Phát triển du lịch bền vững tại Hàn Quốc: Kinh nghiệm và hàm ý chính sách đối với Việt Nam
Bài viết phân tích kinh nghiệm phát triển du lịch bền vững của Hàn Quốc, từ khai thác giá trị văn hóa, bảo tồn sinh thái đến quản trị điểm đến, qua đó đề xuất hàm ý chính sách phù hợp với Việt Nam.

Không gian kiến trúc và ngõ phố Hanok mang đậm nét đẹp truyền thống, góp phần gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa Hàn Quốc.
Tóm tắt: Trong bối cảnh du lịch ngày càng trở thành ngành kinh tế có vai trò quan trọng đối với tăng trưởng, tạo việc làm và thúc đẩy giao lưu văn hóa quốc tế, phát triển du lịch bền vững đang là yêu cầu chiến lược đối với nhiều quốc gia. Hàn Quốc là trường hợp đáng chú ý khi kết hợp khai thác giá trị văn hóa truyền thống, phát huy sức lan tỏa của công nghiệp văn hóa, phát triển du lịch sinh thái, thúc đẩy du lịch địa phương và đổi mới phương thức quản trị điểm đến. Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng của lượng khách cũng đặt ra những thách thức về sức tải du lịch, bảo vệ môi trường, bảo tồn di sản và cân bằng lợi ích giữa du khách với cộng đồng cư dân. Trên cơ sở phân tích chính sách, số liệu thống kê và một số trường hợp điển hình tại Hàn Quốc, bài viết làm rõ những nội dung chủ yếu trong mô hình phát triển du lịch bền vững của quốc gia này, đánh giá kết quả và những vấn đề đặt ra, từ đó rút ra kinh nghiệm và đề xuất hàm ý chính sách đối với Việt Nam.
Từ khóa: Du lịch bền vững; Hàn Quốc; quản trị điểm đến; du lịch sinh thái; du lịch cộng đồng; Việt Nam.
Abstract: Sustainable tourism has become a strategic priority as destinations seek to balance economic growth, environmental protection and socio-cultural well-being. This article examines South Korea’s approach to sustainable tourism development and draws policy lessons for Vietnam. Based on a qualitative analysis of secondary sources, official statistics and selected destination cases, the study develops an analytical framework covering economic performance, environmental sustainability, cultural and social impacts, destination governance, and community participation. The findings highlight South Korea’s efforts to connect tourism with cultural industries, conserve natural and heritage resources, diversify regional destinations, apply digital technologies and strengthen destination management. The cases of Suncheon Bay and Bukchon illustrate both the opportunities and governance challenges involved in reconciling tourism activities with conservation and residents’ quality of life. The article argues that Vietnam should move beyond visitor-volume targets towards a more balanced model that improves local value retention, manages environmental carrying capacity, protects cultural identity, empowers communities and uses reliable data to evaluate outcomes. These lessons require coordinated institutions, measurable indicators and sustained public-private-community cooperation.
Keywords: Sustainable tourism; South Korea; destination governance; ecotourism; community-based tourism; Vietnam.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Du lịch không chỉ là ngành dịch vụ tạo nguồn thu ngoại tệ và việc làm mà còn có khả năng thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, nâng cao hình ảnh quốc gia và tăng cường kết nối quốc tế. Tuy nhiên, nếu phát triển chủ yếu theo chiều rộng, dựa vào gia tăng số lượng khách và mở rộng cơ sở lưu trú mà thiếu kiểm soát, hoạt động du lịch có thể dẫn đến suy thoái tài nguyên, ô nhiễm môi trường, quá tải hạ tầng, thương mại hóa di sản và xung đột giữa nhu cầu tham quan với đời sống cộng đồng địa phương.
Trong bối cảnh đó, phát triển du lịch bền vững không đơn thuần là lựa chọn về phương thức kinh doanh mà đã trở thành yêu cầu của quản trị phát triển quốc gia. UN Tourism xác định du lịch bền vững là hoạt động du lịch tính đến đầy đủ các tác động kinh tế, xã hội và môi trường hiện tại cũng như tương lai, đồng thời đáp ứng nhu cầu của du khách, ngành du lịch, môi trường và cộng đồng địa phương (UN Tourism, n.d.). Cách tiếp cận này đặt ra yêu cầu nhìn nhận hiệu quả du lịch vượt ra ngoài các chỉ tiêu về lượt khách và doanh thu, hướng tới sự cân bằng giữa hiệu quả kinh tế, bảo tồn tài nguyên và phúc lợi cộng đồng.
Hàn Quốc là trường hợp có ý nghĩa nghiên cứu đối với Việt Nam. Quốc gia này xây dựng chính sách du lịch gắn với văn hóa, di sản, công nghệ, dịch vụ và phát triển vùng. Kế hoạch xúc tiến du lịch giai đoạn 2023–2027 xác định bốn định hướng: tăng sức hấp dẫn đối với khách quốc tế; đổi mới ngành du lịch cùng cộng đồng địa phương; phát triển du lịch nội địa gắn với người dân; và thúc đẩy du lịch địa phương theo hướng khách lưu trú lâu hơn, quay lại thường xuyên hơn. Kế hoạch đặt mục tiêu đến năm 2027 đón 30 triệu lượt khách quốc tế và đạt 30 tỷ USD doanh thu du lịch; đây là mục tiêu chính sách, không phải kết quả đã đạt được (OECD, 2024). Tuy nhiên, thực tiễn Hàn Quốc cũng cho thấy những căng thẳng nảy sinh khi điểm đến nổi tiếng phải đối mặt với tình trạng tập trung khách và ảnh hưởng đến cư dân.
Những kinh nghiệm đó có giá trị tham khảo đối với Việt Nam, nhất là trong bối cảnh lượng khách quốc tế phục hồi và tăng nhanh, trong khi yêu cầu bảo vệ môi trường, gìn giữ di sản và nâng cao chất lượng quản trị điểm đến ngày càng cấp thiết. Trên cơ sở phân tích chính sách và trường hợp thực tiễn, bài viết tập trung làm rõ cách tiếp cận phát triển du lịch bền vững của Hàn Quốc, nhận diện cả kết quả lẫn giới hạn, từ đó đề xuất những hàm ý có khả năng vận dụng vào điều kiện Việt Nam.
2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KHUNG PHÂN TÍCH
2.1. Quan niệm về phát triển du lịch bền vững
Phát triển du lịch bền vững là quá trình tổ chức, quản lý và khai thác các nguồn lực du lịch theo hướng bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường tự nhiên, bảo tồn các giá trị văn hóa – xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng đồng địa phương. Quan niệm này đòi hỏi các quyết định đầu tư, quy hoạch và vận hành điểm đến phải tính đến cả lợi ích trước mắt lẫn khả năng duy trì nguồn lực cho các thế hệ tương lai.
Trên phương diện kinh tế, du lịch bền vững cần tạo ra giá trị gia tăng ổn định, nâng cao năng suất và chất lượng dịch vụ, mở rộng việc làm và tăng thu nhập cho người dân, doanh nghiệp địa phương. Vì vậy, hiệu quả không chỉ được đo bằng doanh thu tổng thể mà còn bằng mức chi tiêu bình quân, thời gian lưu trú, tỷ lệ khách quay lại và phần giá trị được giữ lại trong nền kinh tế địa phương.
Trên phương diện môi trường, hoạt động du lịch phải nằm trong giới hạn chịu tải của hệ sinh thái, sử dụng tiết kiệm tài nguyên, kiểm soát chất thải và giảm phát thải. Trên phương diện văn hóa – xã hội, du lịch cần góp phần bảo tồn di sản, duy trì bản sắc, bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của cư dân, đồng thời tạo cơ hội tham gia bình đẳng cho các nhóm cộng đồng. Ba phương diện này có quan hệ hữu cơ; thành công kinh tế ngắn hạn không thể được xem là bền vững nếu phải đánh đổi bằng suy thoái môi trường hoặc tổn hại đời sống cư dân.
2.2. Khung tiêu chí đánh giá
Để chuyển các nguyên tắc nêu trên thành công cụ phân tích, bài viết sử dụng năm nhóm tiêu chí: (i) hiệu quả kinh tế, gồm doanh thu, mức chi tiêu, thời gian lưu trú, việc làm và tỷ lệ giá trị được giữ lại tại địa phương; (ii) hiệu quả môi trường, gồm chất thải, tiêu thụ năng lượng và nước, phát thải và tình trạng bảo tồn hệ sinh thái; (iii) hiệu quả văn hóa – xã hội, gồm mức độ tham gia, hưởng lợi của người dân, bảo tồn di sản và mức độ hài lòng của cư dân, du khách; (iv) năng lực quản trị điểm đến, gồm chất lượng quy hoạch, phối hợp đa cấp, quản lý sức tải và minh bạch dữ liệu; (v) khả năng thích ứng và đổi mới, gồm chuyển đổi số, đa dạng hóa sản phẩm và năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu, dịch bệnh, biến động thị trường.
Đây là khung phân tích do bài viết đề xuất để tổ chức việc xem xét các trường hợp Hàn Quốc và Việt Nam, không phải bộ chỉ tiêu thống kê chính thức được Hàn Quốc áp dụng đồng nhất trên toàn quốc. Việc phân biệt rõ khung phân tích với hệ thống chỉ tiêu chính thức giúp tránh diễn giải quá mức các dữ liệu hiện có.
3. THỰC TIỄN PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG TẠI HÀN QUỐC
3.1. Định hướng chiến lược: từ tăng trưởng số lượng đến nâng cao chất lượng và giá trị
Một điểm đáng chú ý trong chính sách du lịch Hàn Quốc là sự chuyển dịch từ tư duy phát triển dựa chủ yếu vào mở rộng quy mô sang chú trọng chất lượng trải nghiệm, năng lực cạnh tranh và giá trị gia tăng. Theo OECD (2024), Kế hoạch tổng thể xúc tiến du lịch giai đoạn 2023–2027 đặt ra các định hướng lớn: tăng sức hấp dẫn của Hàn Quốc đối với khách quốc tế; đổi mới ngành du lịch gắn với cộng đồng địa phương; phát triển du lịch nội địa hài hòa với đời sống người dân; và mở rộng cơ hội phát triển cho các địa phương.
Kế hoạch này đặt mục tiêu đến năm 2027 thu hút 30 triệu lượt khách quốc tế, đạt 30 tỷ USD doanh thu du lịch, khuyến khích người dân Hàn Quốc có 15 ngày du lịch nội địa và đạt 50 nghìn tỷ won chi tiêu du lịch nội địa. Cần nhấn mạnh đây là các mục tiêu chính sách, không phải kết quả đã đạt được (OECD, 2024). Việc phân biệt mục tiêu với kết quả thực tế là yêu cầu cần thiết khi sử dụng số liệu trong nghiên cứu.
Dữ liệu OECD công bố năm 2026 cho thấy Hàn Quốc đón trên 18,9 triệu lượt khách quốc tế trong năm 2025, tăng 15,7% so với năm 2024. Số lao động trong lĩnh vực du lịch năm 2024 được ước tính sơ bộ là 449.272 người; số lượt khách du lịch nội địa năm 2024 đạt 122,6 triệu, giảm 6,8% so với năm 2023 (OECD, 2026). Các con số phản ánh quy mô và khả năng phục hồi của ngành, song tự thân chưa đủ chứng minh mức độ bền vững. Chúng cần được đặt cạnh dữ liệu về môi trường, chất lượng việc làm, phân bố khách và lợi ích cộng đồng.
Như vậy, ý nghĩa của định hướng chiến lược Hàn Quốc không nằm ở việc theo đuổi một chỉ tiêu tăng trưởng đơn lẻ, mà ở nỗ lực gắn tăng trưởng với chất lượng trải nghiệm, kéo dài thời gian lưu trú, phát triển thị trường nội địa và phân bổ cơ hội đến các địa phương. Đây là cách tiếp cận đáng chú ý đối với những quốc gia đang tìm cách giảm phụ thuộc vào một số điểm đến tập trung.
3.2. Kết nối du lịch với công nghiệp văn hóa và bản sắc dân tộc
Một lợi thế nổi bật của Hàn Quốc là khả năng kết nối du lịch với công nghiệp văn hóa, nghệ thuật, giải trí và các sản phẩm sáng tạo. Làn sóng Hallyu, bao gồm âm nhạc K-pop, phim truyền hình, điện ảnh, ẩm thực, thời trang và mỹ phẩm, góp phần khơi gợi nhu cầu tìm hiểu, trải nghiệm văn hóa Hàn Quốc. Sự kết nối này giúp mở rộng động cơ du lịch: du khách không chỉ đến để ngắm cảnh mà còn muốn tiếp cận không gian, món ăn, phong cách sống và những địa điểm gắn với nội dung văn hóa mà họ yêu thích.
Kết quả Điều tra khách du lịch quốc tế năm 2024 của Viện Nghiên cứu Văn hóa và Du lịch Hàn Quốc cho thấy 38,3% người được khảo sát lựa chọn việc tiếp xúc với nội dung Hallyu là yếu tố khơi gợi sự quan tâm đến Hàn Quốc, tăng từ 32,1% năm 2023. Trong các hoạt động được thực hiện khi du lịch Hàn Quốc năm 2024, trải nghiệm ẩm thực chiếm 80,3%, mua sắm 80,2% và ngắm cảnh thiên nhiên 53,7%. Tỷ lệ khách đến Seoul là 78,4%; đây là câu hỏi cho phép chọn nhiều địa phương nên các tỷ lệ không tạo thành cơ cấu phân bổ loại trừ lẫn nhau (Korea Culture & Tourism Institute [KCTI], 2025).
Những dữ liệu này cho thấy văn hóa có vai trò đáng kể trong việc hình thành sức hấp dẫn của điểm đến. Thay vì chỉ quảng bá cảnh quan hoặc công trình du lịch, Hàn Quốc kết nối nội dung văn hóa với sản phẩm dịch vụ và trải nghiệm tại chỗ. Tuy nhiên, sự gia tăng khách tại các khu phố di sản và làng truyền thống cũng có thể tạo áp lực lên không gian sống, kiến trúc và sinh hoạt của cư dân. Vì vậy, bài học không chỉ là khai thác thành công văn hóa đại chúng, mà còn là bảo tồn tính nguyên bản, điều tiết hoạt động tham quan và bảo đảm cộng đồng địa phương được hưởng lợi.
3.3. Phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo tồn tài nguyên và đa dạng sinh học
Một hướng phát triển quan trọng của Hàn Quốc là kết hợp bảo tồn thiên nhiên với khai thác du lịch sinh thái. Cách tiếp cận này coi chất lượng hệ sinh thái là nền tảng duy trì sức hấp dẫn của điểm đến trong dài hạn, thay vì xem thiên nhiên đơn thuần là nguồn tài nguyên để khai thác. Theo National Atlas of Korea (2025), Hàn Quốc có 26 khu đất ngập nước được ghi danh theo Công ước Ramsar, với tổng diện tích 203,2 km².
Trường hợp Vịnh Suncheon (Suncheon Bay) cho thấy mối liên hệ giữa bảo tồn hệ sinh thái đất ngập nước và phát triển địa phương. Vịnh Suncheon được ghi danh là vùng đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế theo Công ước Ramsar ngày 20/01/2006 (Ramsar Convention Secretariat, 2006). Khu dự trữ sinh quyển Suncheon được UNESCO công nhận năm 2018; phạm vi khu dự trữ bao gồm các hệ sinh thái trên cạn quanh thành phố và hệ sinh thái đất ngập nước ven biển tại Vịnh Suncheon (UNESCO, n.d.).
Giá trị của Suncheon Bay không chỉ nằm ở cảnh quan mà còn ở mối liên hệ giữa hệ sinh thái với sinh kế cộng đồng. Các hoạt động nông nghiệp, ngư nghiệp và sinh kế miền núi tạo nên mối quan hệ giữa bảo tồn thiên nhiên với đời sống cư dân. Trường hợp này gợi mở rằng bảo tồn và phát triển du lịch không nhất thiết đối lập; nếu có cơ chế quản lý phù hợp, tài nguyên sinh thái được bảo vệ có thể trở thành nền tảng cho việc làm, dịch vụ và giá trị kinh tế địa phương.
Ở cấp độ tiêu chuẩn, Hàn Quốc cũng từng thúc đẩy việc chuẩn hóa thực hành du lịch sinh thái. Năm 2017, tiêu chuẩn du lịch sinh thái của Hàn Quốc dành cho điểm đến, cơ sở lưu trú và chương trình tour được Hội đồng Du lịch bền vững toàn cầu (GSTC) công nhận ở cấp GSTC-Recognized (GSTC, 2017). Việc có tiêu chuẩn là bước tiến quan trọng, nhưng hiệu quả thực tế vẫn phụ thuộc vào kiểm tra, giám sát và mức độ tuân thủ trong quá trình vận hành.
3.4. Phát triển du lịch địa phương và phân bổ cơ hội phát triển
Bên cạnh khai thác các trung tâm du lịch lớn, Hàn Quốc chú trọng giảm sự tập trung quá mức vào Seoul và mở rộng cơ hội cho những địa phương có tiềm năng văn hóa, sinh thái và du lịch cộng đồng. Các chương trình phát triển du lịch địa phương, sáng kiến đảo du lịch và những cơ chế hỗ trợ điểm đến tại khu vực có dân số suy giảm thể hiện nỗ lực gắn du lịch với mục tiêu phát triển vùng và phục hồi cộng đồng (MCST, 2024; OECD, 2024).
Định hướng này có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi ngành du lịch. Đối với những địa phương đối mặt với suy giảm dân số, già hóa dân số và thiếu cơ hội việc làm, du lịch có thể bổ trợ cho phát triển kinh tế, tạo sinh kế và duy trì sức sống cộng đồng. Tuy nhiên, phát triển du lịch địa phương không đồng nghĩa với đầu tư hạ tầng dàn trải. Điều cốt yếu là xác định lợi thế so sánh, xây dựng sản phẩm đặc thù, kết nối thị trường và bảo đảm người dân tham gia vào quá trình tạo lập cũng như phân phối giá trị.
3.5. Quản trị điểm đến và kiểm soát tác động tiêu cực của du lịch
Kinh nghiệm Hàn Quốc cũng cho thấy sự chuyển dịch từ tư duy thu hút khách bằng mọi giá sang quản lý hoạt động du lịch theo điều kiện thực tế của từng điểm đến. Trường hợp làng Bukchon Hanok tại Seoul là minh chứng rõ nét. Đây là khu dân cư truyền thống có giá trị kiến trúc và văn hóa; sự gia tăng khách tham quan đã tạo áp lực lên đời sống cư dân, thể hiện qua tiếng ồn, hoạt động tham quan ngoài giờ và sự xáo trộn không gian sinh hoạt.
Chính quyền thành phố Seoul triển khai cơ chế quản lý đặc biệt tại Bukchon. Theo thông báo của Seoul Metropolitan Government (2024), từ ngày 01/11/2024, khu vực màu đỏ tại Bukchon-ro 11-gil (khoảng 34.000 m²) áp dụng khung giờ hạn chế khách tham quan từ 17 giờ đến 10 giờ sáng hôm sau. Giai đoạn hướng dẫn kéo dài đến hết ngày 28/02/2025; việc xử phạt chính thức bắt đầu từ ngày 01/03/2025, với mức phạt 100.000 won đối với hành vi vi phạm. Quy định được ban hành trên cơ sở pháp luật về xúc tiến du lịch và quy định của quận Jongno nhằm bảo vệ quyền cư trú của người dân.
Trường hợp Bukchon có ý nghĩa về quản trị công: chính quyền không chỉ bảo đảm quyền tiếp cận điểm đến của khách du lịch mà còn phải bảo vệ quyền được sống trong môi trường bình thường của cư dân. Điều đó đòi hỏi xác định sức tải, phân vùng quản lý, điều tiết thời gian tham quan và áp dụng công cụ pháp lý khi cần thiết. Phát triển du lịch bền vững vì vậy không phải tối đa hóa lượng khách tại mọi địa điểm, mà là tối ưu hóa giá trị du lịch trong giới hạn cho phép của môi trường và cộng đồng.
4. ĐÁNH GIÁ MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG CỦA HÀN QUỐC
4.1. Những kết quả nổi bật
Từ các chính sách và trường hợp thực tiễn nêu trên, có thể nhận diện một số kết quả đáng chú ý. Trước hết, Hàn Quốc đã định hình cách tiếp cận phát triển du lịch gắn với chiến lược quốc gia, kết nối du lịch với công nghiệp văn hóa, dịch vụ và đổi mới sáng tạo. Tiếp đó, chính sách ngày càng chú trọng chất lượng trải nghiệm, thời gian lưu trú, khả năng quay lại và giá trị gia tăng thay vì chỉ tập trung vào số lượt khách. Một kết quả khác là nỗ lực mở rộng không gian phát triển ra ngoài khu vực thủ đô, tạo cơ hội cho các địa phương có lợi thế về tài nguyên tự nhiên và văn hóa. Cùng với đó, bảo tồn hệ sinh thái, chuẩn hóa tiêu chí du lịch sinh thái và tăng cường quản trị điểm đến đã từng bước trở thành những nội dung cụ thể trong chính sách. Đặc biệt, việc đưa quyền lợi cư dân vào quá trình quản lý Bukchon cho thấy chính quyền có thể sử dụng công cụ điều tiết để xử lý xung đột giữa hoạt động du lịch và chất lượng sống.
4.2. Những hạn chế và thách thức
Dù đạt được nhiều kết quả, thực tiễn Hàn Quốc không phải một mô hình hoàn hảo. Tình trạng tập trung khách tại một số điểm đến nổi tiếng vẫn là thách thức. Theo KCTI (2025), tỷ lệ khách quốc tế đến Seoul năm 2024 là 78,4% theo câu hỏi nhiều lựa chọn trong điều tra. Do đây là chỉ tiêu cho phép chọn nhiều địa điểm, không thể cộng các tỷ lệ địa phương để suy ra cơ cấu phân bổ khách. Áp lực du lịch đối với không gian sống của cư dân tại những khu vực có giá trị di sản vẫn hiện hữu. Trường hợp Bukchon cho thấy doanh thu và lượt khách không phản ánh đầy đủ chi phí xã hội mà cộng đồng phải gánh chịu. Bên cạnh đó, phát triển du lịch xanh đòi hỏi nguồn lực tài chính, công nghệ và năng lực quản trị; việc ban hành tiêu chuẩn hoặc chương trình du lịch sinh thái chưa đủ bảo đảm kết quả môi trường nếu thiếu kiểm tra, giám sát thực chất. Chính sách phát triển du lịch địa phương cũng phải đối mặt với khác biệt về hạ tầng, nguồn nhân lực, năng lực doanh nghiệp và khả năng kết nối thị trường. Do đó, kinh nghiệm Hàn Quốc cần được nhìn nhận như một quá trình điều chỉnh chính sách trước những vấn đề thực tiễn, chứ không phải mô hình có thể sao chép nguyên trạng.
5. BÀI HỌC KINH NGHIỆM VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI VIỆT NAM
5.1. Bối cảnh và yêu cầu đặt ra đối với Việt Nam
Việt Nam đón 17.583,9 nghìn lượt khách quốc tế năm 2024, tăng 39,5% so với năm 2023 và bằng 97,6% mức năm 2019. Năm 2025, lượng khách quốc tế đạt 21.168,3 nghìn lượt, tăng 20,4% so với năm 2024 (Cục Thống kê, 2025, 2026). Sự gia tăng này phản ánh sức hấp dẫn ngày càng lớn của du lịch Việt Nam, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng, quản lý tài nguyên và năng lực quản trị điểm đến. Quyết định số 147/QĐ-TTg ngày 22/01/2020 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030 đã xác định quan điểm phát triển bền vững và bao trùm, trên nền tảng tăng trưởng xanh, sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học và chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu.
Như vậy, vấn đề đặt ra hiện nay không chỉ là mở rộng quy mô ngành du lịch mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng thể chế, hiệu quả quản trị và khả năng chuyển hóa lợi thế tài nguyên thành giá trị kinh tế bền vững. Kinh nghiệm Hàn Quốc có thể cung cấp những gợi mở, nhưng việc vận dụng phải dựa trên điều kiện thể chế, năng lực địa phương và đặc điểm văn hóa – xã hội của Việt Nam.
5.2. Những bài học kinh nghiệm chủ yếu
Thứ nhất, cần chuyển mạnh tư duy từ tăng trưởng số lượng sang tăng trưởng chất lượng và giá trị gia tăng. Kinh nghiệm Hàn Quốc cho thấy sức hấp dẫn của một quốc gia không chỉ được đo bằng số lượt khách mà còn ở mức chi tiêu bình quân, thời gian lưu trú, tỷ lệ khách quay lại và chất lượng trải nghiệm. Việt Nam cần bổ sung các chỉ tiêu này vào hệ thống đánh giá kết quả, thay vì sử dụng lượt khách như thước đo gần như duy nhất.
Thứ hai, phát triển du lịch cần dựa trên nền tảng bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc. Hàn Quốc kết nối văn hóa truyền thống với công nghiệp văn hóa hiện đại, qua đó mở rộng động cơ du lịch. Việt Nam có thể phát triển sản phẩm gắn với di sản, nghệ thuật truyền thống, ẩm thực, làng nghề, lễ hội và các ngành công nghiệp sáng tạo. Tuy nhiên, khai thác phải đi cùng bảo tồn tính nguyên bản, tránh thương mại hóa làm biến dạng di sản và bản sắc cộng đồng.
Thứ ba, bảo vệ môi trường và giới hạn sức tải cần được đặt ngay trong quá trình quy hoạch. Kinh nghiệm quản lý Bukchon cho thấy chính quyền phải có khả năng điều tiết khi phát sinh xung đột giữa lợi ích kinh tế và quyền lợi cư dân. Việt Nam cần nghiên cứu sức tải tại các điểm đến nhạy cảm về sinh thái và di sản như Vịnh Hạ Long, Sa Pa, Hội An, Tràng An, Phú Quốc và các vườn quốc gia. Mức giới hạn cần dựa trên nghiên cứu về môi trường, hạ tầng, mật độ khách và khả năng phục hồi của hệ sinh thái, không áp dụng một ngưỡng đồng nhất cho mọi địa điểm.
Thứ tư, phát triển du lịch địa phương phải gắn với phân phối lợi ích và sự tham gia thực chất của cộng đồng. Người dân cần được tham gia từ khâu quy hoạch, thiết kế sản phẩm, tổ chức dịch vụ đến giám sát hoạt động. Lợi ích du lịch cần được phân bổ hợp lý để cộng đồng không chỉ là đối tượng chịu tác động mà còn là chủ thể tạo lập và hưởng lợi từ giá trị du lịch.
Thứ năm, cần xây dựng hệ thống tiêu chuẩn và cơ chế đánh giá du lịch xanh có thể kiểm chứng. Các tiêu chí đối với điểm đến, cơ sở lưu trú và doanh nghiệp cần gắn với kết quả thực tế như tiết kiệm năng lượng, sử dụng nước hiệu quả, quản lý chất thải, bảo vệ đa dạng sinh học và đóng góp cho cộng đồng. Cần kiểm tra định kỳ, công khai kết quả và có cơ chế thu hồi danh hiệu khi không còn đáp ứng tiêu chuẩn, tránh tình trạng gắn nhãn xanh mang tính hình thức.
Thứ sáu, phải nâng cao năng lực quản trị nhà nước và phối hợp liên ngành. Du lịch liên quan trực tiếp đến văn hóa, giao thông, môi trường, xây dựng, nông nghiệp, thương mại và quản lý đất đai; vì vậy không thể là nhiệm vụ riêng của cơ quan quản lý ngành. Cần xác định rõ trách nhiệm giữa trung ương và địa phương, đồng thời mở rộng cơ chế tham gia của doanh nghiệp, tổ chức xã hội và cộng đồng dân cư.
5.3. Một số giải pháp chính sách
Một là, tiếp tục hoàn thiện thể chế và nâng cao chất lượng quy hoạch theo hướng tích hợp. Quy hoạch du lịch cần đồng bộ với quy hoạch sử dụng đất, đô thị, bảo tồn thiên nhiên và phát triển hạ tầng. Cần hạn chế dự án du lịch riêng lẻ, thiếu liên kết hoặc không tính toán đầy đủ sức chịu tải của môi trường; đồng thời lồng ghép yêu cầu kinh tế tuần hoàn, bảo tồn di sản và thích ứng biến đổi khí hậu trong quá trình thẩm định, phê duyệt.
Hai là, xây dựng mô hình quản trị điểm đến dựa trên dữ liệu và phối hợp đa chủ thể. Công nghệ số có thể hỗ trợ theo dõi lượng khách, phân tích hành vi, giám sát môi trường, điều tiết dòng khách và cảnh báo quá tải. Việt Nam cần từng bước hình thành hệ thống dữ liệu du lịch tích hợp, kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp, cơ sở lưu trú, đơn vị vận chuyển và chính quyền địa phương. Tại các điểm đến nhạy cảm, có thể nghiên cứu cơ chế đặt chỗ trước, phân bổ khung giờ, giới hạn phương tiện hoặc điều tiết lượng khách theo mùa.
Ba là, phát triển sản phẩm du lịch xanh, sinh thái và dựa vào cộng đồng. Cần ưu tiên sản phẩm gắn với bảo tồn thiên nhiên, nông nghiệp sinh thái, làng nghề, văn hóa dân tộc và di sản; khuyến khích lưu trú xanh, vận chuyển ít phát thải và sử dụng sản phẩm địa phương. Song song với đầu tư hạ tầng, cần hỗ trợ cộng đồng nâng cao năng lực quản lý, kỹ năng phục vụ, truyền thông và tiếp thị.
Bốn là, thúc đẩy chuyển đổi số và kết nối du lịch với công nghiệp văn hóa. Việt Nam có thể phát triển sản phẩm gắn với điện ảnh, âm nhạc, nghệ thuật biểu diễn, ẩm thực, thời trang, thủ công mỹ nghệ và sự kiện văn hóa quốc tế. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và nền tảng số cần được ứng dụng trong phân tích thị trường, cá nhân hóa trải nghiệm, quản lý khách và quảng bá điểm đến; đồng thời phải chú ý bảo vệ dữ liệu và quyền lợi người tiêu dùng.
Năm là, phát triển nguồn nhân lực và tăng cường sự tham gia của cộng đồng. Đội ngũ quản lý cần được bồi dưỡng về hoạch định chính sách, quản trị điểm đến, quản lý môi trường và ứng dụng công nghệ. Cộng đồng địa phương cần được hỗ trợ về kỹ năng kinh doanh, bảo tồn văn hóa và phát triển sản phẩm có trách nhiệm. Cơ chế chia sẻ lợi ích cần minh bạch, tạo điều kiện cho hộ gia đình, hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Sáu là, tăng cường hợp tác quốc tế và nghiên cứu chuyển giao kinh nghiệm. Việt Nam cần mở rộng hợp tác với Hàn Quốc trong quản lý điểm đến, du lịch sinh thái, du lịch thông minh, bảo tồn di sản và đào tạo nhân lực. Hợp tác giữa cơ sở nghiên cứu, trường đại học, cơ quan quản lý và doanh nghiệp hai nước có thể hỗ trợ xây dựng mô hình thí điểm, đánh giá chính sách và phát triển nguồn nhân lực. Việc tiếp thu kinh nghiệm phải có chọn lọc, phù hợp với điều kiện thể chế và trình độ phát triển của từng địa phương.
6. KẾT LUẬN
Thực tiễn phát triển du lịch Hàn Quốc cho thấy tính bền vững không chỉ được quyết định bởi quy mô đầu tư hay tốc độ gia tăng lượng khách, mà ngày càng phụ thuộc vào chất lượng thể chế, năng lực quản trị điểm đến, khả năng bảo tồn tài nguyên và mức độ tham gia của cộng đồng địa phương. Việc kết nối du lịch với công nghiệp văn hóa, phát triển du lịch sinh thái, mở rộng không gian phát triển đến các địa phương và kiểm soát tác động tiêu cực tại những điểm đến quá tải đã cung cấp nhiều gợi mở cho Việt Nam.
Tuy nhiên, bài học quan trọng không phải là sao chép mô hình cụ thể của Hàn Quốc, mà là tiếp thu tư duy quản trị phát triển: coi tài nguyên thiên nhiên và văn hóa là nền tảng của năng lực cạnh tranh dài hạn; coi cộng đồng địa phương là chủ thể của quá trình phát triển; và coi bảo vệ môi trường, chất lượng sống là điều kiện không thể đánh đổi để đạt tăng trưởng ngắn hạn. Việt Nam cần chuyển mạnh từ phát triển du lịch theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu, lấy chất lượng, hiệu quả kinh tế, trách nhiệm môi trường và lợi ích cộng đồng làm thước đo quan trọng.
Về phương diện chính sách, phát triển du lịch bền vững cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển vùng và quốc gia, với cơ chế phối hợp liên ngành, hệ thống dữ liệu đáng tin cậy và trách nhiệm giải trình rõ ràng. Đây không chỉ là yêu cầu đối với riêng ngành du lịch mà còn là một nội dung thiết yếu trong định hướng phát triển bền vững đất nước trong bối cảnh Hội nhập quốc tế và chuyển đổi mô hình tăng trưởng.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Cục Thống kê. (2025, ngày 6 tháng 1). Thông cáo báo chí tình hình kinh tế – xã hội quý IV và năm 2024.
2. Cục Thống kê. (2026, tháng 1). Thông cáo báo chí tình hình kinh tế – xã hội quý IV và năm 2025.
3. Global Sustainable Tourism Council. (2017). The Korean Ecotourism Standard for Destinations, Accommodations and Tours achieves GSTC recognition.
4. Korea Culture & Tourism Institute. (2025, July 29). 2024년 외래관광객조사 주요 결과 [Kết quảchính Điều tra khách du lịch quốc tế năm 2024].
5. National Atlas of Korea. (2025). Wetlands. National Geographic Information Institute.
6. OECD. (2024). Korea. In OECD tourism trends and policies 2024. OECD Publishing.
7. OECD. (2026). Korea. In OECD tourism trends and policies 2026. OECD Publishing.
8. Ramsar Convention Secretariat. (2006, February 7). Republic of Korea announces new Ramsar site on World Wetlands Day.
9. Seoul Metropolitan Government. (2024, November 15). Notice on restrictions for tourist visits to Bukchon Special Management Area (effective from November 2024).
10. Thủ tướng Chính phủ. (2020, ngày 22 tháng 1). Quyết định số 147/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030.
11. UN Tourism. (n.d.). Sustainable tourism.
12. UNESCO. (n.d.). Suncheon. Man and the Biosphere Programme.


