Phát triển kinh tế hợp tác trong lĩnh vực nông nghiệp

Hợp tác xã Dược liệu sinh thái Ngọc Trà, xã Hải Quang mở rộng diện tích trồng dược liệu, tạo thu nhập ổn định cho các thành viên.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, những năm qua, kinh tế hợp tác trên địa bàn tỉnh tiếp tục được củng cố, phát triển. Giai đoạn 2020-2025, tỉnh đã thành lập mới 392 HTX, trong đó có 298 HTX nông nghiệp; riêng trong 6 tháng đầu năm 2026, thành lập mới 10 HTX nông nghiệp. Các HTX thành lập mới tạo việc làm mới cho trên 2.700 thành viên. Hiện tại, toàn tỉnh có 3 Liên hiệp HTX, trên 270 tổ hợp tác và gần 1.100 HTX nông nghiệp.

Cùng với việc củng cố về số lượng, các HTX nông nghiệp từng bước được sắp xếp, tổ chức hoạt động theo quy định của Luật HTX, chú trọng hiệu quả hoạt động, phát huy vai trò tập hợp, liên kết các hộ sản xuất, góp phần nâng cao giá trị nông sản và thu nhập cho thành viên. Điểm đáng ghi nhận là phương thức hoạt động của nhiều HTX, nhất là các HTX kiểu mới đã có sự thay đổi theo hướng năng động, sát với nhu cầu của thành viên và thị trường.

Thay vì chỉ cung ứng một số dịch vụ đầu vào, các HTX đã chủ động tổ chức sản xuất, hướng dẫn thành viên áp dụng quy trình kỹ thuật, xây dựng vùng nguyên liệu, liên kết với doanh nghiệp trong tiêu thụ sản phẩm. Qua đó, các hộ sản xuất nhỏ lẻ có thêm điều kiện liên kết, giảm chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm và ổn định đầu ra.

HTX Dược liệu sinh thái Ngọc Trà (xã Hải Quang) là một ví dụ. Được thành lập và chính thức đi vào hoạt động từ năm 2023, đến nay, HTX đã mở rộng diện tích sản xuất lên khoảng 2ha, trồng 60 loại cây thảo dược, dược liệu, trong đó phổ biến là cây kim ngân, dây thìa canh, sài đất, bạc hà, kinh giới… Từ việc tổ chức sản xuất, HTX từng bước mở rộng sang chế biến, phát triển sản phẩm.

Đến nay, HTX đã nghiên cứu, phát triển 11 dòng sản phẩm trà thảo dược phục vụ nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người tiêu dùng. Trong đó, có 5 sản phẩm đã được công nhận đạt OCOP 3 sao, gồm: Thanh Tâm Uyển, Tĩnh Tâm Trà, trà Gạo lứt Sâm Hành, trà Tía tô hà thủ ô Hồng Trà, trà Hồi sức Sâm Hành Gừng Vàng. Bà Đỗ Thị Gấm, Giám đốc HTX Dược liệu sinh thái Ngọc Trà cho biết: Để HTX phát triển bền vững, điều quan trọng là phải tổ chức được sản xuất theo hướng ổn định, kiểm soát tốt chất lượng nguyên liệu và chủ động các khâu chế biến, tiêu thụ.

Khi sản phẩm đáp ứng yêu cầu của thị trường, HTX mới có thể mở rộng liên kết, tạo thêm việc làm và mang lại lợi ích thiết thực cho thành viên. Chính vì vậy, cùng với phát triển vùng nguyên liệu, HTX đã đầu tư đồng bộ hệ thống nhà kính phơi dược liệu, máy sấy lạnh, sấy thăng hoa, máy sao dược liệu, máy nghiền, từng bước nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Nhờ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào các khâu sản xuất, chế biến, sản phẩm dược liệu tiêu thụ của HTX đã tăng gần chục lần so với trước đây. Hiện, trung bình mỗi tháng, HTX xuất bán ra thị trường từ 1-2 tạ dược liệu.

Tại phường Trung Sơn, những năm gần đây kinh tế hợp tác có bước phát triển tích cực. Hiện, toàn phường có 23 HTX kiểu mới, chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp. Theo đánh giá của địa phương, các HTX đã góp phần tập hợp các hộ sản xuất, thúc đẩy liên kết, từng bước hình thành phương thức tổ chức sản xuất phù hợp với yêu cầu phát triển nông nghiệp hàng hóa. Thông qua hoạt động của HTX, các hộ thành viên có thêm điều kiện trao đổi kinh nghiệm, tiếp cận tiến bộ kỹ thuật, phối hợp sản xuất và tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm.

Tiêu biểu là HTX Dược liệu Đông Sơn - một trong những HTX kiểu mới hoạt động hiệu quả, phát huy tốt lợi thế địa phương để phát triển các sản phẩm dược liệu có giá trị. Đây cũng là mô hình được Liên minh HTX tỉnh đánh giá hoạt động hiệu quả trong nhiều năm liền. Không chỉ tham gia sản xuất, chế biến các sản phẩm từ nguồn nguyên liệu tại địa phương, HTX Dược liệu Đông Sơn còn từng bước gắn sản xuất với xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm OCOP. Trong đó, các sản phẩm chế biến từ quả đào như rượu vang đào, rượu đào phai đã được công nhận OCOP 3 sao. Ông Nguyễn Văn Dư, Giám đốc HTX Dược liệu Đông Sơn cho biết: HTX đã mở rộng vùng trồng dược liệu từ 5ha năm 2020 lên hơn 40ha, áp dụng kỹ thuật canh tác sạch, bảo đảm truy xuất nguồn gốc.

Cùng với đó, HTX đẩy mạnh ứng dụng công nghệ chưng cất tinh dầu cải tiến, nâng hiệu suất chiết xuất lên 80-90%; số hóa quản lý sản xuất, sử dụng mã QR truy xuất nguồn gốc và thương mại điện tử. HTX cũng nghiên cứu, thử nghiệm nhiều sản phẩm mới như ống hít tinh dầu, tinh dầu xông, cao thảo dược..., góp phần nâng cao giá trị dược liệu địa phương. Nhờ đổi mới quy trình sản xuất và chế biến, những năm gần đây, năng suất và sản lượng tinh dầu các loại của HTX tăng trung bình 60%/năm. Hoạt động của HTX tạo việc làm thường xuyên cho gần 10 lao động và khoảng 30 lao động thời vụ.

Thực tế cho thấy, khi chủ động tổ chức sản xuất, ứng dụng khoa học công nghệ, đầu tư chế biến và kết nối thị trường, vai trò của HTX trong chuỗi giá trị được nâng lên. Theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Môi trường, trong gần 1.100 HTX nông nghiệp đang hoạt động trên địa bàn tỉnh, có 184 HTX ứng dụng công nghệ cao, 167 HTX xây dựng mô hình liên kết sản xuất.

Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, kinh tế hợp tác vẫn còn bộc lộ những hạn chế nhất định về năng lực quản trị, vốn, cơ sở vật chất, ứng dụng công nghệ và xây dựng thương hiệu; liên kết với doanh nghiệp, thị trường tiêu thụ chưa bền vững… Thời gian tới, ngành Nông nghiệp tỉnh sẽ tiếp tục củng cố, phát triển kinh tế tập thể, HTX theo hướng hiệu quả, hiện đại; khuyến khích phát triển liên hiệp HTX, tổ hợp tác và các mô hình liên kết theo chuỗi giá trị; hỗ trợ HTX đầu tư máy móc, thiết bị phục vụ sơ chế, chế biến, xây dựng thương hiệu, phát triển sản phẩm OCOP và mở rộng thị trường.

Có thể khẳng định, đổi mới phương thức tổ chức, gắn sản xuất với chế biến và phát triển thị trường giúp kinh tế hợp tác tạo ra giá trị lớn hơn, từ việc làm, thu nhập đến sản phẩm có thương hiệu và các chuỗi liên kết. Đây là hướng đi cần tiếp tục khuyến khích, nhân rộng nhằm góp phần xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, hiệu quả và bền vững.