habitat Việt Nam.

Ông Cường cho rằng, công nghệ phải đồng hành cùng việc sử dụng dữ liệu và tổ chức thực hiện. Trong đó, phải lấy con người làm trung tâm, hiệu quả đô thị thông minh phải gồm cả mức cải thiện chung và cách phân bố lợi ích giữa các địa bàn, nhóm cư dân và đặc biệt là cả những cộng đồng yếu thế.

"Kết nối của Việt Nam đã ở nhóm đầu thế giới - nhưng người dân đô thị vẫn chưa cảm nhận được một thành phố "thông minh" tương xứng", ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Quan hệ Chính phủ Huawei Việt Nam nhận định. 

 Ùn tắc, ngập úng, thủ tục kéo dài - người dân đo "độ thông minh" của thành phố bằng những trải nghiệm này, không bằng số camera hay số màn hình. 

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Quan hệ Chính phủ Huawei Việt Nam.

Ông Tuấn cho rằng, một đô thị chỉ thông minh khi có đủ ba năng lực nền tảng, được xây như một hệ thống thống nhất gồm hạ tầng số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI). 

Trong đó, nếu như không có hạ tầng số dùng chung, không thể có đô thị thông minh ở quy mô lớn. Về dữ liệu, cần tăng cường khả năng liên kết, bởi giá trị không được quyết định ở việc "có nhiều dữ liệu".

Theo ông Tuấn, AI sẽ đưa đô thị từ "quan sát" sang "hiểu và dự báo", từ quản trị phản ứng sang quản trị chủ động. Tuy nhiên, AI không thể thay thế người quản lý thành phố. AI giúp nhìn thấy sớm hơn, hiểu nhanh hơn và quyết định trên dữ liệu tốt hơn, gắn với quyền quyết định của cơ quan quản lý, bảo mật, quyền riêng tư và quản trị AI.

Đại diện Tổng hội Xây dựng Việt Nam nhấn mạnh sự cần thiết phải đổi mới tư duy và phương thức quản lý trong công cuộc xây dựng đô thị thông minh dựa trên nền tảng dữ liệu số. 

Quá trình này đòi hỏi việc chuyển dịch từ quản lý theo từng giai đoạn đơn lẻ sang giám sát toàn bộ vòng đời dự án, đồng thời thống nhất cấu trúc cơ sở dữ liệu giữa các ngành và cấp quốc gia để phá bỏ tình trạng cát cứ thông tin. 

Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng cần thiết lập hệ thống quy chuẩn, quy hoạch và quy chế rõ ràng nhằm minh bạch hóa việc tạo lập và chia sẻ dữ liệu ngay từ giai đoạn đầu. Đồng thời, việc mở rộng mô hình quản trị vượt ra ngoài các giới hạn hành chính truyền thống là yếu tố cốt lõi để giải quyết hiệu quả các bài toán liên thông vùng như môi trường hay hạ tầng kỹ thuật.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm sau phiên hội thảo.

Phát biểu kết luận, ông Lê Hoàng Trung, Phó cục trưởng Cục Phát triển đô thị khẳng định, 5 vấn đề trọng tâm được thống nhất tại hội thảo. Một là thay đổi nhận thức và tiếp cận. Hai là, dữ liệu là nền tảng và tài nguyên. Ba là ứng dụng công nghệ xuất phát từ bài toán thực tiễn. Bốn là liên tục cập nhật và hoàn thiện thể chế. 

Cuối cùng là huy động nguồn lực theo mô hình "Ba nhà", kết hợp chặt chẽ giữa nhà nước, nhà trường/viện nghiên cứu và doanh nghiệp hướng tới mục tiêu phát triển đô thị bền vững.

"Dữ liệu phải trở thành nền tảng quản trị. Công nghệ phải là công cụ nâng cao hiệu quả. Và người dân, doanh nghiệp phải thực sự là trung tâm, là chủ thể và là người thụ hưởng những thành quả của phát triển đô thị thông minh", ông Lê Hoàng Trung nhấn mạnh.