Phát triển kinh tế nông nghiệp xanh từ bản sắc và tiềm năng sẵn có

Nhiều mặt hàng nông sản có giá trị cao của Lai Châu đã đạt chứng nhận sản phẩm OCOP, mang lại nguồn thu nhập cao cho người dân. Ảnh: Bích Nguyên

Hướng tới phát triển nông nghiệp tuần hoàn

Lai Châu có diện tích tự nhiên hơn 9.000km², địa hình đa dạng. Toàn tỉnh có hơn 500.000ha rừng và 16.000ha mặt nước. Với nhiều vùng tiểu khí hậu khác nhau, Lai Châu có điều kiện thuận lợi để phát triển các sản phẩm nông nghiệp đặc hữu như chè, thủy sản nước lạnh, lúa đặc sản, cây công nghiệp và dược liệu dưới tán rừng. Bên cạnh đó, Lai Châu còn có cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp với hệ thống núi non hùng vĩ. Những đặc điểm trên chính là nền tảng để phát triển nông nghiệp xanh gắn với du lịch sinh thái.

Thời gian qua, tỉnh Lai Châu đã đẩy mạnh tái cơ cấu ngành nông nghiệp, triển khai đồng bộ các chính sách hỗ trợ, từ xử lý chất thải, cải tạo đất, phát triển nhà màng, hệ thống tưới đến áp dụng tiêu chuẩn sản xuất an toàn. Nhờ đó, nhiều vùng sản xuất hàng hóa tập trung đã hình thành, góp phần tăng thu nhập và chuyển dịch từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp.

Ông Nguyễn Thành Đồng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu cho biết, đến năm 2025, toàn tỉnh có hơn 520ha sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn; nhiều diện tích áp dụng VietGAP, hữu cơ; trên 3.000ha lúa áp dụng kỹ thuật tiên tiến; 33% trang trại xử lý chất thải hiệu quả. Đây là bước tiến quan trọng trong phát triển nông nghiệp xanh.

Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy, dù có nhiều lợi thế về tự nhiên, sản xuất nông nghiệp của tỉnh Lai Châu vẫn còn nhỏ lẻ, thiếu liên kết. Đáng chú ý, diện tích nông nghiệp hữu cơ của Lai Châu hiện còn rất khiêm tốn, chỉ hơn 40ha, chiếm tỷ lệ chưa cao. Bên cạnh đó, các khâu chế biến sâu, liên kết chuỗi chưa chặt chẽ; logistics và xây dựng thương hiệu còn hạn chế, thiếu doanh nghiệp dẫn dắt, khiến giá trị gia tăng chưa tương xứng với tiềm năng.

Trong bối cảnh thị trường ngày càng khắt khe, nông sản không còn chỉ cần đáp ứng tiêu chí về sản lượng, mà phải đạt yêu cầu cao hơn về chất lượng, độ an toàn và khả năng truy xuất nguồn gốc. Nông nghiệp Lai Châu trong giai đoạn 2026-2030 vì thế được định hướng theo hướng đa giá trị, giảm phát thải, gắn với kinh tế tuần hoàn, bảo vệ hệ sinh thái, với trọng tâm là tích tụ đất đai, ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và phát triển chuỗi giá trị. Địa phương này đặt mục tiêu tập trung vào các sản phẩm có lợi thế nổi trội và có khả năng tổ chức thành chuỗi giá trị bền vững. Trong đó, tỉnh xác định mở rộng các vùng sản xuất chè, lúa, cây ăn quả, chăn nuôi, thủy sản; phát triển mạnh mắc ca, quế và dược liệu, đặc biệt là sâm Lai Châu gắn với chỉ dẫn địa lý. Đây chính là những trụ cột trong phát triển nông nghiệp xanh của tỉnh Lai Châu.

Dược liệu dưới tán rừng-một trụ cột mới của nông nghiệp xanh

Ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, Lai Châu có lợi thế lớn, khi rừng tự nhiên chiếm tới 95,5% diện tích rừng, nguồn gen phong phú, hệ sinh thái đa dạng, nhiều vùng khí hậu khác nhau, phù hợp với các loài dược liệu quý. Bên cạnh đó, tri thức bản địa của đồng bào dân tộc và tiềm năng du lịch sinh thái cũng mở ra cơ hội nâng cao giá trị sản phẩm.

Trên thực tế, mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng đã được triển khai ở nhiều xã của tỉnh Lai Châu. Cách làm này được xem là hướng đi phù hợp, không chỉ giúp tăng giá trị kinh tế, mà còn góp phần bảo vệ rừng, tạo sinh kế bền vững cho người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số. Hiện, toàn tỉnh Lai Châu có hơn 23.000ha dược liệu, với nhiều loài giá trị như sâm Lai Châu, bảy lá một hoa, đảng sâm, đương quy, quế, thảo quả, sa nhân... Trong đó, sâm Lai Châu được đánh giá là dược liệu quý, có tiềm năng trở thành ngành hàng chiến lược của địa phương.

Sâm Lai Châu có nhiều tiềm năng để trở thành ngành hàng chiến lược, đóng góp vào phát triển kinh tế của địa phương này. Ảnh: Bích Nguyên

Các nghiên cứu cho thấy, sâm Lai Châu có hàm lượng hoạt chất cao, đặc biệt là saponin, tạo nền tảng để phát triển các sản phẩm chăm sóc sức khỏe giá trị cao. Không chỉ dừng lại ở dạng nguyên liệu thô, định hướng phát triển đối với sâm Lai Châu là đẩy mạnh chế biến sâu thành các sản phẩm như hồng sâm, trà sâm, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm. Theo ông Nguyễn Văn Diện, với tiềm năng hiện có, Lai Châu hoàn toàn có thể xây dựng ngành hàng dược liệu mạnh, trong đó, sâm Lai Châu giữ vai trò hạt nhân, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và phát triển kinh tế địa phương.

Tuy nhiên, hiện tại, diện tích trồng sâm còn nhỏ, sản lượng thấp, chưa đáp ứng nhu cầu thị trường, gây khó khăn cho chế biến sâu và xây dựng thương hiệu. Để phát triển bền vững, nhiều ý kiến cho rằng, Lai Châu cần bảo tồn nguồn gen quý, quy hoạch vùng trồng tập trung, liên kết “4 nhà” và hướng tới xuất khẩu. Đồng thời, tỉnh cần xây dựng tiêu chuẩn chất lượng riêng cho sâm Lai Châu. Điều này không chỉ giúp kiểm soát thị trường, mà còn tạo nền tảng pháp lý để phát triển sản phẩm thành ngành hàng chiến lược. Cùng với đó là đẩy mạnh chế biến sâu, đa dạng sản phẩm như thuốc, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm; xây dựng thương hiệu gắn với bản sắc địa phương; kết hợp phát triển du lịch trải nghiệm về sâm và dược liệu.

Tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp đầu tư

Xác định vai trò quan trọng của doanh nghiệp trong việc đưa nông sản ra thị trường, bên cạnh các chính sách chung của Trung ương về thuế, tín dụng và đất đai, tỉnh Lai Châu đã chủ động ban hành nhiều cơ chế riêng nhằm thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp. Theo đó, Nghị quyết 12/2019/NQ-HĐND của Hội đồng Nhân dân tỉnh Lai Châu khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn tỉnh; Nghị quyết 13/2019/NQ-HĐND hỗ trợ liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm; Nghị quyết 46/2025/NQ-HĐND hỗ trợ phát triển lâm nghiệp. Bên cạnh đó, tỉnh Lai Châu đang tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các chính sách mới theo hướng sử dụng ngân sách địa phương để tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp trong toàn chuỗi, từ nghiên cứu giống, phát triển vùng nguyên liệu đến chế biến sâu.

Mới đây, Ủy ban Nhân dân tỉnh Lai Châu đã trao quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư cho nhiều dự án nông, lâm nghiệp quy mô lớn, gồm: Dự án phát triển rừng gỗ lớn kết hợp trồng chè và cây dược liệu tại các xã Hua Bum, Pa Tần, Pa Ủ; Dự án trồng và phát triển rừng sản xuất tại các xã Bum Tở, Mường Tè; Dự án trang trại chăn nuôi lợn thịt công nghệ cao được đầu tư theo hướng khép kín, bảo đảm an toàn sinh học; Dự án trồng và phát triển rừng sản xuất tại xã Hua Bum... Các dự án trên hướng tới hình thành vùng nguyên liệu tập trung, phát triển sản phẩm nông, lâm nghiệp hàng hóa có chất lượng và giá trị kinh tế cao, đồng thời tăng độ che phủ rừng, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.

Có thể thấy, nông nghiệp xanh Lai Châu đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá. Với lợi thế về tài nguyên, cùng sự chuyển đổi mạnh mẽ trong tư duy phát triển, địa phương có thể xây dựng một nền nông nghiệp hiện đại, bền vững và giàu giá trị.