Phát triển hạ tầng logistics đồng bộ, kết nối liên vùng

Phát triển hạ tầng logistics đồng bộ, hiện đại, kết nối liên vùng đang là yêu cầu cấp thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành logistics Việt Nam. Đây là nội dung được các đại biểu tập trung thảo luận tại Tọa đàm “Thực trạng và giải pháp phát triển hạ tầng logistics” do Tạp chí Công Thương tổ chức ngày 16/9 tại Hà Nội.

Ông Bùi Bá Nghiêm, Chuyên viên cao cấp Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương). Ảnh: Bộ Công Thương

Ông Bùi Bá Nghiêm, Chuyên gia cao cấp Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho rằng: Hạ tầng logistics ngày càng trở thành yếu tố chiến lược, nền tảng không thể thiếu với hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Thời gian qua, mạng lưới hạ tầng logistics từng bước được đầu tư, hệ thống giao thông, các đầu mối vận tải, kho bãi, trung tâm logistics và trung tâm phân phối được phát triển, tạo nền tảng thuận lợi hơn cho sản xuất, lưu thông, phân phối và xuất nhập khẩu hàng hóa.

Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn hiện nay nằm ở khả năng kết nối và tổ chức khai thác hạ tầng. Sự kết nối giữa trung tâm logistics với các cụm, khu công nghiệp, vùng sản xuất và cảng biển tại một số nơi chưa hiệu quả, khiến hàng hóa vẫn phụ thuộc nhiều vào vận tải đường bộ, làm gia tăng áp lực giao thông và chi phí logistics.

Bên cạnh đó, đầu tư còn phân tán, chưa gắn chặt với nhu cầu phát triển của từng vùng và nguồn hàng ổn định.

Theo ông Bùi Bá Nghiêm, hạ tầng logistics cần được phát triển theo yêu cầu cụ thể của từng chuỗi hàng, từ bảo quản, phân loại, đóng gói đến phân phối và hoàn trả.

Hiệu quả hạ tầng cần được đánh giá thông qua khả năng đưa hàng hóa từ nơi sản xuất đến thị trường đúng thời gian, bảo đảm chất lượng với chi phí hợp lý, đồng thời tăng cường chia sẻ dữ liệu, tiết kiệm năng lượng và khả năng duy trì hoạt động khi xảy ra gián đoạn.

Trên cơ sở đó, cần ưu tiên nguồn lực cho những điểm kết nối đang hạn chế hiệu quả của toàn mạng lưới, đồng thời khai thác tối đa năng lực của hệ thống hạ tầng hiện có.

Quang cảnh toạ đàm. Ảnh: Bộ Công Thương

Ông Nguyễn Thế Thi, Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Bắc Ninh cho biết: Logistics có vai trò trực tiếp đối với chi phí sản xuất, thời gian giao hàng, khả năng duy trì chuỗi cung ứng và sức cạnh tranh của địa phương. Với quy mô công nghiệp lớn, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt trên 130 tỷ USD trong 8 tháng năm 2026, Bắc Ninh có nguồn hàng ổn định và nhiều lợi thế để phát triển các trung tâm logistics.

Đáng lưu ý, tỉnh đang định hướng xây dựng hệ thống logistics đa phương thức, thông minh, gắn với các đầu mối đường thủy, đường sắt, đường bộ và hàng không.

Trong đó, Quế Võ phát triển logistics đường thủy và cảng cạn; Gia Bình gắn logistics với cảng hàng không; Kép phát triển đường sắt liên vận quốc tế, kết nối mạng lưới logistics vệ tinh phục vụ các vùng công nghiệp.

Các cảng cạn và dịch vụ logistics trên địa bàn bước đầu phát huy hiệu quả; trong đó Tân Cảng Quế Võ đang cung cấp dịch vụ cho hơn 40 doanh nghiệp, cảng cạn Tri Phương đạt trên 41.000 TEU trong 7 tháng.

Tuy nhiên, vận tải đường bộ vẫn chiếm tỷ trọng lớn, trong khi đường thủy, đường sắt và vận tải đa phương thức chưa được khai thác tương xứng.

Vì vậy, Bắc Ninh cần bảo đảm sự đồng bộ giữa quy hoạch logistics với giao thông, khu công nghiệp và đô thị; tạo quỹ đất, huy động nguồn lực đầu tư và tăng cường kết nối các phương thức vận tải.

Cùng với hoàn thiện hạ tầng, tỉnh sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển logistics đa phương thức và xã hội hóa đầu tư, hướng tới hình thành hệ sinh thái logistics dựa trên nguồn hàng công nghiệp, xuất nhập khẩu của địa phương và khu vực, qua đó giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Theo ông Nguyễn Thế Thi, phát triển logistics cần được triển khai đồng bộ từ quy hoạch, quỹ đất, giao thông, nguồn vốn đến hạ tầng số và cơ chế chính sách.

Các trung tâm logistics cần được đặt trong tổng thể chuỗi cung ứng, gắn với khu công nghiệp, vùng sản xuất, cảng cạn, các đầu mối giao thông và thị trường; đồng thời tính toán quỹ đất logistics ngay trong quy hoạch khu công nghiệp để bảo đảm hạ tầng phát triển đồng bộ.

Do đó, tỉnh cần ưu tiên đầu tư hạ tầng kết nối dùng chung, đẩy mạnh xã hội hóa kho bãi, thiết bị và dịch vụ logistics, thu hút các nhà đầu tư có năng lực.

Cùng đó, tăng cường kết nối Bắc Ninh với Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Lạng Sơn và phát triển đồng bộ đường sắt, đường thủy, cảng hàng không để hình thành mạng lưới logistics liên vùng.

Ông Nguyễn Thế Thi kiến nghị Trung ương tiếp tục ưu tiên hạ tầng giao thông kết nối vùng; đồng bộ quy hoạch logistics với đường sắt, đường thủy, hàng không và các khu công nghiệp; xây dựng hệ thống chia sẻ dữ liệu giữa các chủ thể trong chuỗi cung ứng; đồng thời hoàn thiện cơ chế quản lý theo hướng thống nhất, rõ đầu mối, hạn chế chồng chéo và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.

Theo ông Trần Ngọc Khánh, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần OCL Logistics, hạ tầng logistics Việt Nam thời gian qua đã được đầu tư mạnh với các cảng nước sâu và hệ thống cao tốc Bắc - Nam, từng bước hình thành các chuỗi logistics, tạo điều kiện kết nối trực tiếp với các thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, chi phí logistics nội địa vẫn cao, trong đó vận tải đường bộ chiếm khoảng 80 - 90%, trong khi đường sắt và đường thủy nội địa chưa được khai thác đồng bộ. Cùng đó, hệ thống trung tâm logistics còn phân tán, thiếu đầu mối quy mô lớn và kết nối chặng cuối từ khu công nghiệp, kho bãi đến trung tâm logistics và cửa khẩu còn hạn chế.

Vì vậy, cần tập trung ba giải pháp: nâng cao hiệu quả vận tải đường sắt, đường thủy nội địa để giảm áp lực cho đường bộ; hoàn thiện kết nối chặng cuối giữa khu công nghiệp, kho bãi với trung tâm logistics; đồng thời phát triển trung tâm logistics lớn, tận dụng các trục Bắc - Nam và mạng lưới cao tốc để hỗ trợ xuất nhập khẩu, góp phần giảm chi phí logistics.

Ông Bùi Bá Nghiêm cho rằng: Vướng mắc lớn trong phát triển logistics hiện nay là quy hoạch. Việc xây dựng quy hoạch cần dựa trên nhu cầu thực tế của thị trường và luồng hàng, có sự liên kết giữa các địa phương, tránh tình trạng đầu tư dàn trải, mỗi địa phương phát triển một trung tâm logistics riêng nhưng thiếu sự kết nối.

Vì thế, cần kết nối các vùng sản xuất, khu công nghiệp và thị trường với trung tâm logistics, cảng biển, cảng hàng không, ga hàng hóa và cửa khẩu; đồng thời kết hợp linh hoạt đường bộ, đường sắt, đường thủy, đường biển và hàng không theo đặc tính hàng hóa và cự ly vận chuyển. Trong đó, cần khai thác hiệu quả đường sắt và đường thủy nội địa để giảm chi phí logistics.

Bên cạnh hạ tầng, các trung tâm logistics cần cung cấp dịch vụ trọn gói như gom hàng, bảo quản, phân loại, đóng gói và xử lý đơn hàng, thay vì chỉ cung cấp mặt bằng. Đặc biệt, cần xây dựng cơ sở dữ liệu logistics quốc gia theo thời gian thực, chuẩn hóa thông tin về hàng hóa, kho bãi và vận chuyển, phục vụ điều hành và hoạt động của doanh nghiệp.

Bộ Công Thương đang xây dựng đề án phát triển hệ thống trung tâm logistics trên toàn quốc, đồng thời tiếp tục phát huy vai trò điều phối, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý, địa phương và doanh nghiệp nhằm hình thành hệ sinh thái logistics đồng bộ, hiệu quả.